BÀI THỨ CHÍN
DỊCH NGHĨA
8- CHƯƠNG
BIỆN ÂM
b2- Pháp môn phức tạp
c1- Lời thỉnh
Khi ấy,
ở trong đại chúng, ngài Biện Âm Bồ-tát liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh
lễ chân Phật, đi quanh bên hữu ba vòng, quỳ dài chắp tay mà bạch Phật
rằng: “Đại bi Thế Tôn ! Pháp môn như thế, thật là hy hữu ! Nhưng thưa
Thế Tôn ! Các phương tiện này, tất cả Bồ-tát đối với Quán môn Viên giác,
có mấy loại tu tập? Mong Phật vì các đại chúng và chúng sanh đời mạt,
phương tiện khai thị, khiến ngộ thật tướng”.
Hỏi lời ấy rồi năm vóc
gieo xuống đất, lập đi lập lại như vậy ba lần.
c2- Lời hứa
Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo ngài Biện Âm Bồ-tát rằng: “Quý thay ! Quý thay
! Này Thiện nam tử ! Như các ông mới có thể vì các đại chúng và chúng
sanh đời mạt hỏi việc tu tập như vậy ở nơi Như Lai. Ông nay nghe kỹ, Ta
sẽ vì ông mà nói”.
Khi ấy, ngài Biện Âm
Bồ-tát vui mừng vâng lời dạy bảo cùng các đại chúng yên lặng mà nghe.
c3- Lời đáp
d1- Nêu chung
Này Thiện nam tử ! Viên
giác thanh tịnh của tất cả Như Lai, vốn không tu tập và người tu tập,
tất cả Bồ-tát và chúng sanh đời mạt, y nơi sức huyễn chưa giác tu tập,
bây giờ lại có hai mươi lăm thứ định luân thanh tịnh:
d2- Nói
riêng
e1- Tu
riêng
1- Nếu
các Bồ-tát duy thủ cực tịnh (vắng lặng cùng cực), do vì sức tịnh, phiền
não dứt hẳn, rốt ráo thành tựu, chẳng rời chỗ ngồi, liền vào Niết-bàn.
Vị Bồ-tát này gọi là RIÊNG TU XA MA THA.
2- Nếu
các Bồ-tát duy quán như huyễn, vì nhờ Phật lực, biến hóa thế giới, các
thứ tác dụng, làm đủ diệu hạnh thanh tịnh Bồ-tát, đối với Đà-la-ni chẳng
mất Tịch niệm và các Tịnh huệ. Vị Bồ-tát này gọi là
RIÊNG TU TAM MA BÁT ĐEÀ.
3- Nếu
các Bồ-tát duy diệt các huyễn, chẳng thủ tác dụng, riêng đoạn phiền não,
phiền não đoạn hết, lần chứng thật tướng. Vị Bồ-tát này gọi là RIÊNG TU
THIỀN NA.
e2- Tu
xen
f1- Tu
xen dùng CHỈ làm đầu
4- Nếu
các Bồ-tát, trước giữ chí tịnh (rất vắng) dùng tâm tịnh huệ chiếu các
pháp huyễn, liền ở trong ấy khởi hạnh Bồ-tát. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC
TU XA MA THA SAU TU TAM MA BÁT ĐỀ.
5- Nếu
các Bồ-tát, vì dùng tịnh huệ chứng tánh chí tịnh, bèn đoạn phiền não, ra
hẳn sanh tử. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU XA MA THA SAU TU THIỀN NA.
6- Nếu
các Bồ-tát, dùng huệ tịch tịnh (vắng lặng) lại hiện sức huyễn, các thứ
biến hóa, độ các chúng sanh, sau đoạn phiền não mà vào tịch diệt. Vị
Bồ-tát này gọi là
TRƯỚC TU XA MA THA GIỮA TU TAM MA BÁT ĐỀ SAU TU THIỀN NA.
7- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức chí tịnh (rất vắng) đoạn phiền não rồi, sau khởi
Diệu hạnh thanh tịnh Bồ-tát độ các chúng sanh. Vị Bồ-tát này gọi là
TRƯỚC TU XA MA THA GIỮA TU THIỀN NA SAU TU TAM MA BÁT ĐỀ.
8- Nếu
các Bồ-tát dùng sức chí tịnh (rất vắng) tâm đoạn phiền não, lại độ chúng
sanh, kiến lập thế giới. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU XA MA THA ĐỒNG TU
TAM MA BÁT ĐỀ VÀ THIỀN NA.
9- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức chí tịnh (rất vắng) giúp phát biến hóa, sau đoạn
phiền não. Vị Bồ-tát này gọi là
ĐỒNG TU XA MA THA VÀ TAM MA BÁT ĐỀ SAU TU THIỀN NA.
10- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức chí tịnh (rất vắng) giúp cho lặng dứt, sau khởi tác
dụng, biến hóa thế giới. Vị Bồ-tát này gọi là ĐỒNG TU XA MA THA VÀ THIỀN
NA SAU TU TAM MA BÁT ĐỀ.
f2- Tu
xen dùng QUÁN làm đầu
11- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức biến hóa mỗi mỗi tùy thuận, mà thủ chí tịnh (rất
vắng). Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU TAM MA BÁT ĐỀ SAU TU XA MA THA.
12- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức biến hóa các thứ cảnh giới mà thủ lặng dứt (Tịch
diệt). Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU TAM MA BÁT ĐỀ SAU TU THIỀN NA.
13- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức biến hóa mà làm Phật sự, an trụ tịch tịnh (vắng
lặng) mà dứt phiền não. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU TAM MA BÁT ĐỀ GIỮA
TU XA MA THA SAU TU THIỀN NA.
14- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức biến hóa, vì khởi được tác dụng vô ngại đoạn các
phiền não, rồi lại an trụ trong
cảnh chí tịnh (vắng lặng). Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU TAM MA BÁT ĐỀ
GIỮA TU THIỀN NA SAU TU XA MA THA.
15- Nếu
các Bồ-tát, dùng tác dụng phương tiện của sức biến hóa; tùy thuận cả
hai: Chí tịnh và tịch diệt. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU TAM MA BÁT ĐỀ
ĐỒNG TU XA MA THA, THIỀN NA.
16- Nếu
các Bồ-tát, dùng các thứ khởi dụng của sức biến hóa, giúp cho chí tịnh,
sau đoạn phiền não. Vị Bồ-tát này gọi là ĐỒNG TU TAM MA BÁT ĐỀ VÀ XA MA
THA SAU TU THIỀN NA.
17- Nếu các Bồ-tát, dùng sức biến hóa, giúp cho lặng dứt, sau trụ Tịnh
lự Vô tác thanh tịnh. Vị Bồ-tát này gọi là ĐỒNG TU TAM MA BÁT ĐỀ, THIỀN
NA SAU TU XA MA THA.
f3- Tu
xen dùng Thiền-na làm đầu
18- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức lặng dứt mà khởi chí tịnh (rất vắng), trụ nơi thanh
tịnh. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU THIỀN NA SAU TU XA MA THA.
19- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức lặng dứt mà khởi tác dụng. Ở tất cả cảnh vẫn có
công dụng lặng dứt tùy thuận. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU THIỀN NA SAU
TU TAM MA BÁT ĐEÀ.
20- Nếu
các Bồ-tát, dùng các thứ tự tánh của sức lặng dứt, an nơi Tịnh lự mà
khởi biến hóa. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU THIỀN NA GIỮA TU XA MA THA
SAU TU TAM MA BÁT ĐỀ.
21- Nếu
các Bồ-tát, dùng tự tánh vô tác của lặng dứt, khởi ra tác dụng cảnh giới
thanh tịnh, trở về Tịnh lự. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU THIỀN NA GIỮA
TU TAM MA BÁT ĐỀ SAU TU XA MA THA.
22- Nếu
các Bồ-tát, dùng các thứ thanh tịnh của sức lặng dứt, rồi trụ Tịnh lự
khởi ra biến hóa. Vị Bồ-tát này gọi là TRƯỚC TU THIỀN NA, ĐỒNG TU XA MA
THA VÀ TAM MA BÁT ĐỀ.
23- Nếu
các Bồ-tát, dùng sức lặng dứt giúp cho chí tịnh, rồi khởi biến hóa. Vị
Bồ-tát này gọi là ĐỒNG TU THIỀN NA VÀ XA MA THA SAU TU TAM MA BÁT ĐỀ.
24- Nếu các Bồ-tát, dùng
sức lặng dứt giúp cho biến hóa rồi khởi chí tịnh, cảnh huệ trong sáng.
Vị Bồ-tát này gọi là ĐỒNG TU THIỀN NA VÀ TAM MA BÁT ĐỀ, SAU TU XA THA
MA.
e3- Tu trọn
25- Nếu các Bồ-tát, dùng
huệ Viên giác, viên hiệp tất cả, đối với các pháp TÁNH TƯỚNG không rời
giác tánh. Vị Bồ-tát này gọi là TU TRỌN BA THỨ TỰ TÁNH, TÙY THUẬN MỘT
CÁCH THANH TỊNH.
d3- Kết
chỉ phương pháp y luân tu tập
Này Thiện nam tử ! Đây là
hai mươi lăm luân của Bồ-tát, tất cả Bồ-tát đều phải tu hành như vậy.
Nếu các Bồ-tát và chúng sanh đời mạt, y theo luân này, phải trì phạm
hạnh, vắng lặng tư duy, ai cầu sám hối qua hai mươi mốt ngày (21 ngày),
đối với hai mươi lăm luân thảy đều ghi rõ tên ra, hết lòng ai cầu, tùy
tay gói lấy; y gói mở xem, liền biết ĐỐÂN, TIỆM. Còn chút nghi hối thì
không thành tựu.
Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn
lập lại nghĩa này, nên nói kệ rằng:
Biện Âm ông nên biết !
Tất cả các Bồ-tát,
Huệ thanh tịnh không ngại,
Đều y Thiền định sanh:
Ấy là: Xa-ma-tha,
Tam-ma-đề, Thiền-na,
Đốn, Tiệm tu ba pháp,
Có hai mươi lăm loại,
Mười phương các Như Lai.
Người ba đời tu tập,
Đâu chẳng nhân pháp này,
Mà được thành Giác đạo,
Duy trừ người Đốn giác,
Với pháp không tùy thuận,
Tất cả các Bồ-tát,
Và chúng sanh đời mạt,
Thường phải theo luân này,
Tùy thuận siêng tu tập,
Nhờ sức Đại bi Phật,
Mau chứng được Niết-bàn.
CHÚ THÍCH
Định luân:
Luân là bánh xe lăn, có ý nghĩa nghiền nát. Do vì tu định mà tâm được
thanh tịnh, Giác tánh được hiển bày. Vì Giác tánh vốn không tạp nhiễm,
nên có thể chuyển được vạn pháp và tiêu trừ các huyễn. Nói một cách
khác: ĐỊNH là bánh xe nghiền nát vọng hoặc phiền não, làm cho tâm thể
vắng lặng, nên gọi là Định luân.
Tu riêng:
Tu riêng từng pháp một: Hoặc chỉ tu Xa-ma-tha, hoặc chỉ tu
Tam-ma-bát-đề, hoặc chỉ tu Thiền-na.
Tịch niệm:
Ý niệm tịch diệt của Thiền-na.
