NHẬN THỨC TỔNG QUÁT
I - XUẤT XỨ:
Đức Phật ở nước Việt Kỳ là nước Xá mi đậu, cũng gọi là Già
nặc cala. Lúc bấy giờ Đức Phật ngồi, thực hành an ban thủ ý chín
mươi ngày. Đức Phật lại ngồi một mình chín mươi ngày, suy nghĩ
tính toán muốn độ thoát người và các loài bò bay máy cựa mười
phương. Lại nói: “Ta thực hành an ban thủ ý chín mươi ngày”. An Ban
thủ ý được ý từ niệm tự tại, trở lại thực hành an ban thủ ý xong,
lại cất ý, thực hành niệm.
II - VỀ MẶT HÌNH THỨC:
- Nghĩa của bốn chữ An ban thủ ý:
An là thân. Ban là hơi thở. Thủ ý là đạo. Thủ là cấm, cũng gọi là
không phạm giới. Cấm cũng là giữ. Gĩư là giữ hết tất cả, không chỗ
phạm. Ý là hơi thở, ý cũng là đạo.
An là sinh. Ban là diệt. Ýùù là nhân duyên. Thủ là đạo.
An là sổ (đếm). Ban là tương tuỳ. Thủ ý là chỉ.
An là niệm đạo. Ban là giải kết (mở gút). Thủ ý là không đi theo
tội lỗi.
An là tránh tội. Ban là không dính tội. Thủ ý là đạo.
An là định. Ban là không khiến dao động. Thủ ý là không loạn ý.
An là thủ ý. Ban là ngự ý, đến khi được vô vi.
An là hữu (có). Ban là vô
(không). Ý nghĩ hữu thì không được đạo. Ý nghĩ vô thì không được
đạo. Cũng không nghĩ hữu, cũng không nghĩ vô ứng với không định, ý
theo đạo mà làm. Hữu là vạn vật. Vô gọi là ngờ, cũng là không.
An là nhân duyên gốc. Ban là không nơi chốn. Người tu biết gốc không
từ đâu đến, cũng biết diệt không (mất) ở đâu. Đó là thủ ý.
An là thanh. Ban là tịnh. Thủ là vô. Ý là vi. Đó là thanh tịnh vô
vi. Vô là sống. Vi là sinh. Không còn bị khổ nên gọi là sống.
An là chưa. Ban là dấy. Vì chưa dấy, nên là thủ ý. Nếu ý đã dấy thì
chạy, nên không thủ (ý) phải trở về. Cho nên Đức Phật dạy An Ban thủ
ý.
An là nhận năm ấm. Ban là trừ năm ấm. Thủ ý là hiểu nhân duyên,
không theo thân, miệng, ý. Thủ ý, không chỗ bám víu là thủ ý. Có chỗ
bám víu là không thủ ý. Tại sao? Vì ý dấy lên lại diệt mất. Ýùkhông
còn dấy lên là đạo. Đó là thủ ý. Thủ ý là chẳng khiến ý sinh. Sinh
nhân có tử là không thủ ý, chẳng khiến ý chết. Có chết nhân có sinh,
ý cũng không chết. Đó là đạo.
1 - Những cận vệ giúp An ban thủ ý hoàn thành nhiệm vụ:
An
ban thủ ý có mười trí gọi là sổ tức, tương tuỳ, chỉ, quán, hoàn,
tịnh và bốn sự thật. Đó là mười trí thành. Nếu hiệp với kinh ba mươi
bảy phẩm thì hạnh thành. Thủ
ý ví như lửa đèn, có hai chức năng, một là dẹp tối, hai là chiếu
sáng. Thủ ý có hai chức năng, một là dẹp si, hai là thấy trí. Thủ ý
thì ý từ nhân sinh duyên, nên nhờ nhân duyên, mà chớ bám víu. Đó là
thủ ý.
Thủ ý có ba nhóm: Một là giữ
khiến không được sinh. Hai là đã sinh thì mau diệt. Ba là việc đã
làm thì ăn năn vạn ức kiếp về sau sẽ không còn làm nữa. Thủ và ý,
mỗi tự khác nhau. Giữ hết thảy mười phương, biết quả báo, mà không
phạm, đó là thủ. Biết kia là vô vi, đó là ý. Đó là thủ ý.
Trong thủ ý có bốn nỗi sướng. Một là nỗi sướng tri yếu. Hai là nỗi
sướng tri pháp. Ba là nỗi sướng tri chỉ. Bốn là nỗi sướng tri khả.
Đó là bốn nỗi sướng. Pháp là hạnh. Đắc là đạo. Sáu việc thủ ý có
trong và ngoài. Sổ, tuỳ và chỉ, đó là ngoài. Quán, hoàn và tịnh, đó
là trong. Tại sao theo đạo? Niệm tức, tương tùy, chỉ, quán, hoàn,
tịnh, vì muốn tập ý gần với đạo. Rời sáu việc đó là theo thế gian.
Sổ tức là chặn ý. Tương tùy là kiểm ý. Chỉ là định ý. Quán là rời ý.
