Việt Dịch:
Tỳ Kheo Thích Duy Lực
TỰA
Cảnh ngữ là tỉnh giác, hoặc gọi là kinh sợ. Ví như có kẻ trộm dòm ngó
nhà cửa, chủ nhãn ban đêm đốt đèn ngồi đàng hoàng giữa nhà, đằng hắng ra
tiếng, kẻ trộm sợ hãi chẳng dám lén vào. Nếu vừa ngủ quên thì kẻ trộm
thừa cơ lẻn vào cướp đoạt của cải, cho nên giữ thành trì nghiêm ngặt ban
đêm vọng gác đánh mõ cầm canh, bỗng có biến động thì cũng không sao, vì
đã có phòng bị trước.
Con người có cái họa lớn sanh tử là giấc mộng dài muôn kiếp chẳng
tỉnh, huống sáu căn làm môi giới cho giặc hằng ngày cướp của báu trong
nhà. Nếu chẳng phải đấng Đại giác dùng lời thống thiết cảnh tỉnh thì
suốt đời say sưa trong giấc mộng biết đến ngày nào mới tỉnh ngộ. Chẳng
những lúc ngủ làm chủ chẳng được, mà ngay cả ban ngày mở mắt nói mơ rất
nhiều. Cho nên Đại sư Bác Sơn nương sức bi nguyện đến làm Đại Y Vương
dùng một vị Già Đà trị bệnh nghiệp điên cuồng cho mọi người. Do đó, có
khai thị năm chương Cảnh Ngữ về thiền bệnh rất đơn giản thẳng tắt; cái
bệnh trong xương tủy của người tham thiền đều được nói qua. Lời khai thị
hạ thủ công phu trong sách này rất khẩn yếu, thật là một quyển sách mới
thiết yếu cho cửa Thiền, cũng là thuốc tiên cứu thế.
Thiền cũng là giả danh không có thật thể, làm sao có bệnh? Bởi vì
người tham thiền phần nhiều khởi lên chấp tình lầm hiểu, bị tâm ý thức
đánh lừa sát hại, chẳng hướng lên trên cơ cảnh tìm, lại nhằm vào trong
học giải kiếm, hoặc bị ngôn cú cổ nhân làm chướng ngại tâm, hoặc bị chết
chìm trong tử thủy, hoặc ngồi trong cái vỏ vô sự, chẳng phải tâm linh
lợi chết chẳng được, cho nên mạng căn khó cắt dứt, sanh diệt rõ ràng,
toàn thân đều là bệnh của ta, chứ chẳng phải thiền có bệnh. Thậm chí
thành cuồng trước ma, Phật cũng chẳng thể cứu, đây là bệnh nghiệp, chứ
chẳng phải thiền bệnh. Giả sử cho chết được các thứ tâm, mà chẳng chịu
hạ thủ công phu cùng với lý pháp thân tương ưng, chẳng từng đạp lên trên
cái ngạch cửa hướng thượng, ngồi ở trong thùng cơm khinh an tự tại, cái
khinh an này chính là thiền bệnh.
Cho nên có vị Tăng hỏi Cổ Đức: Thế nào là thanh tịnh Pháp thân?
Cổ Đức đáp: Nguồn gốc của vô lượng bệnh lớn.
Lời này như gai gốc nuốt vào mửa ra thật khó. Cổ nhân từ trong chân
tham thật ngộ, bệnh qua một phen rồi cho các Ngài duỗi tay tiếp độ chẳng
loạn hạ kim, dùi (châm tủy), cần phải gặp người tuyệt khí tức, biết ngứa
ngáy mới chịu chẩn bệnh. Thế nân, biết bệnh mới trừ được bệnh, chữa mình
rồi sau mới chữa người đúng là “người bệnh lâu năm trở thành thầy
thuốc”.
Đại sư Bác Sơn từ trước đến nay tham cứu đạo này rất là dung thông,
ngôn cú nào của Ngài cũng đều trong kinh nghiệm chứ chẳng phải cố làm ra
lời huyền diệu cao siêu, khiến cho người chẳng biết, mà là cảnh giới
thân chứng, thật tu thường ngày, thấy đến, nói đến, làm đến, dùng đến.
Nghĩa lý tinh minh biện tài vô ngại, vì thế Ngài nói sâu sắc về thiền
bệnh như cầm cái gương ngọc của Cung Tần soi thấy gan mật của quần thần
một mảy lông trốn cũng chẳng được. Xưa nay người ngồi giường thiền tự
xưng là Thiện tri thức nói thiền hay như Sư thật là hiếm có. Nhưng thiền
bệnh rất khó nói, nói cũng chẳng làm sao hết được. Bệnh tức là bệnh của
Pháp thân, Pháp thân vô số bệnh đâu có cùng tột. Người cứu bệnh Pháp
thân, lấy bệnh làm phương thuốc hay, lấy bệnh làm cơm nước thường dùng
trong nhà, lấy bệnh làm áo lót, là do mình dùng hay hoặc không hay mà
thôi; cổ nhơn du hí ở trong bệnh để làm Phật sự. Bởi vì thấy rõ Pháp
thân vô chủ bệnh tự lành ngay, cho nên Động Sơn nói: “Lão Tăng lúc xem
chẳng thấy có bệnh”; chỉ do vọng tưởng chấp trước nên thiền bệnh đua
nhau sanh. Xưa, Phật nói ma sự của Ngũ ấm trong kinh Lăng Nghiêm và biến
kế của ngoại đạo tức là việc trong thiền bệnh của người thời nay. Vậy
chấp tức thành ma, kế tức là ngoại đạo, chẳng chấp chẳng kế cũng chưa là
bệnh. Vì thế nói: “Chẳng khởi tâm cho là thù thắng thì gọi là cảnh giới
lành, nếu cho là chứng thánh thì liền rơi vào bầy tà”. Kinh Pháp Hoa
nói: “Có một vị Đạo sư biết rành đường thông bít hiểm nạn cho nên có thể
dẫn dắt những người kia đến bảo sở”. Vậy quyển sách này của Đại sư chính
là chiếc thuyền cho đời mạt pháp, là con đường tắt cho kẻ sơ tâm, chẳng
những hữu ích cho ngày nay cũng bổ ích cho tương lai. Người quyết chí
muốn tham thiền hạ thủ công phu cầu đại ngộ chịu xem kỹ sách này thì
biết làm cách nào để cho nghi tình phát chẳng khởi liền phát khởi, gốc
bệnh chưa phá liền phá, như vạch cát bày ngọc, cho người tự lấy, như vẹt
màn sương mù thấy bầu trời khiến cho người chẳng mê, như ở trong bước
đường cùng có đường xuất thân, trong câu chết (tử cú) có câu cứu sống
người, như hạt châu tròn lăn trên mâm, chẳng trệ một lời. Diệu dụng của
sách này như thế, mọi người biết ý theo đây dụng tâm thì có thể ngồi
hoặc ngủ kiến đạo chẳng tốn nhiều tiền giày cỏ mà thẳng đến ruộng đất
đại an lạc, cùng với Phật Tổ đồng thở chung một lỗ mũi. Người lấy đây tự
cảnh tỉnh rồi cảnh tỉnh người; lại lấy đây tự chữa lành bệnh rồi chữa
lành bệnh cho người, cũng gọi là Hiện tại y vương, khiến cho mạng mạch
Tổ sư lưu thông, quốc mạch cùng huệ mạch đều kiên cố, ngõ hầu chẳng phụ
phương tiện nguyện lực của Đại sư từ bi chỉ dạy.
Niên hiệu Vạn Lịch năm Tân Hợi (1611) tháng Mạnh Thu.
Tín Châu, đệ tử Lưu Sùng Khánh kính đề.
LƯỢC TRUYỆN TÁC GIẢ
Hòa thượng Bác Sơn (1575-1630), họ Sa, tên Đại Hy, tự là Vô Dị, người
đời thường gọi là Ngài là Thiền sư Vô Dị. Sư năm 16 tuổi phát chí xuất
gia, đến chùa Ngõa Quan ở Kim Lăng nghe giảng kinh Pháp Hoa, cảm khái
than: “Cầu điều đó ngay nơi mình, há có thể đuổi theo câu văn mà được
ư!”
Sư bèn bỏ đi Kiến Vô lễ Pháp sư Ngũ Đài Thông cạo tóc xuất gia. Đầu
tiên tu tập Chỉ quán. Sư ngồi tu dưới cội tùng chẳng biết ngày đêm, muỗi
mòng bu đầy trên thân như cắn cây khô, bên trong chẳng biết có thân tâm,
bên ngoài chẳng thấy có núi sông đại địa, trải qua năm năm, dù lạnh dù
nóng cũng không ngừng nghỉ.
Sau đó, Sư đến Pháp sư Hồng, ở núi Siêu Hoa thọ giới Tỳ kheo, nghe
nói Đại sư Thọ Xương Huệ Kinh ở núi Nga Phong xiển pháp của Tào Động, Sư
qua yết kiến, thấy ngài Thọ Xương đầu đội nón lá, vác cuốc giống như
người nhà nông, tâm bèn sanh nghi. Sư bỏ đi về đất Mân (Phước Kiến) ở
núi Bạch Vân Phong ba năm, viết thư trình sở đắc lên Thọ Xương. Thọ
Xương viết thư phúc đáp rằng: “Đó chẳng phải là đệ nhứt nghĩa”. Sư mới
biết mình lầm, bèn đốt thư đi. Sư càng để tâm vào tông thừa, xem lời của
Thuyền Tử nói: “Chỗ ẩn thân không tung tích, chỗ không tông tích chớ ẩn
thân”, nghi tình liền phát khởi, đến nổi quên ngủ quên ăn trải qua hơn
một năm. Một hôm Sư xem Truyền Đăng Lục thấy Triệu Châu bảo Tăng rằng:
“Phải ra ngoài ba ngàn dặm gặp Thiện tri thức mới được”. Sư bất giác
tỉnh ngộ, như bỏ được gánh nặng ngàn cân, tự cho rằng đại ngộ, chạy đến
yết kiến Thọ Xương, Thọ Xương chẳng công nhận. Sư mới hổ thẹn, từ đó y
chỉ Thọ Xương nổ lực cầu đạo đến nổi thân hình khô héo, mặt mũi nám đen,
còn da bọc xương mà tinh tấn chẳng lùi.
Một hôm, Thọ Xương nhận lời Ngọc Sơn thỉnh muốn Sư cùng đi, Sư từ
chối. Thọ Xương nói: “Hôm nay có người thuyết pháp cho ông nghe chóng
làm cho ông ngộ”. Sư mới chịu đi. Dọc đường luận về chỉ thú ngũ vị quân
thần, Sư nói lưu lót chẳng ngừng, Thọ Xương đều công nhận, rồi hỏi lại
Sư: “Như lời Phật Ấn nói con kiến biết tìm chỗ tanh đến, ruồi xanh hay
đến chỗ thối tha là thuộc về quân vị hay thần vị?”
Sư đáp: Thuộc về thần vị.
Thọ Xương quở: Sẽ có người cười ông.
-Tại sao trước nói phải mà bây giờ nói chẳng phải?
-Một chẳng phải thì tất cả chẳng phải.
Đến Ngọc Sơn, Sư ngồi kiết già trên tảng đá, bỗng nghe tượng Hộ Pháp
Già Lam ngã xuống đất, trong tâm hoát nhiên, vội làm kệ tụng trình Thọ
Xương:
Ngọc Sơn dụ nhứt ngôn
Tâm hưu ngũ lộ tuyệt
Kỳ đà huyền giải hội
Như phất thang nghiêu tuyết
Một ba tỷ kim châm
Hảo nhân duyên thời tiết
Mai nhụy đỉnh khô chi
Đào hoa khai cửu nguyệt
Xúc mục như hưu biện biệt
Cấp thủy than đầu phao thảm can
Nịch sát vô hạn anh hùng khách.
Dịch nghĩa:
Ngọc Sơn dạy một lời
Tâm dứt, ngữ ngôn bặt
Bao nhiêu hiểu huyền diệu
Như tuyết gặp nước sôi
Kim vàng không lỗ trôn
Nhân duyên thời tiết tốt
Cành khô sanh hoa mai
Hoa đào nở tháng chín
Đầu ghềnh nước đổ ném gậy dò
Chìm chết vô hạn anh hùng khách.