Tịnh huệ:
Trí huệ yên lặng của Xa-ma-tha.
Tu xen:
Tu
xen lộn cả ba pháp: Hoặc trước, hoặc giữa, hoặc sau, hoặc đồng.
An trụ:
Ở yên tại một chỗ.
Tu trọn:
Đồng thời tu trọn cả ba pháp.
ĐẠI Ý
Chương này là nói
về các pháp tu tập, có chia làm hai mươi lăm thứ định luân, hai mươi lăm
thứ này là do từ nơi ba pháp: Xa-ma-tha, Tam-ma-bát-đề và Thiền-na, hoặc
riêng, hoặc xen mà thành lập.
LƯỢC GIẢI
Chương trước đã thâu gọn các pháp tu hành đem về ba thứ pháp môn tên là:
CHỈ,
QUÁN
và
THIỀN
NA, còn chương này chỉ tiếp theo ý trước nói: “Các thứ phương tiện tất
cả dị đồng ([1])
đều y nơi ba thứ sự nghiệp như thế” để thuyết minh 25 thứ
ĐỊNH
LUÂN. Mặc
dù gồm nói tất cả các sự tu tập
RIÊNG và
CHUNG mà kỳ
thật chính là nói đến sự “biến hóa, ly hiệp” ở nơi ba pháp.
Ngài Biện Âm vì có
khả năng khéo léo phân biệt sự sai khác về pháp âm, nên liền nương ý này
mà phát lời thưa hỏi.
Phần c1, câu: “Các
phương tiện này” là chỉ cho ba thứ pháp môn. Câu: “Có mấy loại tu tập”
là muốn hỏi rõ y nơi ba thứ pháp môn mà rốt lại mọi người phải tu một
môn hay tu cả ba môn? Hoặc tu có trước sau hay phải tu đồng thời? “Thật
tướng” là tướng chơn thật của tất cả các pháp bản lai như thế.
Tóm lại: Ý ở lời
hỏi là chuyên về phương thức tu tập.
Trong lời đáp, đoạn d1 ý nói rằng: Tất cả phương tiện tu tập tiệm thứ,
đều đứng trên lập trường “huyễn chưa dứt hẳn, chướng chưa đoạn hết” mà
nói, chứ không phải y cứ trên “căn bản tâm Viên giác thanh tịnh” mà có
sự tu tập. Đây là điểm cốt yếu cần phải hiểu rõ để khỏi sai lệch bản ý
của Kinh.
Vì thế, nên trong
đoạn này, trước nói rằng: “Viên giác thanh tịnh của tất cả Như Lai vốn
không tu tập và người tu tập”. Tức là Viên giác thanh tịnh, đứng trên
cương vị căn bản, không có người Năng tu và pháp Sở tu. Chúng ta trước
phải rõ được nghĩa ấy, sau mới nói đến sự tu tập y nơi dụng công huyễn
hóa của Bồ-tát và chúng sanh. Nếu Viên giác đã viên mãn thì không có sức
huyễn tu tập nào đáng nói.
Chữ “BẤY
GIỜ” ở đoạn
này là chỉ cho khi chưa giác. Những thứ huyễn lực dùng để tu tập gồm có
25 phương thức.
Nói: “Thanh tịnh định luân” ngoài những ý nghĩa thông thường:
ĐỊNH
là chỉ cho ba thứ định,
LUÂN là
biến hóa ly hiệp thay nhau luân chuyển để tu tập, lại còn có một ý nghĩa
nữa:
ĐỊNH là quyết định;
LUÂN là nghiền nát. Nghĩa là 25 thứ pháp môn này đều quyết
định nghiền nát hết
HAI CHƯỚNG,
đưa đến quả vị Bồ-đề, Niết-bàn, nên gọi là “ĐỊNH
LUÂN THANH TỊNH”.
Trong đoạn e2 là
riêng nói 25 thứ Định luân thanh tịnh. Hai mươi lăm thứ Định luân này y
cứ trên ba thứ pháp môn ở chương trước mà chỉ bày phương thức tu tập
RIÊNG
và CHUNG.
Trong đoạn c2 là nói về phương thức tu
RIÊNG.
1- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát riêng thủ cực tịnh… đến …riêng tu Xa-ma-tha” là nói về riêng
tu CHỈ.
Người tu
CHỈ,
lấy sự yên lặng làm hạnh, nên nói rằng: “Duy thủ cực tịnh” tức là
TỊNH QUÁN.
Nói: “Duy thủ cực tịnh” chính là hiển bày cái nghĩa
RIÊNG TU CHỈ
(Xa-ma-tha). “Duy thủ” có nghĩa là
RIÊNG TU,
tức là không y nơi các pháp khác: Tam-ma-bát-đề và Thiền-na, cũng không
y nơi: Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, và Địa, Thủy Hỏa, Phong.
CỰC
TỊNH
là yên lặng đến cùng cực, tức là phải
DỨT TƯỞNG,
NGƯNG THẦN
làm cho yên lặng đến cùng mức thì phiền não không do đâu mà phát sanh.
Đây chỉ dùng sức yên lặng cực mạnh để làm cho phiền não dứt hẳn, nên nói
rằng: “DO
VÌ SỨC TỊNH PHIỀN NÃO DỨT HẲN”. Vì phiền não dứt hẳn, liền được giác thể viên
minh, tức chướng hết giác tròn, nên nói rằng: “RỐT
RÁO THÀNH TỰU”.
Nhờ đó thẳng vượt Phật quả, nên nói rằng “CHẲNG
RỜI CHỖ NGỒI LIỀN VÀO NIẾT BÀN”.
Đây chỉ là một môn
thâm nhập mà đến được chỗ cứu cánh. Môn này nếu thành tựu, thì hai môn
kia cũng thành tựu, tức là một đoạn tất cả đoạn, một chứng tất cả chứng.
