KINH
BÁCH DỤ
Tâm Minh NGÔ TẰNG GIAO chuyển thơ
LỜI NÓI ĐẦU
Kinh BÁCH DỤ gồm gần một trăm câu truyện ngụ ngôn đầy sinh động và súc
tích ẩn tàng các giá trị triết lý giáo dục nhân sinh do Đức Phật kể ra
để dạy về giáo lý và giáo pháp. Kinh có tác dụng phổ biến Đạo Phật
bằng phương pháp thí dụ. Đức Phật mang những truyện xưa có liên quan
đến thiện ác, tội phước, báo ứng làm thí dụ cụ thể để từ đó nêu ra sự
dại dột mê lầm, vạch rõ ra cái vô minh của chúng sinh. Đa số truyện
thường lấy hạng người bình dân hoặc những kẻ khờ dại quá mức làm đối
tượng. Một số truyện lại dùng cả loài vật làm vai chính. Sau mỗi
truyện nêu làm thí dụ là phần luận bàn ngắn gọn.
Nghe truyện ngụ ngôn để thấy ra ý nghĩa rồi lĩnh hội được lời dạy của
Đức Phật. Kinh có ích lợi nhiều cho
các người tu học, dù đã xuất gia, hay còn là cư sĩ và cho toàn thể
Phật tử nói chung. Tôn chỉ của bộ kinh là muốn đem ánh sáng trí tuệ để
xua tan đi màn si ám của những ý thức vô minh trong quá trình tu tập
của người Phật tử.
Kinh mang một thể loại văn học Phật giáo rất đặc thù. Kinh có công
dụng tương tự như những truyện trong cuốn sách “Cổ Học Tinh Hoa” của
Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc hay tập truyện thơ của Aesop hoặc những truyện
thơ ngụ ngôn của thi hào La Fontaine nước Pháp hồi thế kỷ thứ 17.
Vì thế những truyện kể trong Kinh
BÁCH DỤ còn có tác dụng giáo dục nói chung cho tất cả mọi người đọc,
không phân biệt tôn giáo. Tuy nhiên ngoài tính cách giáo dục về phương
diện đạo đức như những tác phẩm kể trên, Kinh BÁCH DỤ còn mang lại ý
nghĩa những lời giáo huấn về mặt tôn giáo. “Ngoại đạo” được đề cập tới
nhiều trong kinh là những đạo cùng thời với Đức Phật cả hơn 2600 năm
trước đây.
Truyện vui có thể coi như là những lớp đường phèn rất ngon ngọt bọc
ngoài những vị thuốc đắng. Thuốc có đắng mới dã tật, đây là những tật
xấu của chúng sinh. Truyện vui cũng được coi như những lớp lá cây dùng
để gói thuốc giải độc ở bên trong. Một khi đã được giải độc, đã thấm
nhuần được những lời giáo huấn đầy chân lý thời chúng ta nên loại ra
những lời châm biếm khôi hài giễu cợt như vứt bỏ đi những lá cây bọc
ngoài sau khi đã dùng thuốc và đã được lành bệnh.
Kinh
BÁCH DỤ này được dịch giả THÍCH NỮ NHƯ HUYỀN dựa vào bản tiếng Hán rồi
phiên dịch ra văn xuôi tiếng Việt (bản in ghi năm 1958) từ “cốt
truyện” cho tới “lời bàn”. Trong lời nói đầu dịch giả cho biết: “Bộ
Kinh Bách Dụ gồm có 98 bài thí dụ của Phật nói do ngài Pháp Sư Tăng
Già Tư Na sao lục trong kinh tạng”…“Một đời thuyết giáo trong bốn mươi
chín năm, tùy theo căn cơ chúng sanh sai khác, Đức Phật nói ra vô
lượng pháp môn không đồng. Khi nói thấp, khi nói cao, từ dễ lần đến
khó, đem gần tỉ dụ xa. Chung qui chỉ hướng về một mục đích duy nhất là
làm cho chúng sanh tự giác ngộ bản tánh sáng suốt của mình”.
“Bách”
là một trăm. “Dụ” là thí dụ. Soạn giả đã theo sát nguyên bản và
chuyển nội dung cuốn Kinh BÁCH DỤ trên thành thể “thơ lục bát”
với những ngôn từ bình dị để mọi người dễ đọc, dễ nghe, dễ hiểu và dễ
nhớ. Phần “lời bàn” ngay sau truyện cũng được chuyển thành thơ và in
chữ nghiêng.
Khi
chuyển thơ soạn giả cũng tham khảo thêm ba bản dịch khác của Kinh BÁCH
DỤ. Nói chung thời các bản dịch chỉ có chút ít khác biệt. Ba bản này
là:
1. “PHẬT HỌC NGỤ NGÔN” bản dịch từ tiếng Hán của Hòa Thượng Thích Tâm
Châu. Người dịch cho biết Kinh Bách Dụ: “là
cuốn kinh số 209 Trong Đại Tạng Kinh”…“Lẽ
ra kinh Bách Dụ phải đủ 100 bài thí dụ, nhưng đây chỉ có 98 bài”…“Bộ
này chính tên là Bách Dụ Kinh. Nội dung toàn bộ đều là lời thí dụ, ngụ
ý răn dạy những người ngu si, không hiểu, để đi thẳng vào đường hiểu
biết chân chính, nên nay đổi là Phật học Ngụ ngôn”.