Thọ Xương nói: “Một đến nhiều cửa, lại đến cửa. Bởi vì tâm trí giải
tuyệt mà mạng căn chưa dứt”.
Sư càng tự cố gắng, ở riêng trong Tông thừa đương ngày đêm chẳng chịu
ngủ nghỉ. Một hôm, Sư đi cầu xí thấy người leo cây bèn ngộ chí đạo, chạy
đến yết kiến Thọ Xương, vừa vào cửa liền lễ bái.
Thọ xương hỏi: Ngày gần đây như thế nào?
Sư đáp: Có con đường sống chẳng cho người biết.
-Vì sao chẳng cho người biết?
-Chẳng biết, chẳng biết.
Thọ Xương nhắc lại công án: “Bà già đốt am đuổi Tăng” và hỏi “Thủ
đoạn bà già như thế nào?”
Sư đáp: Vàng ròng thêm màu mà thôi.
Thọ Xương lại cử câu: “rồng gầm, cọp rống”, bảo Sư làm kệ tụng.
Sư liền cầm bút lập tức viết:
Sát hoạt tranh hùng các hữu kỳ
Mơ hồ nhục nhãn hạt năng tri
Thổ quang bất toại thời lưu ý
Y cựu xuân phong trục mã đề.
Dịch nghĩa:
Giết cứu tranh hùng đều diệu kỳ
Mơ hồ mắt thịt đâu thể hay
Nói ra chẳng toại lòng ai cả
Du xuân gió mát vẫn y xưa.
Thọ Xương cười nói: Ông hôm nay mới biết ta chẳng dối gạt ông.
Sư hỏi: Về sau còn có việc gì nữa hay không?
-Lão Tăng chỉ biết mặc áo ăn cơm.
-Há không có phương tiện ư?
-Ông về sau được ngồi mặc áo, không còn tính toán là đủ rồi.
Thọ Xương bèn nói kệ truyền pháp:
Bổn nhiên thanh tịnh hằng như nhiên
Khế chứng đa sanh trị hữu duyên
Xúc mục hổn dung giai chi điệu
Thông thân tác dụng tổng hư huyền.
Ngũ tông cực tắc cơ tề quán
Tâm tạng tinh vi lý cộng viên
Bất ngại cổ kim phàm thánh sự
Như Lai thiền hợp Tồ Sư thiền.
Dịch nghĩa:
Xưa nay thanh tịnh hằng như nhiên
Khế chứng nhiều đời gặp hữu duyên
Chạm mắt hổn dung đều chí diệu
Toàn thân tác dụng thảy hư huyền.
Năm tông cực tắc cơ đồng quán
Ba tạng tinh vi lý cũng viên
Chẳng ngại xưa nay việc phàm thánh
Như Lai thiền hợp Tổ Sư thiền.
Lại phó chúc thêm: “Hãy lấy vô tâm tương tục làm chánh dụng, tận pháp
hành trì, đền đáp cái ơn chẳng thể báo đáp bằng cách làm lợi ích cho
người chánh tín có duyên”. Lúc ấy Sư mới 27 tuổi.
Sư qua Nga Hồ thọ giới Bồ tát, ở lại sáu tháng rồi trở về đất Mân,
nhận lời mời thỉnh đến Viện Tổ Ấn ở Tín Châu, sau đó Sư dời về Bác sơn,
bèn trao cho Sư cái nghi quỷ thọ giới để làm Luật sư. Từ đó Thiền Luật
song hành, tông phong rất hưng thạnh. Miền Bắc đến Yên Đô (Bắc Kinh),
miền Nam đến tận Giao Chỉ (Việt Nam), người nghe tiếng Sư mỗi năm tìm
đến có hàng ngàn.
Sư đã từng nhận lời mời đến chùa Thiên Giới ở Kim Lăng (Nam Kinh)
thuyết pháp. Chùa ấy rộng mấy mươi dặm, có thể dung nạp mấy trăm vạn
người, lúc ấy nón giày vân tập chùa thành ra nhỏ. Tổn phí cơm nước mỗi
ngày hơn bạc vạn mà mỗi người chỉ được ăn một chén cơm với vài cọng rau
mà thôi.
Niên hiệu Sùng Trinh năm Canh Ngọ (1630), Sư từ Kim Lăng trở về, tự
nói: “Ta xuất thế quá sớm thì tạ thế cũng sớm”. Sư bèn sai đệ tử xây
tháp. Kiết hạ, Sư trước tác Tông Giáo Thông Thuyết một quyển, trình bày
hết những điều huyền ảo, sách viết chín tháng mới xong. Sư bèn thị hiện
có chút bệnh, đến nửa đêm ngày 17; Sư gọi Thủ tọa Trí Mẫn đến giường dặn
dò áo nghĩa Tông thừa rồi cười.
Thủ tọa hỏi: Hòa thượng an chăng?
Sư đáp: Được chút thọ dụng.
-Còn có cái chẳng bệnh chăng?
-Nóng làm sao ấy!
-Đến đi tự tại thế nào?
Sư đòi bút, viết bốn chữ lớn “Rõ Ràng Phân Minh”, rồi ném bút, ngồi
tịch. Sư thọ 66 tuổi đời, 41 tuổi đạo.
Pháp tôn là Hoằng Hàn, Hoằng Dũ gom góp Ngữ Lục của Sư thành Quảng
Lục ba mươi hai lăm quyển lưu hành ở đời (xem Tục Tạng Kinh).
Năm sau, Ngày 21 tháng 10 năm Tân Vị (1631) đem toàn thân Sư nhập
tháp trên ngọn Thê Phụng Lãnh ở phía Tây chùa. Sư để lại ngôn thuyết
Pháp thân chia làm chín loại, trong đó bộ Tham Thiền Cảnh Ngữ là kinh
nghiệm của chính Sư đã trải qua, vì người phát tâm Tối thượng thừa, chỗ
đau châm trên mũi dùi, lúc trợt thì đưa gậy cho nắm, thật đáng là linh
đơn thay xương đổi cốt vậy.
CHƯƠNG I
CẢNH NGỮ KHAI THỊ
NGƯỜI MỚI PHÁT TÂM THAM THIỀN
Tham thiền đầu tiên cần
phải phát tâm phá vỡ sanh tử cho vững chắc, thấy rõ thế giới, thân tâm
thảy đều là giả duyên không có chủ tể. Nếu chẳng phát minh cái lý vĩ đại
sẵn có thì tâm sanh tử chẳng vỡ. Tâm sanh tử đã chẳng vỡ thì làm sao trừ
được con quỷ vô thường giết người trong mỗi niệm chẳng dừng. Hãy đem một
niệm này làm viên ngói gõ cửa, tương tợ như ngồi trong đống lửa lớn muốn
cầu thoát ra, đi bậy một bước chẳng được, dừng lại một bước chẳng được,
sanh một niệm khác chẳng được, mong người khác cứu chẳng được. Ngay lúc
ấy chỉ cần chẳng màng đến lửa lớn, chẳng màng đến thân mạng, chẳng mong
người cứu, chẳng sanh niệm khác, chẳng chịu tạm dừng, chạy thẳng đến
trước, chạy được thoát mới là tay tài giỏi.
Tham thiền quý ở chỗ
khởi nghi tình. Cái gì là nghi tình? Như sanh chẳng biết
từ đâu đến, chẳng được chẳng nghi chỗ đến. Tử chẳng biết đi về đâu,
chẳng thể chẳng nghi chỗ đi. Cửa ải sanh tử chẳng phá vỡ ắt nghi tình
liền phát, treo ở trên lông mày, buông cũng chẳng xuống đuổi cũng chẳng
đi. Bỗng một mai đập vỡ khối nghi, hai chữ sanh tử thành cái đồ tầm
thường trong nhà. Cổ Đức nói: “Nghi lớn ngộ lớn, nghi nhỏ ngộ nhỏ, chẳng
nghi chẳng ngộ”.
Tham thiền đem chữ
tử dán
trên trán, coi cái thân tâm máu thịt này như đã chết, chỉ có một niệm
muốn tham cứu hiện tiền. Một niệm này như thanh Ỷ thiên trường kiếm, nếu
chạm nhằm lưỡi bén thì chẳng thể được, nếu bỏ bê để lụt ắt là kiếm ấy từ
lâu không dùng.
Tham thiền sợ nhất là
say đắm cảnh tịnh; cảnh tịnh khiến người ta kẹt trong không tịch mà
chẳng hay chẳng biết. Cảnh động người ta chán, cảnh tịnh phần nhiều
chẳng sanh chán, Do vì người tu hành luôn ở trong chỗ ồn ào, nên một khi
được với cảnh tịnh tương ưng như ăn kẹo ăn mật, như người mệt mỏi lâu
thích ngủ, đâu thể tự biết ư?
Ngoại đạo khiến thân tâm
đoạn diệt hóa làm đá cứng cũng từ cảnh tịnh mà vào. Bởi vì lâu ngày chầy
tháng không đó lại không, tịch đó lại tịch, rơi vào vô tri cùng với gỗ
đá đâu khác. Chúng ta hoặc ở nơi cảnh tịnh chỉ muốn phát minh một đoạn
đại sự dưới sự y áo (kiến tánh), chẳng biết ở tại tịnh cảnh mới được, ở
trong đại sự cầu tướng tịnh ấy trọn chẳng thể được, đây gọi là được vậy
(kiến tánh rồi thì động tịnh đều chẳng sanh).
Tham thiền phải ở trong
đó mạnh dạn tiến tới, chẳng gần gũi nhân tình. Nếu theo tình ứng đối thì
công phu hạ thủ chẳng tiến, chẳng những hạ thủ chẳng tiến mà lâu ngày
chầy tháng ắt chắc chắn trở thành ông thầy chạy theo dòng thế tục.
Người tham thiền ngước
lên chẳng thấy trời, cúi xuống chẳng thấy đất, thấy núi chẳng phải là
núi, thấy nước chẳng phải là nước, đi chẳng biết đi, ngồi chẳng biết
ngồi, ở giữa ngàn người muôn người chẳng thấy có một người, khắp thân
trong ngoài chỉ là một khối nghi, có thể nói là khuấy đục thế giới, khối
nghi chẳng vỡ chẳng thể thôi nghỉ. Đây là công phu khẩn yếu.
Thế nào là khuấy đục thế
giới? Cái lý vĩ đại vốn sẵn có từ vô lượng kiếp đến nay chìm chìm lặng
lặng chưa từng động đến, cần phải chính đương nhân phấn chấn tinh thần,
xoay trời chuyển đất, tự có một đoạn thọ dụng ba đào dậy sóng.
Tham thiền chẳng sợ chết
chẳng được sống, mà chỉ sống chẳng được chết. Nếu quả cùng với nghi
tình kết lại một chỗ, thì cảnh động chẳng đợi khiển trừ mà tự trừ,
vọng tâm chẳng đợi tịnh mà tự tịnh, cửa sáu căn tự nhiên rỗng rang khoát
đạt, điểm nhằm liền đến, gọi tới liền ứng, lo gì chẳng sống ư?
Công phu tham thiền được
tiến, như mang gánh nặng ngàn cân buông cũng chẳng xuống, tương tự như
tìm vật quan trọng bị đánh mất, nếu tìm không ra lòng quyết chẳng chịu
thôi. Trong ấy chỉ cần chẳng nên sanh chấp, sanh trước, sanh kế. Chấp
thành bệnh, trước thành ma, kế thành ngoại đạo. Nếu được nhứt tâm nhứt ý
như tìm vật bị đánh mất thì ba thứ lỗi trên không có dính dáng, chỗ gọi
là: “Sanh tâm động niệm liền trái pháp thể”.
Tham thiền, lúc cử khởi
thoại đầu cần phải rõ ràng sáng suốt như mèo bắt chuột. Cổ nhân nói:
“Chẳng chém được đứa mọi, thể chẳng thôi”. Bằng không ngồi trong hang
quỷ hôn hôn trầm trầm luống qua một đời có ích gì!