Nhưng vì căn tánh chúng sanh ưa muốn khác nhau, chỗ gọi là “sức huyễn
chưa giác”, nên phải có sự dị đồng y nơi ba pháp mà biến hóa ly hiệp đấy
thôi.
Pháp tu này, ngài
Duy Thác đời Đường gọi là: Trừng hồn tức dụng quán.
2- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát duy quán như huyễn… đến …riêng tu Tam-ma-bát-đề” là nói về
riêng tu
QUÁN.
Người tu quán này
dùng sự khởi huyễn làm hạnh, tức là không thủ Tịch diệt (Thiền-na) cũng
không thủ Chí định (Xa-ma-tha), nên nói rằng: “DUY
QUÁN NHƯ HUYỄN”,
tức là Huyễn quán vậy. Trong khi tu quán, Bồ-tát quán thế giới, chúng
sanh v.v… đều như huyễn hóa. Chẳng khác nào người huyễn thuật biến hóa
ra người và vật…
Phải biết pháp
quán như huyễn này, chư Phật đã tu hành thành tựu, này Bồ-tát y theo
pháp của chư Phật đã tu hành mà tu thành đó, nên nói rằng “vì nhờ Phật
lực”. Bấy giờ Bồ-tát muốn độ chúng sanh như huyễn kia, lại phải quay về
pháp
HUYỄN
QUÁN
“vì nhờ Phật lực” này, mới có thể tùy thuận chúng sanh như huyễn, biến
hóa thế giới như huyễn cho đến khởi ra các thứ tác dụng như huyễn, nên
nói rằng: “BIẾN
HÓA THẾ GIỚI, KHỞI CÁC TÁC DỤNG”.
“Biến hóa thế giới”, như Ta-bà biến làm Tịnh độ, địa ngục biến làm thiên
cung; “khởi các tác dụng” là tùy cơ hóa đạo. Bồ-tát tuy quán tất cả thế
giới đều đồng huyễn hóa, rõ không thật tánh, mà vẫn thường làm Phật sự
như huyễn, độ chúng sanh như huyễn, nên nói rằng: “Làm đủ Diệu hạnh
Bồ-tát”. “HẠNH”
ở đây được gọi là “DIỆU”, vì nó không bị trở ngại, như riêng tu “Quán
hạnh” mà đối với Đà-la-ni không mất
TỊCH NIỆM
(Xa-ma-tha) và các
TỊNH HUỆ
(Thiền-na).
Trong đây, từ ngữ
“Đà-la-ni” chuyển chỉ cho Viên giác, chính là ở chương Văn Thù nói: “CÓ
MÔN ĐÀ LA NI GỌI LÀ VIÊN GIÁC”.
Bởi vì 25 loại
Quán luân đều y nơi sức huyễn chưa chứng Viên giác để tu tập, nay nhân
huyễn quán công phu thành tựu mà Diệu tánh Viên giác toàn thể hiển bày,
nên nói rằng “Đối với
ĐÀ LA
NI”. Nói: “ĐỐI
VỚI ĐÀ LA NI” chính là hiển bày cái nghĩa của “Diệu tâm Viên
giác, tổng trì tất cả pháp và lại Viên cai (bao gồm) Tam quán” vậy. Đã
Viên cai Tam quán thì dầu không tu Xa-ma-tha (chỉ) cũng không mất
TỊCH NIỆM,
không tu Thiền-na cũng không mất
TỊNH HUỆ.
Chương này hỏi:
“Đối với Viên giác có mấy loại tu tập”, nên Phật đáp: “Có 25 luân đều là
tu tập ở nơi Viên giác”. Nay đây đối với “Đà-la-ni” tức là đối với “Viên
giác” chỉ là
TỪ khác mà
NGHĨA đồng.
TỊNH HUỆ là
công phu tu Thiền-na,
TỊCH
NIỆM là
công phu tu Chỉ (Xa-ma-tha). Bồ-tát tuy quán Như huyễn, làm đủ Diệu
hạnh, mà đối với Viên giác chẳng mất công phu của hai pháp tu kia, cho
thấy: Chỉ một môn thâm nhập mà vẫn trọn đủ ba pháp. Do đó ta có thể biết
Tam quán chẳng rời nhứt tâm.
Pháp tu này ngài
Duy Thác đời Đường gọi là: Bào đinh tứ nhẫn quán.
3- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát duy diệt các huyễn… đến …riêng tu Thiền-na” là nói riêng tu “CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ”.
Người tu Thiền-na
dùng sự “chẳng thủ” làm công phu (Tịnh Huyễn song vong).
TƯỚNG LẶNG
(Tịnh quán) và “Huyễn hóa” (huyễn quán) cả hai đều không thủ, tức không
có sở y. Không có sở y chính là y nơi
VÔ TƯỚNG
CHƠN NHƯ
(Tịch diệt = Lặng dứt) mà thôi. Người tu pháp này đã y nơi
VÔ
TƯỚNG CHƠN NHƯ (tịch diệt) là cốt ở chỗ chỉ diệt trừ huyễn pháp
vô minh tức là chỉ dùng sức lặng dứt (Tịch diệt) để diệt trừ các huyễn
pháp, nên nói rằng “Duy diệt các huyễn” và cũng không thủ các thứ tác
dụng biến hóa của Huyễn quán (Tam-ma-bát-đề), nên nói rằng: “Chẳng thủ
tác dụng”. Vì vậy Bồ-tát chỉ dùng tánh Tịch diệt (lặng dứt) để tự đoạn
phiền não, nên nói rằng: “Riêng đoạn phiền não”. Đến chừng phiền não
đoạn hết, chơn lý mới hiện, chơn lý đã hiện, Thật tướng hiển bày. Ấy là
Viên giác chơn tâm khế hợp, nên nói rằng: “Phiền não đoạn hết, liền
chứng
THẬT TƯỚNG”.