2. “KINH BÁCH DỤ” bản dịch từ tiếng Hán của Tỳ Kheo Thích Tâm Khanh
(năm 2000). Trong cuốn này người dịch cho biết: “Nguyên tác kinh
Bách Dụ do Tôn giả Tăng Già Tư Na (Sanghasena) tuyển soạn 98 câu
truyện thí dụ từ kinh điển do chính kim ngôn đức Thích Tôn tuyên
thuyết. Năm thứ 10 niên hiệu Vĩnh Minh (493 TL), bộ kinh được tôn giả
Cầu Na Tỳ Địa (Gunavaddhi), người xứ Trung Ấn chuyển dịch sang Hán
ngữ”.
3. “SAKYAMUNI’S ONE HUNDRED FABLES” do Tetcheng Liao (Tiến Sỹ
Luật Khoa Viện Đại Học Paris) dịch Kinh Bách Dụ từ tiếng Hán sang
tiếng Anh kèm thêm lời chú thích (năm 1981). Về việc Kinh chỉ có 98
truyện, thiếu 2 truyện, dịch giả ghi: “Một mặt có thể giải thích
rằng để thuận tiện nên nói thành con số chẵn. Mặt khác có thể giải
thích rằng lời nói đầu và lời nói cuối sách cũng được kể luôn thêm vào
cho chẵn thành một trăm truyện”.
Ước
mong rằng những truyện thơ tuy mộc mạc và bình dị lại đầy vẻ
giễu cợt trong cuốn Kinh này sẽ chuyên chở được những lời dạy thâm sâu
và quý báu của Đức Phật tới khắp cả chúng sinh.
NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH
CA MÂU NI PHẬT
Mùa Phật
Đản 2007
DIỆU
PHƯƠNG
PHẦN DUYÊN
KHỞI
Lời
Thầy A NAN: “Chính tôi được nghe: Một thời kia Đức Phật ở trong vườn
trúc Thước Phong, thành Vương Xá, cùng với các vị đại Tỳ kheo, Bồ tát,
Ma ha tát và Thiên, Long bát bộ, chừng ba vạn sáu nghìn người chung
hợp.
Khi
ấy, trong pháp hội có năm trăm vị Phạm chí dị học. Các vị từ nơi toà
ngồi của mình đứng dậy bạch Phật rằng: “Thưa Thế Tôn! Chúng tôi nghe
nói đạo Phật rộng, sâu không đạo nào có thể sánh kịp, nên chúng tôi
lại đây muốn hỏi Ngài mấy điều, mong Ngài vui lòng giảng giải cho.”
Đức
Phật đáp: “Hay lắm, các vị cứ việc hỏi.”
Phạm
Chí hỏi: “Con người có hiện hữu hay không?” Phật đáp: “Cũng ‘có’ và
cũng ‘không’.”
Phạm
chí hỏi tiếp: “Như nay thấy có, làm sao Ngài lại nói là không? Như nay
không thấy, làm sao Ngài lại nói là có?” Phật đáp: “Sinh cho là ‘có’,
chết cho là ‘không’, nên nói là hoặc có hoặc không.”
Phạm
chí hỏi: “Người ta do đâu mà sống được?” Phật đáp: “Người ta do ngũ
cốc mà sống.”
Phạm
chí hỏi: “Ngũ cốc do đâu mà sinh ra?” Phật đáp: “Ngũ cốc do nơi tứ đại
là ‘đất, nước, gió, lửa’ mà sinh ra.”
Phạm
chí hỏi: “Tứ đại do từ đâu sinh ra?” Phật đáp: “Tứ đại do từ ‘không’
mà sinh ra.”
Phạm
chí hỏi: “Không do đâu mà sinh ra?” Phật đáp: “Không do chỗ ‘vô sở
hữu’ mà sinh ra.”
Phạm
chí hỏi: “Vô sở hữu từ đâu sinh ra?” Phật đáp: “Do ‘tự nhiên’ sinh
ra.”
Phạm chí hỏi: “Tự nhiên do từ đâu sinh ra?” Phật đáp: “Do ‘Niết bàn’
sinh ra.”
Phạm
chí hỏi: “Niết bàn do đâu sinh ra?” Phật đáp: “Sao các vị hỏi điều sâu
xa thế! Các vị không biết Niết bàn là pháp bất sinh, bất diệt hay
sao?”
Phạm
chí lại hỏi: “Bạch Ngài, Phật đã nhập Niết bàn chưa?” Phật đáp: “Ta
chưa nhập Niết bàn.”
Phạm
chí hỏi: “Ngài chưa nhập Niết bàn sao Ngài biết được Niết bàn là an
lạc vĩnh viễn?” Phật nói: “Nay ta hỏi lại các vị, chúng sinh trong
thiên hạ khổ hay vui?”
Phạm
chí đáp: “Chúng sinh khổ lắm.” Phật hỏi: “Thế nào là khổ?”
Phạm
chí đáp: “Chúng tôi thấy chúng sinh khi chết đau khổ không thể chịu
được nên chúng tôi biết chết là khổ.” Phật nói: “Nay các vị tuy chưa
chết mà cũng biết chết là khổ, thời ta thấy chư Phật mười phương bất
sinh, bất diệt, nên ta biết Niết bàn là an lạc vĩnh viễn.”
Lúc
đó năm trăm vị Phạm chí tâm ý thông suốt, xin thọ ‘ngũ giới’, chứng
ngộ quả ‘Tu đà hoàn’, rồi ngồi lại chỗ cũ.
Đức
Phật nói: “Các vị nghe cho kỹ, nay ta sẽ vì các vị mà nói rộng về
những thí dụ sau đây.”
______________________
* 1 *
NGƯỜI NGU
ĂN MUỐI
Thưở xưa
có một người ngu
Đến thăm
nhà bạn rất ư thân tình
Chủ nhà
vui đãi khách mình
Bữa cơm
đạm bạc, có canh ăn cùng
Chàng
chê canh lạt khó dùng
Chủ bèn
nêm chút muối trong canh này
Chàng ăn
cảm thấy ngon ngay
Nên
chàng tự nghĩ loay hoay trong đầu:
“Ngon
nhờ ít muối thêm vào
Muối
nhiều ngon chắc gấp bao nhiêu lần!”