Lúc mèo bắt chuột, nó mở
to đôi mắt, bốn chân sẵn sàng chỉ muốn chụp chuột đưa vào miệng, dẫu cho
có gà chó bên cạnh nó cũng chẳng thèm ngó tới. Người tham thiền cũng
vậy, chỉ tức tối muốn rõ cái lý này, dầu có tám cảnh thay nhau hiện ra
trước mắt cũng chẳng màng đến, vừa có niệm khác, chẳng những chuột và
mèo cũng chạy mất.
Tham thiền một ngày phải
thấy công phu ngày đó, nếu lơ láo qua ngày thì trải qua trăm kiếp ngàn
đời cũng chưa có ngày xong, Bác Sơn tôi thuở trước cắm một cây hương,
thấy cây hương tàn, bèn nói: “Công phu y như trước, không có thêm bớt,
một ngày mấy cây hương? Một năm bao nhiêu cây hương?” Và nói: “Tấc bóng
dễ qua, thời giờ chẳng đợi người, đại sự chưa sáng, ngày nào mới xong”.
Do sự thống thiết này, càng thêm cố gắng.
Tham thiền chẳng nên ở
trên công án cổ nhân suy nghĩ giải thích, dẫu cho mỗi mỗi đều lãnh hội
được đi nữa, cùng với chính mình cũng không dính dáng gì cả. Trái lại
chẳng biết, một lời một câu của cổ nhân như đống lửa lớn, đến gần chẳng
được, chạm đến chẳng được, huống là ngồi nằm trong ấy ư? Lại ở trong ấy
phân đại phân tiểu, luận thượng luận hạ, chẳng tán thân mất mạng hầu như
ít có.
Việc này chẳng cùng giáo
thừa hợp, cho nên người tu tập Đại thừa lâu năm còn chẳng hiểu chẳng
biết, huống các Tiểu thừa, Thanh văn, Duyên giác; Tam hiền, Thập thánh
há chẳng thông giáo, nghe đến một việc này hàng tam hiền vỡ mật, Thập
địa hồn kinh, Bồ tát Đẳng giác thuyết pháp như mây như mưa độ bất khả tư
nghì chúng sanh nhập vô sanh pháp nhẫn còn bị gọi là sở tri ngu cùng với
đạo toàn trái, hà huống là những người khác ư? Bởi vì việc này từ địa vị
phàm phu chóng đồng Phật thể. Người rất khó tin, người tin là pháp khí,
người chẳng tin thì chẳng phải pháp khí. Người tu hành muốn vào Tông
thừa này đều phải từ cửa tin mà vào. Một chữ tin có cạn,
có sâu, có tà, có chánh, chẳng thể biện.
Cạn nghĩa là phàm nhập
pháp môn, ai nói chẳng tin, song chỉ tin pháp môn mà chẳng tin tâm mình.
Sâu thì các Bồ tát thừa
còn chẳng đủ niềm tin, như Hoa Nghiêm Sớ nói: “Thấy có người hay thuyết
pháp, có chúng nghe pháp là chưa vào cửa tin”. Như nói: “Tức tâm tức
Phật”, ai nói chẳng tin, đến khi hỏi: Ông là Phật chăng? Thì lắc đầu từ
chối, thừa đương chẳng nổi. Kinh Pháp Hoa nói: “Tất cả cùng nhau suy
nghĩ chẳng thể lường Phật trí”. Vì sao? Vì có tâm suy nghĩ, bởi niềm tin
chẳng đủ mà thôi.
Tà, chánh: Tự tâm tức
Phật gọi là chánh tín, ngoài chấp có pháp gọi là tà tín. “Tức Phật” cần
phải tham cứu cho sáng tỏ tự tâm. Và phải đích thân dẫm đến, tới chỗ
chẳng nghi mới gọi là chánh tín. Còn như mập mờ lầm lạc đoán mò chỉ nói:
“Tức tâm tức Phật” thật chẳng biết tu tâm, gọi là tà tín.
Cổ nhân hái đào cũng
định, cuốc đất cũng định, lúc làm công việc gì cũng định, đâu phải ngồi
lâu đè nén khiến tâm chẳng khởi sau đó mới định ư? Nếu như thế tức là tà
định, chẳng phải ý chánh của Thiền.
Lục Tổ nói: “Na Già
thường tại định, không có lúc nào chẳng định”, cần phải thấy suốt bản
thể mới cùng định này tương ứng. Ông già Thích Ca từ Đâu Suất xuống
hoàng cung, vào Tuyết Sơn thấy sao mai mọc, khai thị đại chúng như
huyễn, chưa từng xuất định này. Bằng không, ắt bị cảnh động nhận chìm,
đâu thể gọi là định.
Trong cảnh động tìm chỗ
khởi chẳng thể được, trong cảnh tịnh cũng tìm chỗ khởi chẳng thể được.
Động tịnh đã không có chỗ khởi thì lấy cái gì làm cảnh? Hiểu được ý này
thì tất cả đều là một thể định tràn đầy không thiếu.
Tham thiền chẳng được
đắm nhiễm thế pháp. Trong Phật pháp còn đắm nhiễm một điểm cũng chẳng
thể được, hà huống là thế pháp ư? Nếu thoại đầu thật sự hiền tiền, đạp
trên băng chẳng thấy lạnh, đạp trên lửa chẳng thấy nóng, trong rừng gai
góc ngang nhiên đi qua chẳng thấy có chướng ngại, mới có thể ở trong thế
pháp hoành hành tự tại. Bằng không thì đều bị cảnh duyên chuyển; muốn
được công phu thành một phiến đến năm lừa cũng chưa được mộng thấy.
Tham thiền chẳng nên
chạy tìm trên văn cú ghi nhớ ngữ ngôn, chẳng những vô ích mà còn làm
chướng ngại công phu, khiến công phu chân thật trở thành duyên lự, muốn
được chỗ tâm hành bặt há có thể được ư?
Tham thiền sợ nhứt là tỷ
lượng, đem tâm suy lý lời Phật lời Tổ với đạo càng xa, hạ thủ đến Phật
Di Lặc ra đời cũng không dính dáng. Nếu là người nghi tình chóng phát
lấp bít hư không chẳng biết có danh tự hư không, như ngồi ở trong núi
bạc, vách sắt chỉ muốn được một con đường sống. Nếu chẳng được con đường
thì làm sao được an ổn. Chỉ cần như thế hạ thủ đi, thời tiết đến thì tự
có sự đảo lộn.
Gần đây có một tà sư dạy
người học chẳng cần hạ thủ công phu. Lại nói: “Cổ nhân chưa từng hạ thủ
công phu”. Lời này rất độc làm mê lầm kẻ hậu sanh, vào địa ngục mau như
tên bắn.
Bài minh Tọa thiền của
Thiền sư Đại Nghĩa nói:
Chớ nói tin đạo, chẳng
cần tham,
Cổ Thánh nhắc hoài
là chỉ nam.
Tuy nhiên gác cũ
nhàn điền địa,
Một phen tiến đến
được hay chưa.
Nếu chẳng cần tham cứu
mà nói đắc lý, đó là Di Lặc trời sanh, Thích Ca tự nhiên, bọn người này
bị gọi là người đáng thương xót. Bởi vì tự mình chẳng từng tham cứu,
hoặc lấy cổ nhân một hỏi một đáp liền lãnh ngộ bèn đem thức để hiểu rồi
dối gạt người, hoặc gặp một phen bệnh nặng kêu khổ suốt ngày, những điều
hiểu biết bình thường đều chẳng dùng được, hoặc đến lúc mạng chung như
con cua bị bỏ vào nồi nước sôi tay chân rối loạn, ăn năn đâu kịp.
Thiền sư Hoàng Bá
nói:
Xuất trần việc ấy vốn
phi thường,
Nắm chặt đầu dây giữ
lập trường.
Chẳng phải một phen
sương thấm lạnh,
Hoa mai chi dễ
thưởng mùi hương.
Lời này rất thân thiết,
nếu đem bài kệ này luôn luôn cảnh sách thì công phu tự nhiên tấn tới,
như đường dài trăm dặm, bước đi một bước thì ngắn đi một bước, còn nếu
đứng một chỗ chẳng chịu đi thì dẫu nói được sự nghiệp của quê nhà rõ
ràng minh bạch cũng chẳng bao giờ đến nhà, thử hỏi sẽ được cái gì?
Tham thiền khẩn yếu nhất
là chữ thiết. Chữ thiết rất có sức mạnh. Chẳng thiết ắt
lười biếng sanh. Lười biếng sanh thì phóng túng buông lung tâm ý. Nếu
dụng tâm chân thiết thì buông lung lười biếng làm sao sanh được. Phải
biết, một chữ thiết này chẳng lo chẳng đến chỗ ruộng đất cổ nhân,
chẳng lo tâm sanh tử chẳng vỡ. Bỏ một chữ thiết này, cầu Phật pháp nào
khác đều là si cuồng chạy ở ngoài lề, há có thể nói là đồng với hạ thủ
công phu ư?
Một chữ thiết
chẳng những lìa lỗi mà ngay đây lập tức vượt cả ba tánh thiện, ác, vô
ký. Một câu thoại đầu, dụng công rất thiết thì cũng chẳng nghĩ thiện,
dụng tâm rất thiết thì chẳng nghĩ ác, dụng tâm rất thiết thì chẳng rơi
vào vô ký. Thoại đầu thiết thì không tán loạn, thoại đầu thiết thì không
hôn trầm, thoại đầu hiện tiền thì chẳng rơi vào vô ký.
Một chữ thiết là câu rất
thân thiết, dụng tâm thân thiết ắt không kẻ hở, cho nên ma chẳng thể
nhập vào, dụng công thân thiết chẳng sanh tính toán có, không… ắt chẳng
rơi vào ngoại đạo. Người tham thiền đi chẳng biết mình đi, ngồi chẳng
biết mình ngồi, nghĩa là thoại đầu hiện tiền, nghi tình chẳng vỡ, chẳng
biết có thân tâm, hà huống biết có đi, có ngồi!
Tham thiền sợ nhất là
suy nghĩ làm thơ, làm kệ. làm văn, làm phú… Thơ kệ thành ắt gọi là thi
Tăng, văn phú hay ắt gọi là văn tự Tăng, cùng với tham thiền không dính
dáng gì cả. Hễ gặp cảnh duyên nghịch thuận làm động niệm tâm người, liền
phải phát giác và đề khởi thoại đầu chẳng theo cảnh duyên chuyển mới
được. Hoặc nói: “Chẳng cần kíp”. Ba chữ này gây lầm lạc cho người, người
học cần phải xét kỹ.
Tham thiền, người ta sợ
rơi vào không. Thoại đầu hiện tiền đâu phải là không. Chỉ cái người sợ
không này bèn không chẳng được, hà huống là thoại đầu hiện tiền.
Tham thiền, nghi tình
chẳng vỡ như đi trên vực sâu, tợ bước trên băng mỏng, mảy may đánh mất
chánh niệm thì tán thân mất mạng, vì nghi tình chẳng vỡ, cái lý vĩ đại
chưa sáng, một hơi thở ra chẳng hít vào là qua đời khác, bị trung ấm kéo
dắt không khỏi đi theo nghiệp thức thay đầu đổi mặt mà chẳng hay chẳng
biết. Do đó, trên nghi lại càng thêm nghi, đề khởi thoại đầu, chẳng rõ
quyết định phải rõ, chẳng vỡ quyết định phải vỡ, ví như bắt kẻ trộm, cần
phải có tang vật mới được.
Tham thiền, chẳng được
đem tâm chờ ngộ, như người trên đường đứng ở trên đường chờ đợt đến nhà
ắt không bao giờ đến nhà mà chỉ cần đi thì đến nhà. Nếu đem tâm chờ ngộ
thì chẳng bao giờ ngộ, mà chỉ cần bức bách khiến cho ngộ. Nếu như đại
ngộ như hoa sen chợt nở, như đại mộng chợt tỉnh. Bởi vì mộng chẳng chờ
tỉnh, ngủ mùi rồi tự tỉnh; hoa chẳng đợi nở, thời tiết đến tự nở; tâm
chẳng đợi ngộ, lúc nhân duyên hội hợp thì tự ngộ. Tôi nói: “Lúc nhân
duyên tự hội hợp, quý ở chỗ thoại đầu chân thiết bức bách khiến cho ngộ,
chớ chẳng phải chờ ngộ đâu!” Lại lúc ngộ như vẹt mây mù thấy trời xanh
rộng rãi không nương gá (vô y), trời xoay đất chuyển lại là một cảnh
giới đặc biệt.