Thật tướng ở đây chính là Viên giác chơn tâm vậy.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Trình âm xuất ngại quán.
Tóm tắt ba loại
định trên như sau:
1-
XA MA THA:
Dịch là
TÁC CHỈ,
thuộc về
TỊNH HẠNH.
Tịnh hạnh an tâm nơi
VÔ VI thuộc về
TỊNH
QUÁN.
2-
TAM MA BÁT ĐỀ:
Dịch là
TÁC QUÁN
thuộc về
HUYỄN HẠNH.
Huyễn hạnh tu về
HỮU VI, thuộc về
HUYỄN QUÁN.
3-
THIỀN NA:
Dịch là
TÁC TƯ DUY,
thuộc về
TỊCH HẠNH. Tịch hạnh thì
TỊNH HUYỄN SONG
VONG, tức
là CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ,
thuộc về
TỊCH QUÁN.
Đoạn e2 là nói về
pháp tu xen, trong đoạn này có chia làm ba phần:
- Dùng
CHỈ
làm đầu.
- Dùng
QUÁN
làm đầu.
- Dùng
THIỀN NA
làm đầu.
Đoạn f1 là nói về pháp tu xen dùng
CHỈ
làm đầu.
4- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát, trước thủ chí tịnh… đến …trước tu Xa-ma-tha sau tu
Tam-ma-bát-đề” là nói trước tu
CHỈ
sau tu
QUÁN.
Người tu pháp này
dùng tâm Tịnh giác, trước thủ
CHÍ TỊNH,
lấy TỊNH
làm hạnh, tức là tu
CHỈ.
TỊNH đến cùng tột thì HUỆ được phát sanh; do nơi Tịnh huệ này (TỊNH
HUỆ: Trí
huệ do tu
CHỈ, tâm được yên lặng mà phát sanh ra huệ), lại khởi
ra QUÁN
HẠNH NHƯ HUYỄN,
chiếu các thế giới và chúng sanh thảy đều như huyễn, ấy là tu về Huyễn
quán, nên nói rằng: “CHIẾU
CÁC PHÁP HUYỄN”.
Theo đó liền khởi ra các Hạnh: “Biến hiện thế giới, khởi các tác dụng”,
thượng cầu hạ hóa để cho tròn đầy Diệu hạnh thanh tịnh của Bồ-tát, nên
nói rằng: “LIỀN
Ở TRONG ẤY KHỞI HẠNH BỒ TÁT”.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là: Vận chu kiêm tế quán
5- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát, vì dùng Tịnh huệ… đến …trước tu Xa-ma-tha sau tu Thiền-na”
là nói trước tu
CHỈ
sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ.
Theo như đoạn này
thì cũng phải y như các đoạn trước thêm một câu: “Tiên thủ chí tịnh” để
nêu lên ý nghĩa tu
CHỈ, nhưng
vì người kiết tập ngại phiền, nên bớt, chỉ dùng hai chữ “TỊNH
HUỆ” để nêu
lên cái kết quả của sự tu
CHỈ. “Sức
chí tịnh” là biểu thị công phu tu
CHỈ. “Tánh
chí tịnh” là kết quả của việc tu
CHỈ. Tu CHỈ
thì dùng
TỊNH mà
TỊNH đến
cùng cực thì thành
TỊCH. Vậy
TÁNH CHÍ
TỊNH là
biểu thị cho công phu
THIỀN NA.
Tịnh huệ tức là
Trí huệ do giữ sự yên lặng trong tâm để tu
CHỈ mà phát
ra, rồi dùng sức
TỊNH HUỆ
này thẳng chứng
TÁNH CHÍ TỊNH, tức là do thủ Tướng lặng trên
GIÁC TÂM mà
phát sanh ra sức Tịnh huệ (công phu tu
CHỈ) để
chứng Tánh lặng trên
TÂM VIÊN GIÁC
(công phu Thiền-na).
Phiền não là nhân
sanh tử, phiền não dứt thì sanh tử có thể ra khỏi. Người tu pháp này khi
chứng
GIÁC TÁNH
rồi, liền từ đó đoạn phiền não, ra hẳn sanh tử để khế hợp với tánh
VÔ SANH TỊCH DIỆT.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Trạm hải trừng không quán.
6- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát, dùng huệ Tịch tịnh… đến …giữa tu Tam-ma-bát-đề sau tu
Thiền-na” là nói trước tu
CHỈ giữa tu
QUÁN
sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ.
Huệ tịch tịnh
(vắng lặng) là công phu tu
CHỈ
(Xa-ma-tha). Đã
TỊNH (vắng) mà còn
TỊCH
(lặng) là ý nói cùng cực của
TỊNH. TỊNH
có cùng cực mới sanh ra
HUỆ,
đó chính là cái nghĩa trước tu Xa-ma-tha (CHỈ), vì Huệ này từ Xa-ma-tha (CHỈ)
mà được. Sức huyễn là công phu tu
QUÁN
(Tam-ma-bát-đề). Khi được Huệ tịch tịnh (vắng lặng) rồi, lại dùng nó
chiếu các pháp huyễn và từ trên tánh Giác tâm hiện khởi ra sức biến hóa
độ các chúng sanh, nên nói rằng: “LẠI
HIỆN SỨC HUYỄN, CÁC THỨ BIẾN HÓA ĐỘ CÁC CHÚNG SANH”,
để hiển bày cái nghĩa “Giữa tu
QUÁN”
(Tam-ma-bát-đề). Vì “Các thứ biến hóa” từ trong Tam-ma-bát-đề mà được.