Thế rồi
chàng chẳng ngại ngần
Xin
nguyên chén muối bỏ luôn miệng mình
Nuốt đi
hết, tưởng ngon lành
Nào ngờ
chất muối mặn kinh hồn người
Anh
chàng tưởng chết tới nơi
Muối kia
mà ngấm tàn đời còn đâu
Vội vàng
móc họng ra mau
Để nôn,
để mửa ngõ hầu cứu nguy.
*
Tu
hành chớ có mê si
Uống
ăn vừa phải lợi thì vô biên
Đừng
theo tà giáo tuyên truyền
Nhịn
ăn nhịn uống mà thêm sai lầm
Giữ
gìn sức khoẻ tối cần
Mới
mong đắc đạo thánh nhân tuyệt vời,
Dù
cho nhịn bảy ngày trời
Hay
mười lăm bữa, khổ đời thêm thôi
Tự
mình hành hạ thân người
Chỉ
thêm đói khát. So thời giống sao
Giống
người ăn muối biết bao
Rời
xa chân lý, lạc vào cõi mê.
* 2 *
ĐỂ DÀNH SỮA
Có người
dự định tháng sau
Mời
nhiều khách đến cùng nhau vui vầy
Sữa bò
đãi khách bữa này
Cho nên
phải trữ sữa ngay bây giờ
Để dành
nhiều lo phòng hờ
Lỡ khi
khách đến bất ngờ thiếu đi.
Anh
chàng lẩn thẩn nghĩ suy:
“Mỗi
ngày mình nặn sữa kia ra hoài
Mang
thùng lớn chứa đủ rồi
Nhưng mà
lại sợ sữa thời dễ hư
Để lâu
sữa sẽ bị chua
Chi bằng
sữa đó đừng đưa ra ngoài
Giữ
nguyên trong vú bò thôi
Tới ngày
đãi khách sai người nặn ra
Bớt đi
được công việc nhà
Sữa khi
đó mới chắc là thơm ngon
Quả là
phương pháp tinh khôn!”
Nghĩ
xong chàng tách bò con ra liền
Rồi đem
bò mẹ nhốt riêng
Chàng
không nặn sữa, để nguyên ít ngày.
Thời
gian trôi lẹ làng thay
Tháng
sau khách đã tới ngay đầy nhà
Chàng
bèn dắt bò mẹ ra
Sữa tươi
cố nặn nhưng mà có đâu
Vú bò
nặn mãi thật lâu
Chẳng hề
được giọt sữa nào. Than ôi!
Vây
quanh khách khó nín cười
Khi hay
rõ chuyện đầu đuôi lạ lùng:
“Chủ nhà
quả thật điên khùng
Để dành
sữa lại ở trong vú bò!”
*
Ở đời
chớ có đợi chờ
Phát
tâm bố thí phải lo làm liền
Đợi
chi tới lúc nhiều tiền
Lỡ
làng công chuyện, chẳng nên chút nào.
Góp
gom của cải khó sao
Chưa
xong đã gặp biết bao muộn phiền
Hoả
tai, lũ lụt trong miền,
Hoặc
là trộm cướp ngày đêm rình mò,
Vua
quan chiếm đoạt, tận thu,
Bất
ngờ thần chết có từ một ai
Kịp
đâu bố thí cho người.
Kẻ
ngu dành sữa so thời khác chi!
* 3 *
KHOANH
TAY CHỊU ĐÒN
Có anh
chàng ngốc sói đầu
Một hôm
kẻ lạ chợt đâu ngó vào
Thấy đầu
không sợi tóc nào
Hắn dùng
lê đánh lên bao nhiêu lần
Trái lê
đánh bật máu luôn
Máu tuôn
anh vẫn không buồn nói chi
Đứng im
hứng chịu đòn kia
Không
màng chống lại, không hề tránh ra.
Bất ngờ
có bạn đi qua
Động
lòng trắc ẩn, xót xa khuyên liền:
“Sao anh
cứ đứng lặng yên
Để người
ta đánh mãi trên đầu mình,
Không
đánh lại vì nể tình
Thời nên
tránh né, sao đành đứng nguyên,
Đầu anh
đầy máu hai bên
Đau
không? Sao chẳng kêu rên thế này?”
Anh
chàng ngốc trả lời ngay:
“Tên kia
xấc láo lại đầy ngu si
Thấy tôi
tóc chẳng có chi
Tưởng
đầu tôi giống đá kia trong vườn
Đá xinh
xắn, đá dễ thương
Cho nên
hắn mới lầm đường đánh lên
Trái lê
cứng, đầu tôi mềm
Máu ra
lênh láng mãi thêm tuôn trào
Hắn vô
tri thức biết bao
Bạn ơi
tôi biết tính sao bây giờ?”
Bạn nghe
nói giận vô bờ
Trách
anh chàng ngốc: “Thật là đáng thương
Bị người
đánh đã chán chường
Mà anh
vẫn đứng bình thường. Lạ thay!
Ngu si
nhất cõi đời này
Chính là
anh chứ ai đây sánh cùng!”
*
Thầy
tu một số buông lung
Bao
nhiêu Giới cấm coi thường sá chi
Buông
luôn Định với Tuệ kia
Chỉ
ưa gò ép oai nghi bên ngoài
Hầu
mong được khắp mọi người
Cúng
dường cung kính. Khổ đời vậy thay!
Tu
hành theo kiểu thế này
Đớn
đau kết quả gặt ngay tức thì
So
cùng với kẻ ngu kia
Thấy
sao tương tự, khác gì nhau đâu!