Tham thiền cần phải
khẩn, chánh, miên mật và dung hoát.
Thế nào là
khẩn? Mạng
người ở trong hơi thở, đại sự chưa rõ, một hơi thở ra chẳng hít vào,
đường trước mịt mờ chưa biết về đâu, chẳng được chẳng khẩn. Cổ Đức nói:
“Như dây gai thấm nước, một bước khẩn cấp một bước”.
Thế nào là
chánh? Người
học cần phải đủ con mắt trạch pháp, ba ngàn bảy trăm Tổ sư đều là gương
mẫu cho người tham thiền. Nếu sai mảy may ắt vào lối tà. Kinh nói: “Chỉ
một việc này thật, cái thứ hai nào khác chẳng phải chân”.
Thế nào là
miên mật? Lông
mày cùng hư không kết chặt, kim châm không lọt, nước rưới chẳng thấm,
chẳng để hở một mảy may. Nếu có một kẻ hở bằng mảy lông ắt ma cảnh thừa
chỗ sơ hở chen vào. Cổ Đức nói: “Một giây phút nào thoại đầu chẳng hiện
tiền thì y như người chết”.
Thế nào là
dung hoát? Thế
giới rộng trượng thì gương xưa rộng một trượng. Gương xưa rộng một
trượng thì lò lửa rộng một trượng. Quyết chẳng cầu chấp trụ ở một chỗ
như nắm chặt đầu con rắn chết, cũng chẳng rơi vào hai đầu, tự tại thênh
thang. Cổ Đức nói: “Tròn đồng thái hư, không thiếu không dư”. Người thật
sự đến chỗ dung hoát thì trong chẳng thấy có thân tâm, ngoài chẳng thấy
có thế giới, mới được chỗ nhập đầu.
Khẩn mà chẳng chánh ắt
uổng dụng công. Chánh mà chẳng khẩn ắt chẳng thể nhập. Đã nhập cần phải
miên mật mới được tương ưng. Đã tương ưng, cần phải dung hoát mới thành
hóa cảnh.
Tham thiền chẳng được có
một mảy lông niệm khác, đi, đứng, nằm, ngồi chỉ đề khởi câu thoại đầu
bổn tham phát khởi nghi tình, tức tối muốn tìm đến chỗ tận cùng. Nếu có
mảy lông niệm khác, người xưa nói là “Tạp độc nhập tâm”, chẳng những tổn
thương thân mạng, mà còn tổn thương huệ mạng, người học chẳng thể chẳng
thận trọng.
Tôi nói: Niệm khác nghĩa
là chẳng những pháp thế gian mà cho đến trừ cái tình này ra, tất cả việc
tốt trong Phật pháp cũng đều là niệm khác. Lại, chẳng những việc ở trong
Phật pháp mà cho đến ở trong tâm thể, giữ nó, buông nó, chấp nó, hóa nó,
cũng đều là niệm khác (mất chánh niệm).
Tham thiền, phần đông
đều nói: “Tham chẳng được”, thì cứ ngay chỗ tham không được hãy tham đi,
như người chưa biết đường hãy tìm đường, chứ chẳng nên nói “tìm chẳng
được đường”, bèn thôi sao! Như tìm được đường rồi thì quý ở chỗ đi đến
nhà mới thôi, chẳng được đứng ở trên đường chẳng chịu đi thì đâu có ngày
đến nhà.
Tham thiền, tham đến chỗ
chẳng thể dụng tâm, chỗ vực sâu muôn trượng, chỗ sơn cùng thủy tận, chỗ
tận cùng khu ốc, như con chuột chun vào sừng trâu tự có sự dội ngược
(ngộ đạo).
Tham thiền sợ nhất là
cái tâm linh lợi, tâm linh lợi là thuốc kỵ của tham thiền, phạm nhầm một
chút dù cho thuốc hay hiện tiền cũng chẳng cứu được. Nếu thật là người
tham thiền, mắt như mù, tai như điếc, lúc tâm niệm vừa mống khởi như
đụng nhầm núi bạc vách sắt; như thế, công phu mới được tương ưng.
Tham thiền được chân
thiết, đem thân tâm cùng thế giới luyện được như thanh sắt, chỉ đợi nó
bỗng nổ tung ra, rồi cần phải gom lại thành đống mới được.
Tham thiền chẳng sợ sai
lầm mà chẳng sợ biết mình quấy. Dẫu cho đang đi ở chỗ sai lầm, nếu chịu
có một niệm biết quấy, ấy là nền tảng thành Phật làm Tổ, là con đường
trọng yếu ra khỏi sanh tử, là vũ khí lợi hại để phá lưới ma. Đại sư
Thích Ca ở trong mỗi pháp của ngoại đạo đều có chứng qua, mà chẳng ngồi
ở trong hang ổ ấy, đem bốn chữ “biết quấy liền bỏ” đi từ phàm phu đến
địa vị đại thánh. Ý này chẳng những ở trong pháp xuất thế mà ở trong
pháp thế gian hễ có đánh mất chánh niệm, chỉ cần phí bốn chữ “biết quấy
liền bỏ” thì làm được một con người tốt đẹp trong trắng.
Nếu ôm chặt lấy chỗ sai
lầm cho là đúng, chẳng chịu biết quấy, dẫu cho Phật hiện tiền cứu người
ấy cũng chẳng được.
Tham thiền chẳng nên
tránh huyên náo cầu tịch lặng, nhắm mắt ngồi trong hang quỷ làm kế sống.
Người xưa gọi là ngồi dưới núi đen tối, ngâm trong nước chết; giúp được
cái gì. Chỉ cần ở trên cảnh duyên mà tham cho được, mới là chỗ đắc lực.
Một câu thoại đầu ở trên lông mày, trong sự đi ngồi, mặc áo, ăn cơm,
tiếp tân đãi khách, chỉ cần rõ cái chỗ rơi của một câu thoại đầu này,
một mai lúc rửa mặt rờ nhằm cái lỗ mũi nguyên lai rất gần, bèn được ít
phí sức (tỉnh lực).
Tham thiền sợ nhất là
nhận thức thần làm Phật sự, hoặc nhướng mày chớp mắt, xoay đầu ngó lại,
cho là có ít nhiều kỳ đặc. Nếu nhận thức thần làm việc chánh thì làm tôi
tớ cho ngoại đạo cũng chẳng được.
Tham thiền cần phải chỗ
tâm hành diệt, điều thiết yếu chẳng nên đem tâm nghiên cứu, suy lý cơ
duyên vấn đáp… Nên ngài Động Sơn nói: “Tham cứu diệu lý thì đánh mất
tông chỉ của Thiền, làm cho cơ dụng linh động trở thành ám muội; hạng
người này không đủ tư cách nói chuyện với nhau. Nếu được triệt ngộ thì
mọi tam muội từ trong tự tâm lưu xuất, suy nghĩ tạo tác ắt cách xa, khác
nào như trời với đất”.
Tham thiền chẳng sợ
chẳng được, tham chẳng được cần phải tham cho kỳ được mới là công phu.
Cổ Đức nói: “Không cửa là cửa giải thoát, không ý là ý đạo nhân, quý ở
chỗ thể hội được chỗ vào. Nếu tham chẳng được bèn đánh trống rút lui thì
dẫu trăm kiếp ngàn đời cũng không làm sao tham được”.
Nghi tình phát
khởi buông chẳng xuống, ấy là lên đường; đem hai chữ
sanh tử dán trên
trán, như cọp dữ đuổi đến, nếu chẳng chạy thẳng về nhà ắt tán thân mất
mạng, còn có thể dừng chân ư?
Tham thiền chỉ ở trên
một tắc công án dụng tâm, chẳng nên giải hội ở trên tất cả công án. Dẫu
có thể giải được thì cũng chỉ là giải chứ chẳng phải là ngộ. Kinh Pháp
Hoa nói: “Đem tâm suy nghĩ đo lường cảnh giới Viên giác Như lai như đem
lửa đom đóm đốt núi Tu di, trọn không thể được”. Ngài Động sơn nói:
“Toan đem ý học huyền tông, như muốn đi về hướng Tây mà quay mặt về
hướng Đông”. Người nghiên cứu giải thích công án cần phải dưới da có
máu, biết hổ thẹn mới được.
Tham thiền đề khởi thoại
đầu, chỉ biết nghi tình đập chẳng vỡ ắt không có niệm thứ hai. Quyết
chẳng nên nhằm trên kinh sách dẫn chứng kích động thức tình; tình thức
bị kích động ắt vọng niệm nổi lên, muốn được đường ngôn ngữ dứt, chỗ tâm
hành diệt, làm sao được!
Đạo, chẳng nên rời dù
trong khoảnh khắc, nếu rời thì chẳng phải đạo. Công phu chẳng nên gián
đoạn dù trong khoảnh khắc, nếu gián đoạn thì chẳng phải công phu. Người
chân chánh tham cứu như lửa cháy lông mày, tợ lửa cháy đầu đâu có rỗi
rảnh để việc khác làm động niệm. Cổ Đức nói: “Như một người địch với
muôn người, đối diện đâu cho nháy mắt”. Lời này rất thiết yếu đối với
người tham thiền, cần phải biết vậy.
Tham thiền, tự mình tham
chưa triệt ngộ, chỉ nên lo giải quyết chưa xong việc tham cứu của mình,
chẳng nên dạy người, như người chưa đến kinh thành mà nói cho người khác
nghe về việc trong kinh thành, chẳng những dối người mà cũng là dối mình
vậy.
Tham thiền ngày đêm
chẳng dám biếng trễ, như Đại sư Từ Minh ban đêm buồn ngủ Ngài dùng mũi
dùi đâm vào mình, và nói: “Người xưa vì đạo quên ăn bỏ ngủ, còn ta nay
là người gì?”
Cô nhân vẽ một vòng tròn
bằng phấn, đạo lý chẳng rõ, chẳng bước chân ra ngoài. Người thời nay
buông lung tình ý, đi chơi lêu lổng cho đó là hoạt bát, thật đáng tức
cười.
Tham thiền hoặc được
khinh an, hoặc có tỉnh phát, chẳng cho đó là ngộ. Bác Sơn tôi đương thời
khán câu “Không tung tích” của Hòa thượng Thuyền Tử, một hôm nhân xem
Truyền Đăng Lục thấy ngài Triệu Châu dặn ông Tăng rằng: “Phải đi ra
ngoài ba ngàn dặm tìm gặp Thiện tri thức mới được”, bất giác tôi đánh
mất cái túi vải như buông gánh nặng ngàn cân, tự cho là đại ngộ. Đến khi
gặp ngài Bảo Phương, tôi mới biết mình như thanh gỗ vuông tra vào lỗ
tròn, nên rất hổ thẹn. Nếu sau khi ngộ chẳng gặp đại Thiện tri thức, dẫu
được an lạc tự tại cũng chưa phải xong.
Ngài Bảo Phương khuyến
khích tôi bằng bài kệ:
Lấy không để quét không
thì công rất lớn,
Lấy có để tìm có thì
đức càng nhỏ.
Không nên dùng sự hiểu
biết của mình để phỉ báng Tổ sư.
Chỗ được tiện nghi tức
là mất tiện nghi.
Đây là câu đầu sào trăm
thước tiến bước, người tham thiền cần phải xét kỹ. Tôi thường nói với
người học: “Tôi được hai chữ chẳng phải của ngài Bảo Phương thọ
dụng bất tận”.
Tham thiền chẳng được
cho là đạo lý, cứ miệt mài tham đi mới phát khởi được nghi tình. Nếu cho
là đạo lý thì không tiến tới được, chẳng những việc mình chẳng thấu
triệt mà nghi tình cũng chẳng phát khởi. Như có người hỏi: “Vật đựng
trong rương là vật gì?” Thật chẳng thấy vật người kia chỉ! Người kia lấy
chẳng phải là phải, nên chẳng thể phát nghi. Lại chẳng những chẳng khởi
nghi mà còn cho vật kia là vật này, cho vật này là vật kia. Hiểu lầm như
thế, nếu chẳng mở rương ra đích thân thấy qua một phen thì suốt đời cũng
chẳng thể nói chắc được.