Nhưng đã làm “Các thứ biến hóa” thì chưa khỏi đem thân dấn vào trần tục,
vẫn còn sợ chúng sanh làm lụy, nên sau lại phải nhứt quyết đoạn phiền
não để vào Tịch diệt (lặng dứt).
Tịch diệt (lặng
dứt) là công phu Thiền-na. Tu Thiền-na là cốt đoạn phiền não, nên nói
rằng: “SAU
ĐOẠN PHIỀN NÃO MÀ VÀO TỊCH DIỆT”, chính là tu Thiền-na vậy.
Tóm lại “dùng huệ
tịch tịnh lại hiện ra sức huyễn” là từ sức tu
CHỈ
mà tiến lên tu
QUÁN,
rồi hiện ra sức
QUÁN NHƯ HUYỄN,
nên có thể khởi ra tác dụng biến hóa độ sanh, cuối cùng vì e chúng sanh
làm lụy, nên phải đoạn phiền não mà vào Tịch diệt (lặng dứt).
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Thủ la tam mục quán.
7- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức chí tịnh… đến …trước tu Xa-ma-tha, giữa tu Thiền-na,
sau tu Tam-ma-bát-đề” là nói trước tu
CHỈ, giữa
tu
CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ, sau tu
QUÁN.
Nói: “Dùng sức chí tịnh (rất vắng)” tức là trước tu
CHỈ
(Xa-ma-tha). Do vì tu
TỊNH QUÁN (CHỈ)
thành tựu mới được sức
CHÍ TỊNH,
nhưng vẫn còn dùng sức
CHÍ TỊNH
này để khởi tâm đoạn phiền não, tức là
TỊNH LỰ,
nghĩa là trong
TỊNH chuyển
khởi ra Huệ
TƯ LỰ, đó
là “Giữa tu
THIỀN NA”.
Khi đoạn phiền não rồi, tức là
TỊCH
QUÁN thành
tựu,
TỊCH
QUÁN thành
tựu mới có thể dự phần thành Phật, bấy giờ không nỡ bỏ chúng sanh trôi
lăn sanh tử, lại phải trẩy chiếc từ chu, hiện ra các thứ thần biến, tu
tập “Diệu hạnh thanh tịnh Bồ-tát, độ các chúng sanh như huyễn”, ấy là
sau tu
QUÁN
(Tam-ma-bát-đề).
Tóm lại “Dùng sức
CHÍ TỊNH
của
CHỈ để tiến
lên tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ
mà đoạn phiền não, phiền não đã đoạn, thì buông tay nhập trần vẫn được
tự tại vô ngại, không còn phải sợ bị nhiễm trước. Vì thế sau khởi ra
Diệu hạnh độ các chúng sanh”.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Tam điểm tề tu quán.
8- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát, dùng sức chí tịnh… đến …trước tu Xa-ma-tha đồng tu
Tam-ma-bát-đề và Thiền-na” là nói trước tu
CHỈ đồng tu
QUÁN và
CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ.
“Dùng sức
CHÍ TỊNH”
tức là trước tu Xa-ma-tha (CHỈ)
để tự lợi, nhưng vì phiền não chưa đoạn, nếu chỉ lo hóa độ chúng sanh,
thì sợ bị chúng sanh đồng hóa, nên phải tu Thiền-na để đoạn phiền não
hầu đi rốt con đường tự lợi, đồng thời cũng ra hóa độ chúng sanh, kiến
lập thế giới để hoàn tất công hạnh lợi tha, thực hành đạo Bồ-tát. Nói “TÂM
ĐOẠN PHIỀN NÃO”
đã chứng tỏ: Người có chí quyết đoạn và cũng chính là đương đoạn mà chưa
đoạn hết.
Tóm lại: Trước tu
CHỈ lo tự
lợi sau tu
QUÁN và
THIỀN NA để
vừa tự lợi lại vừa lợi tha, tức là vừa đoạn phiền não vừa hóa độ chúng
sanh, kiến lập thế giới, thực hành đạo Bồ-tát.
Pháp tu này ngài
Đường Duy Thác gọi là Phẩm tự đơn song quán.
9- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức chí tịnh giúp phát biến hóa… đến …đồng tu Xa-ma-tha
và Tam-ma-bát-đề sau tu Thiền-na” là nói đồng tu
CHỈ và
QUÁN sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ.
Người tu pháp này,
trong khi tu
CHỈ đồng
thời dùng sức
CHÍ TỊNH
của
CHỈ giúp
cho sức biến hóa của
QUÁN phát
khởi để hóa độ chúng sanh tức là
TỊNH HUYỄN SONG CHIẾU, NHỊ LỢI TỀ VẬN,
nên nói rằng: “Dùng sức chí tịnh giúp phát biến hóa”. Ấy là vừa tu
CHỈ
(Xa-ma-tha) để lo phần tự lợi lại vừa tu
QUÁN
(Tam-ma-bát-đề) để khởi hạnh lợi tha, cuối cùng tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ
(Thiền-na) để đoạn phiền não làm cho hai hạnh được viên mãn, ngõ hầu khế
hợp trung đạo thành tựu Vô thượng Bồ-đề, nên nói rằng: “SAU
ĐOẠN PHIỀN NÃO”.
Tóm lại: Trước dùng sức
TỊNH của
CHỈ
làm động cơ thúc đẩy phát khởi tác dụng của
QUÁN, ấy là
CHỈ QUÁN
song hành,
TỰ THA kiêm
lợi, sau đó tiến tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ để hoàn thành hai hạnh ở trước.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Song đầu độc túc quán.
10- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức chí tịnh… đến …đồng tu Xa-ma-tha và thiền-na sau tu
Tam-ma-bát-đề” là nói trước tu
CHỈ và
CHỈ
QUÁN
BẤT
NHỊ sau tu
QUÁN.