* 4 *
VỢ GIẢ
CHẾT DỐI CHỒNG
Một
chàng cưới được vợ xinh
Nàng tuy
rất đẹp, tính tình lại hoang
Chàng
thương vợ thật nồng nàn
Nhưng
nàng trái lại phũ phàng chẳng yêu
Ngoại
tình một sớm một chiều
Tình
nhân sẵn đó nàng theo tức thì
Muốn về
nhà bỏ chồng kia
Tìm qua
người mới tính bề kết duyên.
Khi
chồng vắng mấy ngày liền
Nàng tìm
một lão bà quen thân nàng
Nhỏ to
kín đáo dặn rằng:
“Khi tôi
rời khỏi ngôi làng ngày mai
Bà tìm
xác chết của ai
Xác cô
con gái không người thân quen
Mang về
nhà để một bên
Chồng
tôi trở lại bà liền báo ngay
Rằng tôi
là xác chết này
Mọi
người tẩm liệm sẵn đây đợi chàng.”
Bà già
thực hiện chu toàn
Đúng
theo kế hoạch của nàng vợ hư.
Khi
chồng về lại nhà xưa
Nhìn qua
xác chết rất ư buồn rầu
Chàng
ngồi khóc suốt canh thâu
Rồi đem
hỏa táng, có đâu hay gì
Tin rằng
vợ đã chết đi
Tro
xương còn lại chàng thì dấu yêu
Đựng
trong hũ để mang theo
“Khối
tình quá khứ” nâng niu đêm ngày.
Vợ chàng
lúc đó vui vầy
Kết
duyên đầm ấm với tay nhân tình,
Thời
gian thoáng chốc trôi nhanh
Thế rồi
chồng mới lạnh tanh với nàng
Nay
ruồng rẫy vì chán chường
Khiến
nàng tủi phận tìm đường trở lui
Quay về
tổ ấm trước thôi
Thưa
cùng chồng cũ những lời yêu thương:
“Em đây
là vợ của chàng
Trở về
nối lại dở dang cuộc tình!”
Người
chồng lớn tiếng thanh minh:
“Vợ tôi
đã chết cỏ xanh nấm mồ
Cô sao
ăn nói hồ đồ
Dối gian
chi vậy! Thế cô muốn gì?”
Cô nàng
biện bạch tía lia
Mong
chồng nhận vợ xưa kia là mình
Nhưng
chồng phủ nhận tận tình:
“Vợ tôi
đã chết rành rành từ lâu
Tôi nào
tin được cô đâu
Nhận cô
làm vợ nghe sao lạ kỳ!”
*
Thế
gian nào có khác gì
Lắm
người thành kiến rất chi sai lầm
Nhưng
không chịu cải đổi dần,
Như
phường ngoại đạo tà tâm lâu đời
Dù
nghe Giáo Pháp tuyệt vời
Cũng
không tin tưởng vào nơi Đạo Vàng
Giống
người chồng ngốc thảm thương
Vợ
tuy còn sống trăm đường chẳng tin.
* 5 *
KHÁT
KHÔNG UỐNG NƯỚC
Thuở xưa
có kẻ đi đường
Rất là
khát nước nên dừng chốn đây
Kiếm tìm
nước khắp Đông Tây
Thấy
sương lóng lánh giăng đầy phía xa
Tưởng là
nước vội tìm qua
Mới hay
lầm lẫn. Thế là trở lui.
Cuối
cùng tìm được nước rồi
Dòng
sông trong mát, nước trôi không ngừng
Nhưng
chàng chỉ đứng dòm chừng
Nhìn
xem. Không uống. Lạ lùng vậy thay!
Người ta
thấy, vội hỏi ngay:
“Anh đi
tìm nước, nước đầy dưới sông
Sao
không uống, chỉ đứng trông?”
Anh
chàng đáp lại vô cùng kỳ khôi:
“Nước
sông này nhiều quá trời
Một lần
mà uống có đời nào xong,
Uống một
lần hết nước sông
Thời tôi
mới uống, mới không ngại ngần.”
Mọi
người quanh đấy cười ầm
Chê anh
chàng nọ ngu đần mãi thôi.
*
Thế
gian có một ít người
Không
gần chân lý, sống đời lầm sai
Luôn
gàn bướng chẳng nghe ai
Cho
là Giới Luật Phật thời lớn lao
Lại
thêm nghiêm ngặt xiết bao
Thọ
trì, tuân giữ hết nào dễ đâu
Họ
tin vậy nên từ lâu
Sa
chân giới cấm, lao đầu bến mê
Để
rồi đau khổ tràn trề
Trong
vòng sinh tử não nề nổi trôi
Khó
mà đắc Đạo trọn đời
Xem
ra đáng trách, nghĩ thời đáng thương
Khác
chi kẻ khát đi đường
Kiếm
ra được nước không màng uống thôi!
* 6 *
GIẾT CON
CHO ĐỦ GÁNH
Có người
nuôi bảy đứa con
Một con
bỗng chết, không còn sống thêm
Thi hài
anh chẳng chôn liền
Trong
nhà anh vẫn giữ nguyên con mình
Rồi anh
cùng cả gia đình
Dọn đi
nơi khác. Quả tình lạ thay!
Láng
giềng thấy vậy nói ngay:
“Sao
không gánh xác chết này đi chôn
Mà anh
lại bỏ đi luôn
Hành vi
như vậy chẳng khôn chút nào
Rất là
dại dột biết bao.”
Anh kia
bèn đáp: “Biết sao bây giờ
Chắc chi
tôi đã dại khờ
Một con
nằm chết vậy mà khó khăn
Muốn cho
quang gánh được cân
Hai đầu
cần có xác thân hai người
Gánh đi
chôn mới dễ thôi
Mới
thành đủ gánh đôi nơi cân bằng.”