Tham thiền chẳng nên cho
là vô sự, phải tức tối muốn sáng tỏ lý này. Nếu cho là vô sự thì suốt
một đời chỉ là người vô sự, một việc lớn dưới y áo chẳng bao giờ xong;
như người tìm vật bị đánh mất, tìm ra mới thôi. Nếu tìm chẳng ra bèn bỏ
vào cái vỏ vô sự, không có ý tìm nữa thì dẫu cho vật bị đánh mất có hiện
tiền cũng lầm qua trước mặt, bởi vì không có ý tìm vật vậy.
Tham thiền chẳng nên cho
là đá nhoáng ánh chớp. Nếu ánh sáng đầu cửa chợt có chợt không thì giúp
được việc gì? Cần phải đích thân thật sự bước đến thấy một phen mới
được. Nếu thật sự đắc ý, như giữa thanh thiên bạch nhật thấy cha mẹ
mình, không có cái vui thế gian nào hơn được.
Tham thiền, chẳng được
nhằm dưới ý căn tính toán; suy nghĩ tính toán khiến công phu chẳng được
thành phiến, chẳng thể phát khởi được nghi tình. Bốn chữ “suy nghĩ tính
toán” làm chướng chánh tín, chướng chánh hạnh và chướng con mắt đạo.
Người học đối với nó phải như sanh oan gia mới khá.
Tham thiền, chẳng được ở
chỗ nêu lên Tông sư mà dùng trí giải để lãnh hội. Nếu dùng trí giải để
lãnh hội thì lầm lạc, chẳng tương ưng với việc tham cứu. Chỉ cần phát
khởi nghi tình, tham cho triệt, không có chỗ lãnh hội tri giải, như lầu
gác trong hư không tự tại vô ngại. Bằng không, nhận giặc làm con, nhận
tớ làm chủ. Cổ Đức nói: “Chớ đem cái yên lừa cho là cái quai hàm của
cha” là nghĩa này vậy.
Tham thiền, chẳng được
cầu người nói trắng ra. Nếu nói trắng ra thì hoàn toàn của người khác
chứ không dính dáng gì với mình. Như người hỏi đường đến Trường An, chỉ
có thể hỏi đường, chứ chẳng nên hỏi việc ở Trường An. Người kia có nói
rõ ràng mọi việc ở Trường An, trọn là cái việc của người kia thấy chứ
chẳng phải người hỏi đường đích thân thấy. Nếu chẳng cố gắng tham cứu mà
cầu người nói trắng ra, cũng giống như vậy.
Tham thiền, chẳng phải
niệm công án, niệm tới niệm lui có gì dính dáng, niệm đến lúc ngài Di
Lặc hạ sanh cũng không dính dáng, sao chẳng niệm A Di Phật còn có lợi
ích hơn. Chẳng những bảo chẳng cần niệm mà phải luôn luôn đề khởi thoại
đầu, như khán chữ vô thì ở trên chữ vô khởi nghi tình, như khán
cây bách thì ở trên cây bách khởi nghi tình, như khán
một qui về chỗ nào thì ở trên qui về chỗ nào khởi nghi tình.
Nghi tình phát khởi thì tận mười phương thế giới là một khối nghi, chẳng
biết có thân tâm cha mẹ sanh. Toàn thân là một khối nghi, chẳng biết có
mười phương thế giới, chẳng phải trong chẳng phải ngoài, đập lại thành
một khối; chỉ đợi khối nghi kia tự vỡ như thùng đứt dây đay, gặp Thiện
tri thức, chẳng đợi mở miệng; đại sự xong xuôi mới vỗ tay cười lớn; nhìn
lại sự niệm công án thật giống như chim Anh võ học nói, nào có dính dáng
gì đến đại sự.
Tham thiền chẳng nên
đánh mất chánh niệm,dù trong khoảnh khắc. Nếu đánh mất chánh niệm tham
cứu ắt bị cuốn theo dị đoan, quên quay trở lại. Như người tĩnh tọa chỉ
thích tịch lặng, lấy cái thuần thanh tuyệt điểm cho là Phật sự, đây gọi
là mất chánh niệm, vì rơi vào trong tịch lặng. Hoặc nhận lấy cái hay
giảng, hay nói, hay động, hay tịnh là Phật sự, đây cũng gọi là mất chánh
niệm, vì niệm thức thần. Hoặc lấy sự đè ép vọng tâm không cho mống khởi
là Phật sự, đây cũng gọi là mất chánh niệm, vì vọng tâm đè vọng tâm như
đá đè cỏ, lại như lột bẹ chuối, hết lớp này đến lớp khác, không biết đến
ngày nào mới xong. Hoặc quán tưởng thân tâm như hư không, chẳng khởi
niệm như tường vách, đây gọi là mất chánh niệm, vì ngài Huyền Sa nói:
“Nghĩ muốn ngưng tâm thức niệm, nhiếp sự về không tức là rơi vào phái
ngoại đạo chủ trương không vong như người chết hồn chẳng tan”.
Tham thiền, nghi tình
phát khởi, lại cần phải đập cho vỡ, phải xác thật chánh niệm phát đại
dũng mãnh, ở trong khẩn thiết lại càng khẩn thiết mới được. Ngài Kính
Sơn nói: “Bậc đại trượng phu muốn cứu cánh một đoạn đại sự nhân duyên
này phải là hạng người đập vỡ da mặt, tánh tình nóng nảy, dựng đứng
xương sống, chẳng thuận nhân tình, đem cái chỗ nghi xưa nay của mình dán
trên trán như thiếu nợ người muôn trăm quan tiền bị người đòi ngặt không
có tiền để trả, chỉ sợ người sỉ nhục, sự kiện này không gấp cũng phải
gấp, không vội cũng phải vội, không lớn cũng phải lớn thì mới có phần xu
hướng (ngộ).
CHƯƠNG II
BÌNH LUẬN CẢNH NGỮ
CỦA CỔ NHÂN KHAI THỊ
Ngài Triệu Châu nói: Ba
mươi năm chẳng tạp dụng tâm, trừ mặc áo ăn cơm là tạp dụng tâm.
BÌNH: Chẳng phải chẳng
dụng tâm mà là chẳng dụng tạp tâm, chỗ gọi là: “Để tâm một chỗ không
việc nào chẳng xong”.
٭
Ngài Triệu Châu nói: Ông
chỉ cần tham cứu lý đạo, ngồi khán hai ba mươi năm, nếu chẳng hội, cứ
chặt đầu lão Tăng đi!
BÌNH: Triệu Châu sao gấp
quá vậy! Mặc dầu như thế, năm tháng dài tìm một người hai ba mươi năm
tâm không đổi khác cũng khó có.
٭
Ngài Triệu Châu nói: Lão
Tăng lúc mười tám tuổi đã biết phá sạch gia sản.
Lại nói: Ta thuở xưa
bị mười hai thời sai sử, hiện nay sai sử được mười hai thời.
BÌNH: Ở trên gia sản làm
kế sống thì bị mười hai thời sai sử. Phá được gia sản thì sai sử được
mười hai thời. Chợt có một vị Tăng hỏi: “Cái gì là gia sản?” Bác Sơn tôi
đáp: “Cởi bỏ cái đảy da đi, ta sẽ nói cho ông nghe”.
٭
Ngài Triệu Châu nói: Nếu
ông một đời chẳng rời Tòng lâm, chẳng nói năm năm, mười năm, không có
người gọi ông làm người câm, về sau, Phật cũng không làm gì được ông.
BÌNH: “Chẳng nói” tức là
chẳng tạp dụng tâm. Nếu chẳng nhằm dưới y áo tham cứu lý thì rất cách xa
vậy.
٭
Thiên Thai Thiều Quốc Sư
nói: Dẫu cho đáp thoại, biện luận như sông dài cũng chỉ thành cái tri
kiến điên đảo. Nếu chỉ quý đáp thoại, biện luận thì có gì khó đâu, chỉ e
vô ích đối với người, trở lại thành tự dối.
BÌNH: Người bây giờ học
được một bụng, bình thường hỏi đi đáp lại, đem Phật pháp làm trò đùa,
chẳng những vô ích, phần nhiều thành tội lỗi, mà nay phóng túng ngữ ngôn
rỗng tuếch cho là tông thừa. Xem lời của cổ nhân nói, da mặt dày bao
nhiêu!
٭
Quốc Sư nói: Sở học
trước kia của các Thượng tọa biện luận, vấn đáp, ghi nhớ, nói đạo lý rất
nhiều, vì sao cái tâm nghi chẳng dứt, nghe nói phương tiện đặc biệt của
cổ nhân mà chẳng hội, chỉ vì nhiều hư dối mà ít chân thật.
BÌNH: Biện luận, ghi nhớ
đều thuộc về duyên lự, gốc sanh tử chẳng chặt đứt, làm sao hội được ý
của cổ nhân, vì thế nói: Lời huyền diệu kẹt nơi đầu tâm, trở lại thành
ra duyên lự; lý chân thật ở trước mắt lại trở thành cảnh danh tướng.
٭
Quốc Sư nói: Thượng tọa
chi bằng từ dưới gót chân nhất thời nhìn rõ xem đó là đạo lý gì, có bao
nhiêu pháp môn làm Thượng tọa nghi, cầu giải thích mới biết sở học trước
kia chỉ là cội nguồn sanh tử, làm kế sống trong ngũ ấm, thập bát giới,
vì thế cổ nhân nói: “Chẳng thoát ra kiến, văn, như mò trăng đáy nước”.
BÌNH: Kiến, văn, duyên
lự, người nào chẳng có, song cần phải có sự chuyển biến lớn lao mới
được. Nếu chẳng cùng với công phu tương ưng, xuyên suốt qua cung thủy
tinh thì trọn chẳng dính dáng. Cổ Đức nói: “Tri giải nhập vào tâm như đổ
dầu vào bún không làm sao lấy ra được, phải nên thận trọng”.
٭
Thiền sư Thiệu Nham nói:
Này chư nhân giả! Hôm nay Quốc chủ đến thỉnh chỉ muốn chư nhân giả minh
tâm, ngoài ra không có đạo lý nào khác. Chư nhân giả có minh tâm chưa?
Phải chăng là lúc ngữ ngôn nói cười, lúc nín thinh im lặng, lúc tham tầm
Thiện tri thức, lúc đạo bạn thương lượng, lúc du ngoạn sơn thủy, lúc tai
mắt bặt dứt đối cảnh là tâm của ông chăng? Những kiến giải như trên đều
là chỗ chấp của ma mị, đâu phải minh tâm?
BÌNH: Nói chẳng phải,
nín chẳng phải, thấy nghe chẳng phải, lìa thấy nghe cũng chẳng phải, làm
sao hội? Chỉ cần thiền giả chớ nắm bắt bậy bạ là tốt.
٭
Ngài Thiệu Nam nói: Còn
có một bọn người lìa vọng tưởng trong thân ra, riêng nhận mười phương
thế giới bao hàm nhật nguyệt, thái hư là bổn lai chân tâm, đây cũng là
chỗ chấp của ngoại đạo, chứ chẳng phải minh tâm.
BÌNH: Đây gọi là Thiên
Không ngoại đạo, lại đâu có được thân tâm nhứt như, ngoài thân không
thừa ư? Chính người tham thiền ngày nay chẳng từng gặp Thiện tri thức,
tự mình làm chủ tể, phần nhiều rơi vào kiến chấp này.
٭
Lại nữa, chư nhân giả
muốn hội chăng? Tâm không “Phải”, cũng không “Chẳng phải”. Ông tính chấp
nhận có thể được sao?
BÌNH: Hai thứ trước đều
là bệnh, lỗi ở tại hai chữ chấp nhận. Đoạn trước là thuốc, chỉ cần không
chấp nhận là “Phải” và “Chẳng phải” thì bệnh liền lành.
٭
Thiền sư Thoại Lộc nói:
Đại phàm, tham học vị tất học vấn thoại là tham học, vị tất học đại ngữ
là tham học, vĩ tất học biệt ngữ là tham học, vị tất hiểu rõ ngôn ngữ kỳ
đặc trong kinh luận là tham học. Nếu tham học như vậy, mặc cho ông thông
đạt đến mức nào đi nữa, đối với Phật pháp nếu không thấy rõ ràng (kiến
tánh) thì gọi đó là bọn Càn Huệ. Đâu chẳng nghe: “Thông minh chẳng địch
nổi sanh tử, càn huệ há thoát khỏi cái khổ luân hồi”.