Hoàn là nhất ý, nên làm sáu việc đó. Vì sao sổ tức? Vì ý loạn. Vì
sao không được? Vì không biết. Vì sao không được thiền? Vì không bỏ
tập, chứng diệt và thực hành (bát chánh) đạo.
Sổ tức là đất. Tương tùy là cày. Chỉ là bừa. Quán là giống. Hoàn là
mưa. Tịnh là làm. Sáu việc như vậy, đó là theo đạo.
Sổ tức là dứt ngoài. Tương tùy
là dứt trong. Chỉ là ngưng tội. Hành quán là dẹp ý. Không nhận thế
gian là hoàn. Niệm dứt là tịnh. Ý loạn, nên sổ tức. Ý định, nên
tương tùy. Ý dứt, nên hành chỉ. Được ý đạo, nên quán. Không hướng về
năm ấm nên hoàn. Không có gì nên là tịnh.
Nhiều việc, nên sổ tức. Ít việc, nên tương tuỳ. Ý hết trong nhà, nên
hành chỉ. Sợ thế gian, nên quán. Không muốn thế gian, nên hoàn. Niệm
dứt là tịnh.
Tại sao sổ tức? Vì không muốn theo năm ấm. Tại sao tương tùy? Vì
muốn biết năm ấm. Tại sao chỉ? Vì muốn quán năm ấm. Tại sao quán năm
ấm? Vì muốn biết gốc của thân. Tại sao muốn biết gốc của thân? Vì
muốn dứt bỏ khổ đau. Tại sao hoàn? Vì chán sinh tử. Tại sao tịnh? Vì
phân biệt năm ấm không nhận. Rồi theo tám con đường trí tuệ hiểu
biết là đạt sở nguyện. Lúc hành tức là theo sổ, lúc tương tuỳ là
theo niệm, lúc chỉ là theo định, lúc quán là theo tịnh, lúc hoàn là
theo ý, lúc tịnh là theo đạo, cũng là theo hành.
Sổ tức là bốn niệm xứ. Tương tuỳ là bốn chánh cần. Chỉ là bốn như ý
túc. Quán là năm căn năm lực. Hoàn là bảy giác chi. Tịnh là tám
chính đạo. Đạt (sổ) tức mà không tương tuỳ là không thủ ý. Đạt tương
tùy, mà không chỉ, là không thủ ý. Đạt chỉ, mà không quán là không
thủ ý. Đạt quán mà không hoàn là không thủ ý. Đạt hoàn mà không tịnh
là không thủ ý. Đạt tịnh lại tịnh mới là thủ ý.
Đã niệm tức thì ác không sinh.
Lại sổ là để cùng chặn ý, và vì không theo sáu suy. Hành tương tuỳ
là muốn rời sáu suy. Hành chỉ là muốn dẹp sáu suy. Hành quán là
muốn dứt sáu suy. Hành hoàn là không muốn nhận sáu suy. Hành tịnh là
muốn diệt sáu suy. Đã diệt sạch thì theo đạo.
Sổ tức muốn chặn ý. Trong hơi thở (tức) có dài ngắn. Lại phải chặn ý
dài ngắn. Tại sao thủ ý? Vì muốn ngăn ác. Ác cũng có thể giữ, cũng
không thể giữ. Tại sao? Ác đã hết thì không phải giữ.
Sổ tức có ba việc. Một là phải ngồi mà hành. Hai là thấy sắc phải
nghĩ vô thường bất tịnh. Ba là phải hiểu sân giận, nghi ngờ, ganh
ghét. Khiến qua đi.
Sổ tức loạn, nên biết nhân duyên do đó nổi lên. Nên biết đó là nội
ý. Hơi thở thứ nhất loạn, đó là lỗi của ngoại ý, vì hơi thở do ngoài
vào. Hơi thở thứ hai loạn, đó là lỗi của nội ý, vì hơi thở ở trong
ra. Ba, năm, bảy, chín là thuộc ngoại ý. Bốn, sáu, tám, mười thuộc
nội ý. Ganh ghét, sân giận, nghi ngờ, đó là ba ý ở trong. Giết,
trộm, dâm, hai lưỡi, ác khẩu, nói dối, nói thêu dệt, đó là bảy ý và
các việc còn lại thuộc ngoài. Được hơi thở là ngoài. Không được hơi
thở là trong. Hơi thở sinh ra từ ý. Niệm hơi thở hiệp làm một đếm.
Hơi thở hết đếm là một, cũng không phải một, vì ý ở ngoài hơi thở
chưa hết. Ví như đếm tiền, ý ở số năm, đếm là một.
Sổ tức sở dĩ trước đếm vào, vì
ngoài có bảy ác, trong có ba ác, dùng ít không thể thắng nhiều, nên
trước đếm vào.
Sổ tức không được, vì mất ý gốc của nó. Ý gốc gọi là vô thường, khổ,
không, vô ngã. Vì mất ý đó là đi theo điên đảo, cũng là mất thầy.
Thầy là lúc mới ngồi, hơi thở vào thứ nhất thì được thân an, rồi
tuần tự làm, vì mất ý gốc của nó, nên không được hơi thở.