Thế rồi
anh chợt nghĩ rằng
Giết
thêm đứa nữa dễ dàng gánh ra
Nghĩ
xong anh chẳng nề hà
Giết
thêm một đứa thế là đủ đôi
Hai con
thành một gánh rồi
Gánh lên
chôn tại núi đồi trên cao.
*
Truyện này tỉ dụ giống sao
Người
tu Giới Luật phạm vào ít thôi
Nhưng
không sám hối một lời
Ăn
năn cũng tránh. Tính bài dối gian
Làm
như giữ Giới đàng hoàng
Có ai
chỉ trích lại càng ngang nhiên
Bao
Giới Luật cứ phạm thêm
Nói
rằng: “Sau đó sẽ liền ăn năn
Sẽ
liền sám hối một lần
Cho
thêm thuận tiện, đâu cần ngưng ngay.”
Tu
như vậy sai lầm thay
Giới
như ngọc quý hàng ngày phải tuân,
Tu
sai thời tiếc vô ngần
Giống
người ngu xuẩn bội phần kể trên
Muốn
cho đủ gánh hai bên
Vô
minh sai khiến giết thêm con mình.
* 7 *
NHẬN NGƯỜI
LÀM ANH
Một
người giàu có thuở xưa
Tác
phong đứng đắn lại thừa thông minh
Cho nên
các kẻ chung quanh
Tỏ lòng
thán phục, tỏ tình kính yêu
Xa gần
ái mộ rất nhiều.
Bỗng đâu
có kẻ sớm chiều lân la
Tới lui
thăm viếng thiết tha
Rồi sau
nhận họ: “Ông là anh tôi.”
Điều này
cũng dễ hiểu thôi
Của làm
tối mắt khiến người dối gian
Kết thân
thích, nhận họ hàng
Để mà
lợi dụng bạc vàng chứ đâu.
Ít lâu
sau người nhà giàu
Khốn
cùng, sa sút hết mau bạc tiền
Kẻ kia
bèn trở mặt liền
Giờ đây
lại nói: “Chẳng quen thuộc gì
Ông nào
có phải anh chi.”
Lời sao
lãnh đạm, nghe thì đáng khinh
Bà con
lối xóm bực mình
Cười chê
kẻ đó: “Quả tình bất nhân!”
*
Truyện này thí dụ rất gần
Có
phường tà giáo manh tâm lọc lừa
Lời
hay của Phật nhận bừa
Nhận
là giáo pháp từ xưa của mình
Đến
khi dân chúng ở quanh
Cùng
nhau bảo họ thực hành ngay đi
Những
người này chẳng phụng trì
Chẳng
theo giáo pháp thực thi chút gì
Hoàn
toàn chỉ muốn ngăn che
Âm
mưu tội ác u mê gian tà.
May
thay Giáo Pháp Phật Đà
Dễ
chi bị bọn tà ma lộng hành.
* 8 *
TRỘM ÁO NHÀ
VUA
Có người
ở chốn quê mùa
Lén vào
kho áo nhà vua trộm về
Bộ y
phục đẹp kể chi
Trộm
xong trốn tới vùng kia xa vời.
Khi vua
biết vụ trộm rồi
Phái
nhiều binh lính khắp nơi truy tìm
Cuối
cùng cũng bắt được liền
Giải tên
ăn trộm lên trên pháp đình.
Bị tra
hỏi, hắn gian tình
Chối
luôn tội trộm của mình mới đây
Khai
rằng bộ y phục này
Là do tổ
phụ lâu nay lưu truyền.
Vua ra
lệnh mặc thử liền
Hắn đem
y phục mặc lên thân người
Mặc sao
lộn bậy tức cười
Món trên
xuống dưới, dưới thời lên trên
Áo quần,
mũ mãng đảo điên
Tỏ ra
hắn chẳng hề quen bao giờ.
Vua bèn
phán: “Không còn ngờ
Điều này
chứng tỏ ngươi là kẻ gian
Đây là y
phục cung vàng
Riêng
vua cùng với các quan thường dùng.”
Trộm khờ
cứng họng hết đường
Cúi đầu
thú nhận tội cùng vua thôi.
*
Truyện này thí dụ lâu rồi
Vua
là Đức Phật của thời xa xưa
Còn y
phục được coi như
Chính
là Giáo Pháp tối ư nhiệm mầu
Nhà
quê kẻ trộm khác đâu
Là
phường tà giáo mưu cầu gian manh
Trộm
của người rồi chí tình
Nhận
làm giáo pháp của mình đấy thôi
Trộm
điều Phật dạy tuyệt vời
Khoe
rằng giáo pháp của nơi chính mình
Nhưng
không biết cách thực hành
Vì
không thấu hiểu cho rành trước sau
Cho
nên lộn bậy đuôi đầu
Đảo
điên bản chất lộ mau tức thì.
* 9 *
KẺ NGỐC KHEN
CHA
Có ông
nọ thuở xưa xa
Hay khen
đức hạnh của cha ruột mình
Khoe
cùng người đứng chung quanh:
“Cha tôi
chính trực, hiền lành mãi thôi
Không
làm hại sinh mạng người
Ghét
quân cướp giật, ghét ai lọc lừa
Công
bình, đức độ, nhân từ
Tránh
lời gian dối, lại ưa giúp đời
Cứu
người nguy khốn khắp nơi
Từ bi nở
đẹp tuyệt vời trong tâm.”
Bấy giờ
có kẻ ở gần
Vốn mang
bản chất ngu đần, vô minh
Nghe
xong chợt nghĩ: “Quả tình
Mình nên
ca tụng cha mình một phen.”