BÌNH: Người thời nay đều
như vậy, đúng là bỏ vàng ròng, lượm ngói gạch; chẳng chịu chân thật tham
cứu, phóng túng tam muội đầu mồm. Như Hương Nghiêm, hỏi một đáp mười,
hỏi mười đáp trăm, chẳng phải người thông đạt sao, mà ở trong Phật pháp
không thấy gì cả, chỉ một câu “Trước khi cha mẹ chưa sanh”, không biết
phải làm thế nào. Bọn học ngữ ngày nay hãy nói xem giúp được cái gì?
٭
Thiền sư Thoại Lộc nói:
Nếu là tham học, cần phải chân thật tham học mới được, lúc đi thì đi
tham, lúc đứng thì đứng tham, lúc ngồi thì ngồi tham, lúc ngủ cũng tham,
lúc nói cũng tham, lúc nín cũng tham, lúc đang làm công việc cũng tham.
Lúc nào cũng tham như thế, hãy nói: Người tham là ai? Cái lời tham cái
lời gì? Đến chỗ này, cần phải tự có chỗ minh bạch mới được. Nếu chẳng
như vậy, gọi là bọn vội vàng hấp tấp ắt không có chỉ thú cứu cánh.
BÌNH: Cần nhất là phải
tham cứu “Cái lời tham là gì? Người tham là ai?” Nếu chẳng tham cứu lời
đó, chẳng biết người tham đó, ấy là luống qua vô ích, chẳng phải tham
học.
٭
Ngài Ba Tiêu nói: Như
người đi đường, chợt gặp trước mặt vực âu muôn trượng, sau lưng lửa cháy
gấp, hai bên là rừng gai góc. Nếu chạy về phía trước thì rơi xuống vực
sâu, nếu lui về phía sau thì bị lửa đốt cháy, nếu chạy băng ra hai bên
thì bị rừng gai góc làm chướng ngại. Ngay lúc ấy, làm sao khỏi được? Nếu
khỏi được là có con đường xuất thân, nếu khỏi chẳng được thì mất mạng.
BÌNH: Cần phải chẳng
màng nguy vong mới được cái chỗ triệt đầu, vừa do dự ắt tán thân mất
mạng. Lời này của ngài Ba Tiêu rất khẩn yếu cho việc tham thiền. Người
học phần nhiều cầu tri giải rơi vào trong hang ổ huyền ảo, chẳng lưu ý
đến lời này thì luống uổng một đời.
٭
Ngài Vân Môn nói: Có một
bọn cướp giựt đồ hư giả, lượm đàm giải của người, ghi nhớ được một mớ,
một gánh đồ tạp nhạp, đi khắp nơi khua môi lừa, múa mỏ ngựa, nói năng
lưu lót khoe rằng ta biết cách hỏi từ Thiện tri thức này đến Thiện tri
thức khác. Dẫu cho ông từ sáng hỏi đến tối, trải qua nhiều kiếp thế ấy
có từng mộng thấy chăng?
BÌNH: Ngài Vân Môn đương
thời chính là mắng một hai người trong số mười người thôi. Ngày nay phần
đông đều như thế, chưa từng nhằm dưới nạp y thể cứu. Hoặc giả có ngồi
trong chốc lát chẳng hôn trầm cũng tán loạn, bởi vì một bụng tri giải
mửa chẳng ra, cắt chẳng đứt. Nếu là người linh lợi, vừa nghe nói thế ấy,
phải biết hổ thẹn mới được.
٭
Ngài Vân Môn dạy chúng:
Các huynh đệ chớ nên dể duôi khiến thời gian trôi qua vô ích, rất cần
phải kỹ lưỡng. Người xưa có nhiều phương tiện để dạy nhau; như ngài
Tuyết Phong nói: “Cả đại địa là tự kỷ của ông”; ngài Giáp Sơn nói: “Trên
đầu ngọn cỏ tiến thủ lão Tăng, trong chợ ồn náo biết được Thiên tử”;
ngài Lạc Phổ nói: “Một hai bụi vừa khởi dậy, đại địa toàn thâu, một đầu
sợi lông hiện toàn thân sư tử”. Đều là chỗ ông nắm lấy, tham tới tham
lui, lâu ngày chầy tháng tự nhiên có chỗ vào.
BÌNH: Ba đoạn ngữ lục
này dắt ông vào cửa, song điều thiết yếu là ông phải chịu vào bằng
không, thì đều ở trong hang quỷ làm kế sống. Ông nếu vào được cửa, tự
nhiên xong xuôi, chẳng thấy có sơn hà đại địa, chẳng thấy có tự kỷ, tiến
(ngộ) cũng chẳng tiến (chẳng ngộ) là lời nói hai đầu.
٭
Ngài Vân Môn nói: Ánh
sáng chẳng thấu thoát, có hai thứ bệnh: Một là tất cả chỗ chẳng rõ,
trước mắt có vật. Hai là thấu được tất cả pháp không, mơ hồ in tuồng có
vật cũng là ánh sáng chẳng thấu thoát.
Lại, Phật thân cũng
có hai thứ bệnh: Một là được đến Pháp thân, vì pháp chấp chưa quên, kiến
giải của chính mình hãy còn, nên chỉ ngồi bênh cạnh Pháp thân. Hai là
dẫu cho thấu được Pháp thân rồi thân chẳng thể buông bỏ kiểm điểm kỹ
lưỡng lại có chút khí tức gì cũng là bệnh.
BÌNH: Bệnh này toàn do
bên cảnh lượng làm kế sống, chẳng từng tọa đoạn, chẳng từng thấu thoát,
chẳng từng được chuyển thân nhả khí. Chỗ này nếu riêng sanh niệm khác ắt
thành ma tác quái.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Bồ
tát học Bát nhã cần phải có đủ đại căn khí, có đại trí huệ thì mới được.
Nếu có trí huệ thì hiện tại liền được giải thoát.
BÌNH: Người đại căn khi
một nghe ngàn ngộ được đại tổng trì. Nói hai chữ “giải thoát” đã là lời
phương tiện. Vì sao? Vì từ xưa đến nay chẳng từng trói buộc.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Nếu
là người căn cơ chậm lụt cần phải siêng năng khắc khổ ngày đêm quên
nhọc, bỏ ngủ, quên ăn như đưa ma mẹ, cấp thiết như thế suốt cả một đời
đi, rồi được Thiện tri thức giúp đỡ thật sự khắc cốt tham cứu, thì lo gì
chẳng được thành tựu, huống ngày nay ai là người có đủ tư cách học.
BÌNH: Người khắp quả đất
này đều có đủ tư cách học, chỉ trừ người vô tri, chẳng đủ lòng tin, dẫu
cho đức Phật Thích Ca phóng quang động địa cũng không giúp ích được
người ấy.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Này
nhân giả! Chớ nên chỉ ghi nhớ ngôn ngữ giống in như niệm thần chú, đáp
bước hướng tới trước miệng niệm lâm râm, bị người nắm đứng lại cật vấn,
bí lối, bèn nổi giận nói: “Hòa thượng chẳng vì tôi đáp thoại”. Học như
thế thì rất khổ biết không?
BÌNH: Ghi nhớ ngôn ngữ,
bị gọi là tạp độc nhập tâm, chướng ngại chánh tri kiến. Người đọc sách ở
thế gian ghi nhớ văn tự nhiều còn chẳng thể dung hóa, hà huống là người
tham cứu pháp xuất thế mà chịu ăn đàm dãi của người khác ư!
٭
Ngài Huyền Sa nói: Có
một bọn Hòa thượng ngồi thiền sàng xưng là Thiện tri thức, được hỏi đến
thì lắc thân động tay, mở mắt lè lưỡi nhìn sửng.
BÌNH: Bọn người này khắp
thân là ma, toàn thân là bệnh, đến ngày ba mươi tháng chạp không khỏi
bối rối.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Lại
có một bọn nói cái linh đài trí tánh sáng rỡ linh diệu hay thấy hay
nghe, nhầm vào trong thân năm uẩn làm chủ tể. Thế ấy mà làm Thiện tri
thức thật là lừa gạt người.
Biết chăng, ta nay
hỏi ông: Ông nếu nhận cái sáng rỡ linh diệu ấy là cái chân thật của ông,
tại sao lúc ngủ quên chẳng còn sáng suốt linh diệu nữa. Nếu lúc ngủ quên
chẳng phải, thì tại sao có lúc sáng rỡ. Ông có hội chăng? Đây gọi là
nhận giặc làm con, là gốc sanh tử, là duyên khí của vọng tưởng.
BÌNH: Đây là người đùa
tinh hồn, lúc ngủ quên đã làm chủ chẳng được, thì lúc sanh tử đến làm
sao đối phó, cả một đời lầm lẫn, chẳng những lừa gạt người, mà cũng là
tự dối gạt mình.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Ông
nay muốn được ra khỏi cái thân do năm uẩn chủ tể kia, chỉ cần biết cái
thể kim cương bí mật của ông. Cổ nhân nói với ông: “Viên thành chánh
biến trùm khắp sa giới”.
BÌNH: Thể kim cương bí
mật tức là “Viên thành chánh biến trùm khắp sa giới”. Nói rõ ràng với
ông rằng: “Cần phải toàn thân ngộ nhập mới được”.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Phật
đạo thênh thang không có lộ trình, không cửa là cửa giải thoát, không ý
là đạo nhân, chẳng thuộc ba thời gian quá khứ, vị lai, hiện tại, cho nên
chẳng thể thăng trầm. Hễ kiến lập thì trái với lý chân vì chẳng thuộc về
tạo tác.
BÌNH: Nếu hội được ý
này, chẳng phí mảy may công hạnh, lập tức thành Phật, hãy còn dư một chữ
“thành”.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Động
ắt khởi cái gốc sanh tử. Tịnh ắt say đắm trong sự hôm trầm. Động tịnh
đều bặt thì rơi vào không vong. Động tịnh đều thấu nhận thì mập mờ lầm
lạc Phật tánh.
BÌNH: Người tu hành phần
nhiều chán động cầu tịnh, tịnh lâu nghĩ lại muốn động. Cần phải nhướng
lông mày đập vỡ hang ổ động tịnh mới là chỗ đạo nhân dụng tâm.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Cần
phải đối trần đối cảnh như cây khô, tro lạnh, gặp lúc ứng dụng chẳng mất
cơ nghi, như gương soi vật chẳng loạn ánh sáng, như chim bay trong hư
không chẳng lẫn lộn không, sắc.
BÌNH: Như cây khô tro
lạnh, bởi vô tâm. Chẳng mất cơ nghi, bởi ứng vật. Há cùng với người “bặt
tâm, diệt trí” như nhau ư? Chẳng loạn ánh sáng, chẳng lẫn lộn không,
sắc… tự nó chẳng làm gì đến mình.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Sở dĩ
mười phương bóng dáng, ba cõi tuyệt hành tung, chẳng rơi vào hai đầu,
chẳng trụ nơi chặng giữa, trong ấy còn một mảy lông chẳng hết tức là
quyến thuộc ma vương; trước câu, sau câu, là chỗ khó của người học. Vì
thế một câu giữa trời tâm muôn cửa dứt hẳn sanh tử.
BÌNH: Lời này quý ở chỗ
“Một câu giữa trời tám muôn cửa”, cả mười phương thế giới không một mảy
lông hở trống, không một mảy lông bóng dáng, không một mảy lông dấu vết,
đáng gọi là xán lạn, hoạt bát; Phật Tổ, chúng sanh không có chỗ đặt để,
hai chữ sanh tử là ai nói như thế.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Dẫu
cho như bóng trăng dưới đầm nước thu trong trẻo, chạm đến nổi sóng chẳng
tan, như tiếng chuông giữa đêm trường tịch mịch, động đến âm vang không
thiếu, vẫn còn là việc bên bờ sanh tử.