Pháp tu này trước
tự lợi, sau mới lợi tha. Người khởi tu bắt nguồn từ
CHỈ
(Xa-ma-tha) làm nhân rồi dùng sức
CHÍ
TỊNH của
CHỈ để giúp
cho quả
TỊCH
DIỆT của
THIỀN
NA được
thành tựu. Nghĩa là đồng thời tu
TỊNH mà
cũng đồng thời
DIỆT phiền
não, khi
TỊNH đến
cùng cực thì phiền não cũng theo đó mà dứt. Vì
TỊNH cực
tức
TỊCH, thiên
trọng về
ĐỊNH, phiền
não dứt hết tức là
DIỆT. Đã
TỊCH mà còn
DIỆT đó là
THIỀN
NA, thiên
trọng về
HUỆ. Chính
là
CHÍ TỊNH
rồi đến
TỊCH, đó là
ĐỊNH LỰC
giúp sanh
HUỆ LỰC,
bấy giờ
TỊNH và
TỊCH chẳng
còn, trong khi ấy hành giả đã tự chứng rồi vậy. Nhưng chưa khởi dụng độ
sanh, bây giờ muốn ra hóa độ chúng sanh để làm cho công hạnh tự lợi lợi
tha được đầy đủ, khiến cho không còn ân hận điều gì, nên khởi tác dụng
biến hóa thế giới.
Tóm lại: Sức
TỊNH đã
được rồi, tiếp theo dùng nó để đoạn phiền não, nhưng vẫn giữ tánh lặng
dứt, tức
CHỈ
và
THIỀN NA
gồm tu, nên nói rằng:
“DÙNG SỨC CHÍ TỊNH, GIÚP CHO LẶNG DỨT”.
Sau đó tiến lên tu
QUÁN, khởi
ra Diệu hạnh Bồ-tát, nên nói rằng:
“SAU KHỞI TÁC DỤNG BIẾN HÓA THẾ GIỚI”.
Pháp tu này ngài
Đường Duy Thác gọi là Quả lạc hoa phu quán.
Đến đây là hết
phần tu xen dùng
CHỈ
làm đầu, tiếp theo là phần f2 nói về pháp tu xen dùng
QUÁN làm
đầu.
11- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức biến hóa, các thứ tùy thuận… đến …trước tu
Tam-ma-bát-đề sau tu Xa-ma-tha” là nói trước tu
QUÁN sau tu
CHỈ.
Người tu pháp này,
trước dùng sức biến hóa của
HUYỄN QUÁN
để theo căn tánh ưa muốn của mỗi mỗi chúng sanh mà tùy thuận hóa độ. Đó
là trước tu
QUÁN,
nên nói rằng:
“DÙNG SỨC BIẾN HÓA, MỖI MỖI TÙY THUẬN”.
Nói “mỗi mỗi” là vì từng loại chúng sanh ưa muốn mỗi loại, mỗi loại
không đồng, Bồ-tát vẫn theo sự ưa muốn đó mà “tùy thuận”. Mặc dù Bồ-tát
tùy thuận chúng sanh để hóa độ, nhưng quán biết chúng sanh như huyễn,
như hóa, nhờ vậy nên chẳng bị động tâm, đó là “tùy duyên mà bất biến,
bất biến mà tùy duyên”, nên nói rằng: “MÀ
THỦ CHÍ TỊNH”, tức là tiếp theo
HUYỄN
QUÁN mà
nhập
TỊNH QUÁN.
Tóm lại: Sức biến
hóa là do tu
QUÁN mà
được thành tựu, khi thành tựu thì có thể khởi ra Diệu hạnh, rồi tùy
thuận các thứ Diệu hạnh mà tiến lên giữ lấy
CHÍ TỊNH
của sự tu
CHỈ, chính
là trọn ngày độ sanh mà không thấy tướng độ sanh.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Tiên võ hậu văn quán.
12- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức biến hóa các thứ cảnh giới… đến …trước tu
Tam-ma-bát-đề, sau tu Thiền-na” là nói trước tu
QUÁN sau tu
CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ.
Nói: “DÙNG
SỨC BIẾN HÓA, LÀM CÁC THỨ CẢNH GIỚI, GIÁO HÓA CHÚNG SANH”.
Đó là hiển bày cái nghĩa trước tu
QUÁN đã thành tựu. Tu
QUÁN thành
tựu liền khởi ra Đại bi và Khinh an, hằng chẳng lạc vào “Trầm không trệ
tịch”, vì sợ nhập trong cảnh giới Nhị thừa, nên liền tiến lên tu
Thiền-na để đoạn phiền não, chứng thủ lấy tánh thể lặng dứt, nên nói
rằng: “SAU
TU CHỈ QUÁN BẤT NHỊ”.
Tóm lại: Sức biến
hóa là do tu
QUÁN mà
được thành tựu, khi đã thành tựu thì khởi ra các thứ cảnh giới Như
huyễn, rồi dùng nó tựu thành công hạnh độ sanh; kế đó tiến lên mà đoạn
phiền não để thủ lấy tánh thể lặng dứt của Thiền-na.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Công thành thối chức quán.
13- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức biến hóa, làm các Phật sự… đến …trước tu
Tam-ma-bát-đề giữa tu Xa-ma-tha sau tu Thiền-na” là nói trước tu
QUÁN kế tu
CHỈ sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ.
Dùng sức
BIẾN HÓA,
độ các chúng sanh, làm tất cả Phật sự là do tu
QUÁN thành
tựu. Tuy làm tất cả Phật sự mà tánh tự như như, an trụ trong cảnh vắng
lặng (Tịch tịnh) đó là do tu
CHỈ mà được
BẤT
ĐỘNG. Dù
được
BẤT
ĐỘNG của
CHỈ, nhưng
vẫn nhậm vận đoạn các phiền não để khế nhập Trung đạo, đó là tiến tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ. Tức là từ trên sức
BIẾN HÓA,
an trụ trong cảnh vắng lặng, tiến lên mà đoạn phiền não.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Huyễn sư giải thuật quán.