Hắn bèn
lên tiếng bon chen:
“Cha tôi
đức hạnh vượt trên khắp làng
Cha ông
so chẳng sánh ngang.”
Bà con
quanh đó rộn ràng hỏi ngay:
“Cha anh
như vậy tốt thay
Thế thì
đức hạnh trước đây thế nào?”
Kẻ ngu
vênh mặt tự hào:
“Cha tôi
từ nhỏ ưa nào chuyện dâm
Tuyệt
đường tình dục bao năm
Chẳng hề
biết đến. Không ham chuyện này.”
Mọi
người cười rộ hỏi ngay:
“Cha anh
đoạn dục từ ngày ấu thơ
Làm sao
đẻ được anh ra?”
Kẻ ngu
cứng họng khó mà nói chi.
*
Ở đời
khen ngợi chuyện gì
Cần
cho chân thật, chớ hề dối gian
Nói
sai tai hại vô vàn
Không
mang hiệu quả, xa gần khinh khi
Phật
tuyên “ngũ giới” xưa kia
Dạy
đừng “vọng ngữ”. Ta thì chớ quên!
* 10 *
NHÀ GIÀU CẤT
LẦU
Có chàng
giàu có kể chi
Tiền
nhiều nhưng lại ngu si tức cười
Không hề
biết đến việc đời,
Một hôm
chàng chợt dạo chơi trong vùng
Ngang
căn nhà của phú ông
Rất chi
đẹp đẽ, vô cùng cao sang
Ba tầng
lầu thật huy hoàng
Chàng
nhìn ham thích xốn xang nghĩ rằng:
“Tiền ta
tuy chẳng sánh bằng
Ít ra đủ
cất một tầng cũng hay.”
Chàng về
hào hứng mời ngay
Một nhà
kiến trúc vùng này tới mau
Hỏi
thăm: “Nhà ba tầng lầu
Thời ông
có cất khi nào hay chưa?”
Người
xây cất cười rồi thưa:
“Ba tầng
lầu đó tôi thừa khả năng.”
Thế là
hợp với ý chàng
Chàng
nhờ người đó vội vàng khởi công:
“Cất lầu
ba giống phú ông
Làm ngay
cho đẹp, phải trông tuyệt vời.”
Người
xây cất đồng ý thôi
Thợ thời
đem tới, đất thời san ra
Đắp nền
móng, dựng tường nhà.
Chàng
giàu ít bữa ghé qua xem chừng
Hỏi thăm
cho biết tỏ tường:
“Này ông
kiến trúc, ông đương làm gì?”
Người
xây cất đáp tức thì:
“Nhà ba
tầng đó, có chi lạ nào.”
Chàng
giàu bèn nói: “Vậy sao,
Xây chi
tầng dưới tốn hao phiền hà
Chỉ cần
xây cái lầu ba.”
Người
xây cất đáp: “Làm nhà trước sau
Phải xây
tầng dưới khởi đầu
Xong rồi
ta mới xây lầu tầng trên.”
Chàng
giàu ngu ngốc ngăn liền:
“Không!
Tôi chỉ muốn trả tiền cho ông
Cất lầu
ba cho chóng xong
Còn hai
tầng dưới tôi không yêu cầu!”
Người
xây cất cười hồi lâu
Tận tình
giảng giải. Chàng đâu nghe gì.
Tỏ ra cố
chấp kể chi
Yêu cầu
kiên quyết thực thi ý mình.
Chàng
giàu ngu ngốc thật tình
Cất lầu
công việc đành đình lại thôi.
*
Truyện này tỉ dụ ở đời
Trong
hàng Phật tử có người biếng tu
Phụng
thờ “Tam Bảo” ơ hờ
Tu
“Giới, Định, Tuệ” cũng lơ là hoài
Tưởng
lầm tu vậy đúng rồi
Không
cần theo bước của người tu lâu
Muốn
mình “chứng quả” thật mau
Bỏ ba
“quả vị” khởi đầu đường tu
Vượt
ngay tới quả thứ tư
Thành
A La Hán theo như ước nguyền.
Tu
như vậy thật cuồng điên
So
cùng chàng ngốc ở trên khác gì!
* 11 *
BÀ LA MÔN
GIẾT CON
Có người
ngoại đạo thuở xưa
Tự xưng
mình giỏi nên ưa khoe tài
Rành quá
khứ, biết tương lai
Bao điều
học vấn trên đời tinh thông
Nói ra
trôi chảy vô cùng.
Một hôm
chàng muốn phô trương tay nghề
Bèn đi
đến một nước kia
Ôm theo
con nhỏ, não nề khóc than.
Mọi
người thấy lạ hỏi han:
“Tại sao
anh khóc vô vàn tang thương?”
Chàng
lên tiếng đáp não nùng:
“Con tôi
sẽ chết trong vòng bảy hôm
Cho nên
tôi rất đau buồn.”
Bà con
thương hại khuyên luôn anh này:
“Con anh
hiện mạnh khoẻ thay
Làm sao
chỉ sống bảy ngày nữa thôi
Chắc là
anh tính lầm rồi
Chỉ thêm
buồn khổ hại người, ích chi.”
Chàng
bèn quả quyết tức thì:
“Tôi xem
chính xác, ít khi sai lầm
Mặt trời
có thể mờ dần,
Mặt
trăng có thể khuất luôn trên trời,
Muôn sao
có thể rụng rơi
Riêng
tôi đoán đúng mọi lời tiên tri.”
Bảy ngày
lần lượt trôi đi
Con
chàng không chết. Có gì lạ đâu.