BÌNH: Người tọa thiền
muôn người không có một người đến chỗ này. Dẫu cho đến được đi nữa cũng
còn là việc bên bờ sanh tử, cần phải tự tìm con đường sống mới được.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Chỗ
tu hành của đạo nhân như lửa đốt tan băng, trọn không trở lại thành băng
nữa; mũi tên đã lìa dây cung, không trở lại nữa. Vì thế, củi lồng chẳng
chịu ở, kêu gọi chẳng quay đầu, cổ thánh chẳng an bài, đến nay không xứ
sở.
BÌNH: Tâm đạo nhân phải
nên như thế. Chỉ cần đem đoạn này, thực hành cho kỹ, tương lai tự nhiên
ít phí sức, dính vào một chút chẳng được. Nếu đem thức tâm suy lý, thì
chính đó là “Nhân địa chẳng chân, đưa đến kết quả cong queo”.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Người
thời nay chẳng nghĩ đạo lý trong ấy, dối tự lăn vào trần lao thế sự, chỗ
nào cũng đắm nhiễm, nơi nào cũng trói buộc. Dẫu ngộ đi nữa ắt trần cảnh
rộn ràng, danh tướng chẳng thật.
BÌNH: Chỗ nào cũng đắm
nhiễm, nơi nào cũng trói buộc là do tâm tham cứu chẳng thiết tha, mạng
căn chẳng cắt đứt, chẳng chịu chết đi. Người chân chánh tham học, như đi
ngang qua xứ có độc sâu cổ, chẳng được nếm một giọt nước, mới được chỗ
triệt đầu.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Toan
muốn ngưng tâm thức niệm, nhiếp sự về không, nắm mắt che con ngươi, vừa
có niệm khởi mau mau phá trừ, vọng tưởng vi tế vừa sanh liền đè bẹp.
Kiến giải như thế là rơi vào ngoại đạo không vong, người chết mà hồn
chưa tan, mờ mờ mịt mịt vô giác vô tri như bị tai ăn cắp chuông, luống
tự dối gạt.
BÌNH: Bệnh ở tại chẳng
khởi nghi tình, chẳng tham cứu công án, chẳng chịu toàn thân nhập lý,
chỉ đem thức tâm đè nén. Dẫu cho lóng lặng đi nữa mà rốt cuộc mạng căn
chưa cắt đứt thì cũng chẳng phải là người tham thiền.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Nhân
giả chớ nên lưu luyến lưới ái sanh tử mà bị nghiệp ác lôi đi không có
phần tự do. Dẫu cho ông luyện được thân tâm đồng hư không đi nữa, dẫu
cho ông đến chỗ tinh minh lóng lặng chẳng lay động, cũng chẳng ra ngoài
thức ấm. Cổ nhân gọi nó như dòng nước chảy nhanh, người chẳng biết lầm
cho nó là yên lặng.
BÌNH: Thức tâm chẳng
đoạn dứt, dẫu cho luyện được thân tâm như hư không, rốt cuộc cũng bị
nghiệp ác lôi đi. Chỗ tinh minh lóng lặng chẳng lay động, chính là thức
ấm, thì làm sao khỏi được sanh tử. Nói tóm lại, chẳng tham cứu thấu suốt
đại lý thì đều là hư vọng.
٭
Ngài Huyền Sa nói: Tu
hành thế ấy ra khỏi luân hồi chẳng được, thì y như thuở trước bị luân
hồi kéo đi. Vì thế nói: “Các hành vô thường” ngay cả công quả của Tam
thừa, như vậy thật là đáng sợ. Nếu không có con mắt đạo chẳng cứu cánh.
BÌNH: Tóm lại, mấy pháp
ngữ ở trên đều chẳng phải cứu cánh. Người tu hạnh Tam thừa dẫu hành lục
độ vạn hạnh cũng đều là pháp sanh diệt, đối với thật tế lý địa chẳng
dính dáng gì!
٭
Ngài Kính Sơn nói: Hiện
nay có một bọn ngoại đạo mắt mình chẳng sáng, chỉ lo dạy người chết đi
một cách ngoan cố, thôi đi, nghĩ đi. Nếu thôi nghĩ như thế, đến ngàn
Phật ra đời cũng thôi nghĩ cũng chẳng được, càng khiến cho tâm mê muội
mà thôi.
BÌNH: Chẳng chịu khởi
nghi tình thì mạng căn chẳng cắt đứt. Mạng căn đã chẳng cắt đứt thì thôi
cũng chẳng được, nghỉ cũng chẳng được. Chính hai chữ “thôi nghỉ” này là
cội gốc sanh tử rồi. Dẫu cho trăm kiếp ngàn đời trọn không có ngày xong
việc.
٭
Ngài Kính Sơn nói: Lại
có một bọn người dạy người tùy duyên quán đời vong tình mặc chiếu, chiếu
tới chiếu lui, đới qua đới lại, càng thêm mê muội không có ngày xong.
BÌNH: Đã có cái tâm năng
đới, cảnh sở chiếu; năng sở đối lập, chẳng phải vọng là gì? Nếu lấy vọng
tâm làm tham cứu thì đối với tự tâm chẳng được tự tại. Chỉ cần tọa đoạn
hai đầu, năng sở chẳng lập ắt cái vật ngăn trong lồng ngực bị vỡ tan như
thùng lủng đáy vậy.
٭
Ngài Kính Sơn nói: Lại
có một bọn người dạy người chớ lo việc gì cả, chỉ cần thế ấy thôi đi,
thôi được đến chỗ tình niệm chẳng sanh, đến lúc ấy chẳng phải mờ mịt vô
tri mà tỉnh tỉnh rõ ràng. Bọn này rất độc hại làm mù mắt người, chẳng
phải là việc nhỏ.
BÌNH: Dẫu đến chỗ tỉnh
tỉnh rõ ràng, đây là pháp đối đãi với tịch, chẳng phải tham cứu. Nếu
tham cứu thì muốn phát minh ngay đại sự. Đã chẳng như vậy, há chẳng phải
là kẻ độc hại sao?
٭
Ngài Kính Sơn nói: Chẳng
luận là bậc tiền bối tham cứu đã lâu, nếu muốn thật sự tịnh thì cần phải
cái tâm sanh tử này vỡ. Và chẳng chấp trước công phu. Nếu tâm sanh tử vỡ
thì tự nhiên được tịnh.
BÌNH: Nghi tình phát
khởi được thì tâm sanh tử ngưng kết lại một chỗ. Nghi tình vỡ ắt tâm
sanh tử vỡ. Ở chỗ vỡ này, cầu tướng động trọn chẳng thể được.
CHƯƠNG III
CẢNH NGỮ KHAI THỊ
LÚC NGHI TÌNH CHẲNG KHỞI
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi bèn muốn trong giấy mực kiểm thảo văn tự, rộng cầu tri
giải, đem ngôn giáo Phật Tổ xâu vào một dây làm một cái ấn để ấn định,
vừa ra một tắc công án bèn cho là đạo lý, ở trên câu thoại đầu bổn tham
chẳng thể phát khởi nghi tình, gặp người nạn vấn thì chẳng vui, đây là
tâm sanh diệt, chứ chẳng chẳng phải thiền. Hoặc tùy hỏi liền đáp, dựng
ngón tay, đưa nắm tay, cầm bút viết nhanh kệ tụng khai thị, khiến người
tham cứu cũng có ý vị, tự cho rằng được đại ngộ. Trái lại, chẳng biết
nghi tình phát chẳng khởi đều là thức tâm sai khiến như thế. Nếu chịu
một niệm biết quấy, toàn thân buông bỏ, tìm gặp Thiện tri thức cầu con
đường vào thì tốt. Bằng không, tâm sanh diệt thắng lướt lâu ngày thành
ra ma dựa chẳng có thể cứu.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi ở trên cảnh duyên sanh nhàm lìa, thích đến chỗ tịch tịnh
không người để ngồi bèn lấy đắc lực, cảm thấy có ý tứ, vừa gặp chỗ hơi
động một chút, tâm liền chẳng vui, đây là tâm sanh diệt, chứ chẳng phải
thiền. Ngồi lâu ắt cùng với tịnh cảnh tương ưng; mờ mịt vô tri, bặt dứt
đối đãi, dẫu được thiền định ngưng tâm bất động, thì cũng đâu khác chi
với Tiểu thừa. Vừa cảnh duyên ắt chẳng tự tại, nghe tiếng thấy sắc ắt
sanh sợ hãi. Lo vì sợ hãi nên ma có dịp khuấy rối. Do vì sức ma nên làm
các điều bất thiện, một đời tu hành trở thành vô ích, đều là do lúc ban
đầu chẳng khéo dụng tâm, chẳng khéo khởi nghi tình, chẳng chịu gặp Thiện
tri thức, chẳng chịu tin Thiện tri thức. Ở trong chỗ tình lặng gắng
gượng mà làm chủ tể, dẫu gặp Thiện tri thức, chẳng chịu một niệm biết
quấy, ngàn Phật ra đời cũng không làm sao cứu được!
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, đem tâm tình thức vọng tưởng đè nén khiến vọng tâm
chẳng khởi, đến chỗ chẳng khởi ắt lóng đứng lặng lặng thuần thanh tuyệt
điểm cho đó là công phu. Vừa gặp Thiện tri thức điểm nhằm chỗ đau như đè
trái bàu trên mặt nước, đây là tâm sanh diệt chứ chẳng phải thiền. Bởi
vì đầu tiên chẳng chịu tham thoại đầu khởi nghi tình, dẫu cho đè nén
được đến mức thân tâm chẳng khởi thì cũng như đá đè cỏ. Nếu chết được
thức tâm thành đoạn diệt rồi, chính là rơi vào ngoại đạo không vong.
Nếu đoạn diệt chẳng
được, lúc gặp cảnh duyên liền dẫn khởi thức tâm, ở chỗ lóng lặng tuyệt
điểm cho là chứng Thánh tự cho rằng được đại ngộ. Phóng túng thì thành
điên cuồng, chấp trước thì thành ma, ở trong thế pháp lừa dối kẻ không
biết, tạo ra tội nặng là làm lui sụt lòng tin của người và chướng đạo Bồ
đề.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, đem thân tâm thế giới thảy đều bỏ hết thành không.
Không thì không có chỗ quản đới, không có chỗ nương tựa, chẳng có thân
tâm, chẳng thấy có thế giới, chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, đều là
một cái không, cho cái không là thiền, cho rằng không là Phật. Đi cũng
là không, ngồi cũng là không, nhất thiết đều không. Đi dứng nằm ngồi như
đi trong hư không, đây là tâm sanh diệt chứ chẳng phải thiền. Chẳng chấp
ắt thành ngoan không mờ mịt vô tri. Chấp trước ắt thành ma tự cho là đại
ngộ. Trái lại chẳng biết là không dính dáng gì với việc tham thiền. Nếu
quả thật người tham thiền phát khởi nghi tình, một câu thoại đầu như Ỷ
Thiên trường kiếm chạm nằm mũi nhọn của nó thì tán thân mất mạng. Nếu
chẳng như vậy, dẫu cho được không đến mức một niệm chẳng khởi, cũng chỉ
là không vô sở tri, chứ chẳng phải cứu cánh.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi bèn đem thức tâm cân nhắc xuyên tạc công án cổ nhân cho
đây là toàn đề, là bán đề, là hướng thượng, là hướng hạ, là quân, là
thần, là lời kiêm đới, là lời bình thật, tự cho rằng kiến giải của mình
không ai bằng. Dầu mỗi mỗi nói được đạo lý, cùng với cổ nhân chung một
miệng nhả khí, đây là tâm sanh diệt chứ chẳng phải thiền. Trái lại,
chẳng biết một ngôn một ngữ của cổ nhân như nhai cuộn tơ khiến người
nuốt chẳng xuống, nhả chẳng ra, đâu để cho người ta sanh ra nhiều tri
giải dẫn khởi thức tâm. Nếu nghi tình phát khởi, toàn thân ngộ nhập thì
cái thức tâm tri giải này chẳng đợi ông chết đi tự nhiên cũng yên.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, xem thân tâm thuần là giả duyên, trong ấy tự có một vật
qua lại hay động, hay tịnh, không hình không tướng, ở đầu cửa sáu căn
phóng quang động địa, buông ra ắt giáp sa giới, thâu lại ắt chẳng lập
mảy trần, nhằm vào chỗ ấy nhận định, chẳng chịu khởi nghi tình, chẳng
chịu tham cứu, rồi cho là người xong việc, đây là tâm sanh diệt chứ
chẳng phải thiền.