14- Từ câu: “Nếu các Bồ-tát dùng sức biến hóa, khởi được tác dụng vô
ngại… đến …trước tu Tam-ma-bát-đề giữa tu Thiền-na và sau tu Xa-ma-tha”
là nói trước tu
QUÁN giữa
tu
CHỈ QUÁN
BẤT NHỊ sau
tu
CHỈ.
Bồ-tát tùy thuận
chúng sanh hiện ra tác dụng vô ngại, đó là do tu
QUÁN mà
được thành tựu. Khi hiện ra tác dụng vô ngại hóa độ chúng sanh mà chẳng
bị chúng sanh làm hệ lụy, lại tiến tu
CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ,
tất cả phiền não nhậm vận tự đoạn. Bấy giờ, dù công tựu mà chẳng muốn
tựu, đạo thành mà chẳng muốn thành, lại quay về an tâm trong cảnh vô vi
của
CHỈ, nên
nói rằng: Rồi lại an trụ trong cảnh
CHÍ TỊNH,
đó là tu
CHỈ.
Tóm lại: Sức biến
hóa là do tu
QUÁN
mà được thành tựu, khi thành tựu rồi khởi ra tác dụng vô ngại, kế đó
tiến tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ
tự đoạn phiền não, rồi lại tu
CHỈ để an
trụ trong cảnh
CHÍ
TỊNH.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Thần long ẩn hải quán.
15- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng tác dụng phương tiện của sức Biến hóa… đến… trước tu
Tam-ma-bát-đề đồng tu Xa-ma-tha và Thiền-na” là nói trước tu
QUÁN gồm tu
CHỈ và
CHỈ
QUÁN BẤT NHỊ.
Tu
QUÁN thành
tựu, nên có thể dùng tác dụng phương tiện của sức
BIẾN HÓA độ
các chúng sanh, nhưng chưa đoạn phiền não vì thế sau lại phải đồng thời
tu tập ở nơi Chí tịnh của
CHỈ để được
an tâm và lặng dứt của
THIỀN NA để
đoạn phiền não hầu lên Thánh vị, nên nói rằng: “Tùy thuận cả hai:
CHÍ TỊNH
(rất vắng) và
TỊCH DIỆT
(lặng dứt)”.
Pháp tu này, ngài
Đường Duy Thác gọi là Long thọ thông chơn quán
16- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng các thứ khởi dụng của sức biến hóa… đến …đồng tu
Tam-ma-bát-đề và Xa-ma-tha sau tu Thiền-na” là nói gồm tu
QUÁN và
CHỈ sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ.
Dùng sức biến hóa
tùy mỗi loại chúng sanh mà khởi ra tác dụng sai biệt để hóa độ, ấy là
công phu tu
QUÁN đã
thành tựu. Dù ra hóa độ chúng sanh mà vẫn an trụ trong cảnh vắng lặng,
vì trong
ĐỘNG mà có
thể
TỊNH mới là
CHÍ TỊNH,
nên nói rằng: “Giúp cho
CHÍ TỊNH”.
Vậy tánh
CHÍ TỊNH
của
CHỈ này
sanh ra từ trong pháp tu
QUÁN,
chứ không phải tách rời ra để tu
CHỈ,
nghĩa là trong khi tu
QUÁN tánh
CHÍ TỊNH
của
CHỈ tự
nhiên thành tựu, nên nói rằng: “ĐỒNG
TU QUÁN VÀ CHỈ”.
Nhưng vì khi ra khởi dụng, mãi lo độ sanh, lại e cho tánh CHÍ TỊNH bị
rơi vào “THÚ
TỊCH” phải
trệ lạc
THIÊN KHÔNG,
nên cuối cùng thâm tu
CHỈ QUÁN
BẤT NHỊ để đoạn phiền não, thành tựu Bồ-đề, ly khai sanh tử chứng nhập
Niết-bàn làm cho tự lợi, lợi tha đều được cứu cánh.
Tóm lại: Sức biến hóa do tu
QUÁN mà được thành tựu, rồi khởi ra các thứ tác dụng trợ giúp
cho tánh
CHÍ TỊNH
của
CHỈ tự
nhiên thành tựu, ấy là
CHỈ QUÁN GỒM TU,
sau tu
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ
để đoạn phiền não, ly sanh tử, chứng nhập Bồ-đề, Niết-bàn.
Pháp tu này, ngài Đường Duy Thác gọi là Thương na thị tướng quán.
17- Từ câu: “Nếu
các Bồ-tát dùng sức biến hóa giúp cho lặng dứt… đến …đồng tu
Tam-ma-bát-đề và Thiền-na sau tu Xa-ma-tha” là nói gồm tu
QUÁN và
CHỈ QUÁN BẤT NHỊ sau tu
CHỈ.
Dùng sức biến hóa
giúp cho lặng dứt (Tịch diệt) chính là Bồ-tát dùng sức biến hóa của
QUÁN giúp
cho công phu lặng dứt của Thiền-na khiến cho cả hai lẫn nhau được thành
tựu. Bởi vì các thứ biến hóa đều đồng huyễn cảnh, đương thể không thật,
chỉ là một thể Lặng dứt (Tịch diệt), đã là một thể lặng dứt thì không
cần dụng công để dứt vọng, tức là công phu Thiền-na tự nó thành tựu.
Công phu của Thiền-na đã thành tựu, thì công phu của
QUÁN
cũng thành tựu, từ đây về sau an trụ ở nơi “TỊNH
LỰ THANH T