Chàng
bèn tính toán trong đầu
Muốn cho
danh dự trước sau bảo tồn
Chàng ra
tay giết con luôn
Chứng
minh mình chẳng đoán lầm đoán sai.
Bà con
thấy vậy phục tài
Cùng
nhau tin tưởng, đồng thời ngợi ca
Tiếng
tăm từ đó vang xa
Số người
tôn kính thật là nhiều thôi.
*
Biết
bao ngoại đạo ở đời
Muốn
người tin phục, buông lời dối gian
Nhận
mình đắc đạo thánh nhân
Rồi
mang thủ đoạn bạo tàn phô trương
Khi
cần mê hoặc người thường
Hầu
mong hưởng lợi. Trăm phương khác gì
Kẻ
gian manh kể trên kia
Giết
con cho đúng “tiên tri”, đúng lời.
Kẻ
này sẽ gặt tức thời
Tương
lai quả báo tơi bời sầu bi!
* 12 *
QUẠT NƯỚC
ĐƯỜNG
Thuở xưa
có một anh kia
Nấu
đường cát trắng chuyên nghề đã lâu
Một hôm
đang bận, chợt đâu
Có ông
khách nọ sang giàu đến thăm
Anh
ngưng nấu, chạy lăng xăng
Hết lòng
o bế khách sang tới nhà,
Muốn mời
khách uống nước trà
Anh đi
lấy nước đổ ra cái nồi
Thêm
đường một ít vào rồi
Bắc lên
lò nấu, lửa thời chụm lên
Lửa to,
nước nóng sôi liền
Sôi lên
sùng sục. Anh bèn lo âu
Nước
đường nóng, dễ uống đâu
E rằng
khách quý chờ lâu bực mình
Phải làm
cho nước nguội nhanh
Anh bèn
quạt nước ở quanh trong nồi
Quạt
lâu, đường vẫn cứ sôi
Vì anh
lính quýnh quên dời nồi đi
Nồi còn
trên bếp lửa kia
Dưới còn
lửa nóng đường thì vẫn sôi.
Anh
chàng quạt lẹ đã đời
Cho nên
toát cả mồ hôi dầm dề.
Mọi
người quanh đó cười chê:
“Phí
công quạt mãi không hề ích chi
Dưới nồi
không tắt lửa đi
Quạt
hoài nước chẳng dễ gì nguội cho!”
*
Truyện này tỉ dụ người tu
Tham,
Sân, Si chẳng diệt trừ cho nhanh
Lửa
phiền não đó hoành hành
Làm
sao giải thoát ngọn ngành khổ đau
Dù tu
khổ hạnh dài lâu
Nằm
giường gai góc có đâu ích gì
Hành
thân, hành xác thảm thê
Uổng
công, vô ích, dễ chi viên thành
Tương
lai đau khổ quẩn quanh
Trôi
lăn trong cõi tử sinh xoay vòng.
* 13 *
SỰ THẬT
CHỨNG MINH
Trong
nhà một nhóm ngồi quanh
Phẩm
bình đức hạnh một anh ở ngoài
Một
người lên tiếng chê bai:
“Anh này
mọi việc trên đời đều hay
Trừ hai
điều đáng chê thay
Một là
sân hận nổi ngay dễ dàng
Hai là
lỗ mãng vô vàn
Mỗi khi
chạm việc liên quan đến mình.”
Người
này đang kể sự tình
Thời anh
chàng đó thình lình đi ngang
Bên tai
nghe lọt rõ ràng
Đùng
đùng nổi giận vội vàng ra tay
Nhảy
chồm ngay vào nhà này
Túm
người đang nói trong đây đánh liền
Miệng
thời la hét cuồng điên:
“Ta nào
sân hận, chớ nên nói càn
Ta nào
lỗ mãng hung tàn!”
Mọi
người quanh đó can ngăn thốt lời:
“Hãy
nhìn hành động của ngươi
Những gì
hiện tại tức thời chứng minh
Hận sân,
lỗ mãng đầy mình
Người ta
bình phẩm quả tình chẳng sai.”
*
Trần
gian tội lỗi lắm người
Suốt
ngày trác táng, cả đời say sưa
Nào
đâu tự nhận thói hư
Chẳng
ưng chỉ trích, không ưa phê bình
Nghe
chê, xấu hổ, bực mình
Giận
lên tìm cách gian manh trả thù
Khó
mà tiến trên đường tu,
Dấn
sâu cõi ác vốn từ xưa kia
Gánh
vào hậu quả não nề!
* 14 *
GIẾT KẺ DẪN
ĐƯỜNG
Một đoàn
đông toàn thương gia
Dự trù
vượt biển đi xa buôn hàng
Tìm
đường sinh sống lang thang
Lộ trình
đoàn phải băng ngang cánh đồng
Đầy nguy
hiểm, rộng mênh mông
Cả đoàn
lúng túng, đường không biết rành
Bàn nhau
mời kẻ giúp mình
Đi theo
chỉ lối, khởi hành luôn thôi.
Nửa
đường vừa vượt qua rồi
Đoàn
buôn bất chợt gặp ngôi miếu thần
Giữa
đồng bát ngát vô ngần,
Chiếu
theo tập quán của dân vùng này
Thời
đoàn cần cúng miếu ngay
Một
người phải giết tại đây tế thần
Mới mong
đi thoát cả đoàn.
Thương
gia xúm lại họp bàn riêng tư:
“Chúng
mình thân thích từ xưa
Đồng
hương, bè bạn, rất ư lâu đời
Lạ thời
chỉ có một người
Là người
đưa lối, giết thời tiện thay
Để đem
cúng tế miếu này.”