Trái lại, chẳng biết tâm
sanh tử chẳng vỡ, lấy những thứ này làm khoái ý, chính là đùa với thức
thần, một mai nhãn quang lạc địa, làm chủ chẳng được bị thức thần lôi đi
theo nghiệp thọ báo. Nếu nghiệp thiện nhiều ắt sanh trong trời người,
đến khi bốn tướng, ngũ suy kéo đến bức bách, bèn cho rằng Phật pháp
không linh nghiệm. Do đây phỉ báng Phật pháp bị đọa vào trong đường địa
ngục, ngạ quỷ biết bao nhiêu kiếp mới được trồi đầu. Do đó xét thấy,
tham thiền cần phải gặp Thiện tri thức, nếu tự làm chủ tể đều dùng chẳng
được.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, bèn nhận lấy cái mắt hay thấy, tai hay nghe, lưỡi hay
nói, mũi hay ngửi, tay hay nắm, chân hay đi cho là một chân tánh linh
của mình. Nhằm vào trong ấy suy lường cho là cửa ngộ, gặp người thì trợn
mắt, nghiêng tai, tay chỉ, chân đá cho đó là Phật pháp, đây là tâm sanh
diệt chứ chẳng phải thiền; cổ nhân gọi là như người mắc bệnh kinh phong.
Lại nói: Ở trên thiền
sàng tương tự như làm trò quỷ, diễn tới diễn lui, diễn tới lúc tứ đại
phân tán, ắt diễn chẳng được. Còn có một bọn người ác kiến cho đó là kỳ
đặc trao truyền cho nhau, thọ nhận sự cúng dường của người mà không biết
hổ thẹn, gặp người hỏi pháp thì hét to một tiếng, cười to một tràng.
Trái lại chẳng biết từ xưa đến nay chưa từng tham cứu, mạng căn chưa cắt
đứt, dẫu là việc thiện, đều là nghiệp ma, chẳng phải cứu cánh.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, bèn muốn làm công hạnh hữu vi, hoặc làm giải thoát,
hoặc hành khổ hạnh, mùa đông chẳng hơ lửa, mùa hạ chẳng quạt mát. Người
đến xin y phục liền cởi hết đem cho, cam tâm chết đói, cho đó là giải
thoát. Còn nhiều điều nữa, chẳng thể nói hết. Tóm lại mà luận thì đều là
bị cái tâm háo thắng sai khiến lừa gạt kể không biết. Kẻ không biết kia
cho người đó là Phật sống, là Bồ tát, rồi suốt đời hầu hạ cúng dường.
Trái lại, chẳng biết trong giới Phật gọi là nghiệp ác luật nghi tuy là
trì giới mà mỗi bước kết tội. Lại có một bọn người thiêu thân, đốt tay,
lễ Phật, cầu sám hối, cho đó là công khóa, đối với thế pháp thì đó cũng
là việc tốt, song ở trong tham cứu chẳng có ích gì! Cổ Đức nói: “Cốt
đừng ở trên cơ cảnh khác cầu”. Lễ Phật là cơ cảnh, cầu sám hối là cơ
cảnh, tất cả việc tốt trong Phật pháp đều là cơ cảnh. Chẳng phải tôi dạy
ông chẳng làm tất cả việc thiện, song chỉ cần dụng tâm một chỗ thì tất
cả việc thiện này đều hay trợ phát vun bồi thiện căn, mai kia con mắt
đạo chợt mở, thì đốt hương, quét đất đều là Phật sự.
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, bèn muốn ngông nghênh, hoạt bát, gặp người thì tự ca,
tự múa, tự mừng, tự vui. Hoặc bên suối dưới rừng, ngâm vịnh nói cười.
Hoặc nơi chợ búa phố phường đi ngang đi dọc tự cho là người xong việc,
thấy Thiện tri thức mở tòng lâm, lập quy cũ, hoặc tọa thiền, hoặc niệm
Phật, hoặc làm tất cả việc thiện thì vỗ tay cười lớn, sanh tâm khinh
mạn, phỉ báng. Tự chẳng thể hành đạo, lại làm chướng người hành đạo. Tự
chẳng thể tụng kinh lễ sám. Tự chẳng thể tham thiền, lại làm chướng
người tham thiền. Tự chẳng thể khai mở tòng lâm. Tự chẳng thể thuyết
pháp, lại làm chướng người thuyết pháp. Phàm có Thiện tri thức xuất thế,
bày ra có vài câu vấn nạn ở trước chúng trời người, đáp hơn một câu, hỏi
hơn một câu, hét một tiếng, đánh một tát. Thiện tri thức thấy người đó
tương tợ như quỷ lộng, hoặc chẳng thèm biết tới, người đó bèn nói với
mọi người rằng: “Thiện tri thức ấy chẳng hội cái đạo lý này. Khổ thay!
Khổ thay!” Đây là tâm sanh diệt thắng lướt, lâu ngày ắt rơi vào đường ma
tạo nghiệp lớn vô cùng, hưởng phước mà hết, bị đọa vào địa ngục vô gián.
Tuy là nhân thiện mà chiêu lấy quả ác. Buồn thay!
Tham thiền nghi tình
phát chẳng khởi, cảm thấy sống chung với bất tiện, quá câu thúc, quá
phiền phức, bèn muốn vào núi sâu chỗ không có người để tịnh, hoặc nhập
thất để tịnh. Ban đầu còn gắng làm chủ tể, nhắm mắt ngưng tâm, ngồi kiết
già chấp tay hạ thủ công phu hoặc một năm, hai năm, một tháng, hai tháng
chẳng thấy kết quả. Lại có một bọn người được hai ba ngày, ngồi chẳng
nổi nữa, hoặc xem sách, hoặc ngông nghênh, hoặc làm kệ làm thơ, hoặc
đóng cửa ngủ, ngoài hiện oai nghi, bên trong là trần tục. Lại có một bọn
thiếu niên xấu, chẳng biết liêm sĩ, chẳng tin nhân quả, lén làm dâm dục,
gặp người thì khua môi thả ý dối gạt kẻ không biết, tự nói: “Tôi đã từng
gặp Thiện tri thức, tôi được pháp thượng nhân”. Kẻ không biết tin nhận,
cùng bọn đó qua lại kết làm bạn đạo, hoặc dụ làm đồ đệ, người trên làm
kẻ dưới bắt chước, tự chẳng biết quấy, chẳng chịu phản tỉnh. Chẳng chịu
gặp Thiện tri thức, dối tự tôn tự đại thành ra tội đại vọng ngữ. Bọn này
thật là người đáng thương xót. Nay người chán đại chúng muốn ở thất
riêng đâu chẳng kinh sợ ư? Nếu người chân chánh học đạo thận trọng chớ
để nảy ra cái ý niệm này. Tốt nhất nên ở trong chúng tham cứu, huynh đệ
cảnh giác nhau, dẫu chẳng ngộ đạo quyết cũng chẳng rơi vào lối này.
Người học chẳng thể chẳng cảnh giác!
CHƯƠNG IV
CẢNH NGỮ KHAI THỊ
LÚC NGHI TÌNH PHÁT KHỞI
Tham thiền nghi tình
phát khởi cùng lý Pháp thân tương ưng, thấy cả đại địa sáng suốt không
có mảy lông chướng ngại bèn muốn thừa đương việc này, chẳng chịu buông
tay, ngồi bên cạnh Pháp thân, do đây mạng căn chẳng cắt đứt, ở trong
Pháp thân dường như có kiến địa, có thọ dụng. Trái lại, chẳng biết toàn
là con chứ chẳng phải cha, cổ nhân gọi đó là “cách câu thân”. Mạng căn
chẳng cắt đứt, toàn thân là bệnh, chứ chẳng phải thiền. Đến chỗ này chỉ
cần toàn thân ngộ nhập thừa đương cái việc lớn, cũng chẳng biết có người
thừa đương. Cổ Đức nói: “Vực thẳm buông tay, tự nhận thừa đương, chết đi
sống lại chẳng dối được ai”. Nếu mạng căn chẳng cắt đứt, toàn là tâm
sanh diệt. Nếu mạng căn cắt đứt rồi, chẳng biết chuyển thân nhả khí thì
gọi là người chết, chứ chẳng phải cứu cánh. Mấy đạo lý này chẳng phải
khó hiểu, chỉ tại hành giả chẳng chịu Thiện tri thức. Nếu gặp Thiện tri
thức đụng nhằm chỗ đau lập tức biết đường về, bằng không thì vùi thây
muôn dặm.
Tham thiền nghi tình
phát khởi cùng lý Pháp thân tương ưng, khuấy đục thế giới được một đoạn
thọ dụng như dậy sóng cuồn cuộn, hành nhân say đắm sự thọ dụng này, xô
chẳng tới, kéo chẳng lui. Do đây, chẳng được toàn thân ngộ nhập như
người nghèo gặp được một tòa núi báu, rõ ràng biết đó là vàng, song
chẳng thể lấy dùng. Cổ nhân gọi đó là người giữ kho báu, toàn thân là
bệnh, chứ chẳng phải thiền. Đến chỗ này chỉ cần phải màng nguy vong mới
cùng Pháp thân tương ưng. Ngài Thiên Đồng nói: “Khắp cùng Pháp giới
thành cơm cả, tha hồ chúi mũi ních cho no”. Nếu chẳng tha hồ chúi mũi
thì như ngồi bên thùng cơm mà chịu chết đói, ở trong biển cả chết khát,
giúp được việc gì! Vì thế nói, sau khi ngộ cần phải gặp Thiện tri thức
là điều rất gương mẫu. Nếu tự thừa đương việc này, chẳng chịu gặp Thiện
tri thức nhổ đinh tháo chốt, đều là người tự dối vậy.
Tham thiền nghi tình
phát khởi cùng lý Pháp thân tương ưng, thấy núi chẳng phải núi, nước
chẳng phải nước, cả đại địa lấp bít không một kẻ hở bằng mảy lông, chợt
sanh tâm suy lường dường như che chướng trước mặt, ngần ngại thân tâm,
đề cũng chẳng khởi, đập cũng chẳng vỡ; khi đề khởi dường như có, lúc
buông xuống dường như không, mở miệng nhả khí chẳng được, dời thân đổi
bước chẳng được, chính ngay lúc ấy cũng chẳng được, đến chỗ này toàn
thân là bệnh chứ chẳng phải thiền. Trái lại, cổ nhân dụng tâm thuần
nhứt, nghi tình phát khởi thấy núi chẳng phải là núi, nước chẳng phải là
nước, chẳng sanh tâm suy lường, chẳng khởi niệm khác, cứng cỏi bức bách;
chợt một mai đập vỡ khối nghi, toàn thân là mắt, thấy núi vẫn y nguyên
là núi cũ, nước vẫn y nguyên là nước cũ; sơn hà đại địa từ chỗ nào đến,
tìm một mảy lông dấu vết ngộ trọn chẳng thể được. Đến chỗ ấy, cần phải
gặp Thiện tri thức. Nếu chẳng gặp Thiện tri thức thì cây khô trước núi,
trong đường tẻ lại có đường tẻ. Người nào đến đây mà chẳng dần dà, chẳng
bị cây khô làm vấp ngã, thì Bác Sơn này cùng với người ấy kết bạn đồng
tham.
Tham thiền nghi tình
phát khởi cùng lý Pháp thân tương ưng, bèn trầm trầm, tịch tịch, thôi
đi, nghỉ đi, một niệm vạn niên đi, đem nghi tình bỏ vào trong lý Pháp
thân chẳng được thọ dụng, luôn chết đi không hồi hổ, không quản đới,
không khí tức toàn bị tử thủy ngâm chết, tự cho là cực tắc, toàn thân là
bệnh chứ chẳng phải thiền. Dưới hội Thạch Sương, người dụng công loại
này rất nhiều, dẫu cho ngồi tịch đứng chết cũng chẳng được thọ dụng. Nếu
nhận được kiền chùy, biết được đau ngứa, chuyển được thân, nhả được khí
mới là người tham thiền. Nếu chẳng biết đau ngứa, tuy hội được câu Pháp
thân, dẫu tọa đoạn mười phương, có dùng đượ