Bàn xong
là họ ra tay tức thì
Mang
người đưa lối giết đi
Giết
xong nghĩ chuyện cúng kia yên lành
Đoàn
buôn tiếp tục lộ trình
Tiếc
rằng không có ai rành đường đi,
Giữa
đồng hoang vắng bốn bề
Bơ vơ,
lạc lõng, thảm thê, hãi hùng
Để rồi
cả bọn cuối cùng
Thảy đều
chết thảm trong vùng hiểm nguy.
*
Truyện này tỉ dụ mỗi khi
Muốn
vào biển Phật Pháp kia kiếm tìm
Những
châu báu quý lưu truyền
Pháp
lành ta phải tu liền ngay thôi
Noi
theo Giáo Pháp tuyệt vời
Đưa
đường chỉ lối tới nơi an lành.
Nhiều
người điên đảo tu hành
Pháp
lành, Chân Lý chí tình bỏ qua
Quay
cuồng trong cõi ta bà
Đường
dài sinh tử khó ra được nào
Chìm
trong biển khổ dâng trào
Trôi
xa bờ giác, lạc vào bến mê.
* 15 *
MUỐN CON MAU
LỚN
Thuở xưa
có một ông vua
Quý yêu
công chúa mới vừa sinh ra
Nên vua
mong muốn thiết tha
Con mình
mau lớn để mà ngắm trông
Vua bèn
triệu đến hoàng cung
Lương y
một vị tiếng lừng khắp nơi
Rồi vua
thương lượng cùng người:
“Hiện
ông có thuốc tuyệt vời gì không
Để cho
công chúa uống xong
Tức thì
mau lớn ta mong nhờ người.”
Lương y
từ tốn trả lời:
“Thuốc
hay như vậy kiếm thời cũng ra
Nhưng mà
phải đến phương xa
Có điều
tôi muốn trình qua cùng ngài
Tháng
ngày tìm thuốc kéo dài
Thời
công chúa phải ở ngoài chốn riêng
Ngài
đừng thăm. Cần cữ kiêng.
Khi nào
kiếm thuốc đã yên chuyện rồi
Và công
chúa dùng xong xuôi
Tới thăm
thuận tiện thời tôi thỉnh mời.”
Vua
nghe, ưng thuận, y lời.
Lương y
từ biệt thảnh thơi ra về
Lên
đường đi kiếm thuốc kia
Mười hai
năm chẵn tới kỳ trở lui
Kiếm ra
được thuốc quý rồi
Đưa công
chúa uống tức thời thuốc tiên
Xong đưa
công chúa đi liền
Vào
trình diện đấng vua hiền trong cung.
Nhà vua
rất đỗi vui mừng
Thấy
công chúa đã vô cùng lớn khôn
Ngợi
khen thầy thuốc kia luôn:
“Thầy
tài, thầy giỏi không còn ai hơn,
Và công
chúa được nhờ ơn
Thuốc
hay, chóng lớn, vô vàn tốt tươi.”
Sau khi
vua nói dứt lời
Sai quan
ban thưởng cho người có công
Nhiều
tài vật quý vô song.
Mọi
người rõ chuyện cười ông vua này
Là người
dại dột lắm thay
Tuổi con
mà cũng không hay biết gì.
*
Người
tu Đạo Phật từ bi
Hành
trì cần phải rất chi chân tình
Tinh
anh tìm hiểu tự mình
Rằng:
“Khi nước đến sẽ thành ra ao
Dòng
trong sẽ hiện trăng sao.”
Mới
mong công đức trước sau vẹn toàn
Nếu
không cố gắng chuyên cần
Không
theo Phật Pháp vô ngần thâm sâu
Chỉ
mong kết quả cho mau
Khó
mà đạt được đạo mầu tối cao.
Kẻ
ngu muội đáng cười sao!
* 16 *
TƯỚI
MÍA BẰNG NƯỚC MÍA
Hai
người trồng mía thi đua
Cùng so
tài nghệ hơn thua một ngày
Xem ai
giỏi, xem ai hay
Ai trồng
mía tốt thưởng ngay, khen liền,
Ai trồng
mía xấu thời phiền
Bị người
kia phạt. Hai bên đồng lòng.
Một anh
tự nghĩ: “Mía ngon
Vì xưa
nay ngọt, ai còn lạ chi
Muốn
tăng thêm vị ngọt kia
Mình
dùng nước mía tưới thì tốt cây.”
Nghĩ
xong anh thực hiện ngay
Mang
nhiều mía ép, nước đầy chảy ra
Rồi bưng
nước mía đem qua
Tưới lên
vườn mía anh ta mới trồng.
Chao ơi,
hao tốn vô cùng
Mà rồi
kết quả lại không được gì
Cả vườn
mía mới trồng kia
Đều hư
hoại hết. Ngu si! Đáng cười!
*
Truyện này tỉ dụ ở đời
Khi
tu Phật Pháp lắm người kỳ khôi
Không
theo đường chính sẵn rồi
Giở
trò gian dối, lôi thôi, khác thường
Đui
mù tu luyện sai đường
Ỷ
quyền, ỷ thế giàu sang của mình
Cướp
ngang tài sản dân lành
Đem
làm phước thiện mong thành công ngay
Quả
lành mong sẽ tới tay
Ngờ
đâu kết quả đắng cay vô vàn
Hao
tinh thần, phí thời gian
Nhọc
công vô ích, đạo vàng thấy đâu
Tương
lai tai họa thảm sầu
Giống
người tưới mía trước sau khác gì!
* 17 *
VÌ NHỎ MẤT LỚN
Có chàng
cho mượn năm đồng
Đã lâu
con nợ cũng không trả tiền
Chàng
bèn tìm đến đòi liền
Qua nhà
con nợ ở bên kia làng
Có dòng
sông rộng chắn ngang
Phải đi
đò khiến anh chàng tốn hao