Sổ tức, ý thường phải nghĩ vô thường, khổ, không, vô ngã, đếm hơi
thở ra cũng mất. Đã biết điều đó thì được đạo. Mau phải giữ vô
thường, e sợ y. Được ý ấy tức được hơi thở.
Hơi thở vào và hơi thở ra sở dĩ khác nhau, hơi thở ra là hành uẩn,
hơi thở vào là tưởng uẩn, có lúc hơi thở ra là thọ uẩn, hơi thở vào
là thức uẩn, vì thế chúng là khác nhau. Người ta nên phân biệt ý ấy.
Hơi thở vào là không nhận tội. Hơi thở ra là trừ bỏ tội. Thủ ý là
rời bỏ tội. Hơi thở vào là nhận nhân duyên. Hơi thở ra là đến nhân
duyên. Thủ ý là không rời nhân duyên.
Sổ tức không được có ba lý do. Một là tội đến. Hai là làm không kết
hợp. Ba là không tinh tấn.
Hơi thở vào ngắn, hơi thở ra dài, không do đâu nghĩ là đạo, ý có cho
nghĩ là tội. Tội ác ở ngoài, không ở trong. Lúc sổ tức, có rời ý thì
hít hơi thở dài. Đạt được hơi thở thì hít hơi thở ngắn. Hành tức
không yên thì dài, định thì ngắn, chưa đến mười hơi thở, hư lại đếm
lại thì hơi thở dài. Đạt được mười hơi thở thì ngắn. Vì sao? Vì
ngưng không đếùm lại. Đạt được hơi thở thì cũng dài. Vì sao? Vì hơi
thở không dừng, nên là dài.
Hít hơi thở dài, mình tự
biết. Hít hơi thở ngắn, mình tự biết.
Ấy gọi là ý ở chỗ đó là tự biết dài ngắn. Ý nhận dài ngắn là tự
biết. Ý không biết dài ngắn là không tự biết. Người tu thực hành an
ban thủ ý, muốn ngưng ý thì phải có điều kiện gì đạt được ngưng ý?
Nghe nói an ban thủ ý, an là gì? Ban là gì? An là hơi thở vào. Ban
là hơi thở ra. Niệm tức không rời thì gọi là an ban. Thủ ý là muốn
được ngưng ý.
Đối hành giả mới học, có bốn cách thực hành an ban thủ ý, trừ hai
ác mười sáu thắng, tức thời tự biết đó là hạnh an ban thủ ý, khiến
được ngưng ý. Bốn loại là gì? Một là sổ. Hai là tương tuỳ. Ba là
chỉ. Bốn là quán. Hai ác là gì? Không quá mười hơi thở và không bớt
mười đếm. Mười sáu thắng là gì? Là tức thời tự biết hít hơi thở dài,
tức tự biết hít hơi thở ngắn, tức tự biết hít hơi thở động thân, tức
tự biết hít hơi thở nhỏ, tức tự biết hít hơi thở nhanh, tức tự biết
hít hơi thở không nhanh, tức tự biết hít hơi thở ngưng, tức tự biết
hít hơi thở không ngưng, tức tự biết hít hơi thở vui lòng, tức tự
biết hít hơi thở không vui lòng, tức tự biết nội tâm nghĩ vạn vật đã
đi không thể lại được, hít hơi thở tự biết trong không gì lại nghĩ,
hít hơi thở tự biết, vứt bỏ điều đã nghĩ, hít hơi thở tự biết buông
bỏ thân mạng, hít hơi thở tự biết không buông bỏ thân mạng. Hít hơi
thở tự biết đó là mười sáu tức thời tự biết.
2 - Phần vấn đáp về những
cận vệ cuả An ban thủ ý.
Hỏi:
Không quá mười đếm, không bớt mười đếm là gì?
Đáp: Hơi thở đã đến mà chưa đếm, đó
là quá. Hơi thở chưa hết mà đếm, đó là bớt. Mấùt đếm cũng ác, không
kịp cũng ác. Được mười hơi thở là hơi thở nhanh. Tương tuỳ là nhỏ. Ý
ở dài thì chuyển ý ta tại sao nghĩ dài. Ý ở ngắn, tức thời biết
không được, khiến ý ngưng. Ngưng là bám. Buông bỏ thân mạng gọi là
hành tức. Đạt được ý đạo thì buông bỏ thân mạng. Chưa được ý đạo
thì đựơc nhận thân, nên không buông bỏ thân mạng. Hơi thở nhỏ nhẹ là
đạo, dài là sinh tử. Hơi thở ngắn, rung là sinh tử, dài ở đạo là
ngắn. Vì sao? Vì không được ý đạo, không biết thấy nên là ngắn.
Sổ tức là đơn, tương tùy là phức, chỉ là một ý, quán là biết ý, hoàn
là hành đạo, tịnh là vào đạo. Lúc sổ tức thì niệm đến mười, hơi thở
là trí, đó là ngoại thiền, niệm thân bất tịnh theo không, đó là nội
thiền. Pháp thiền, ác đến không nhận, đó gọi là bỏ. Ngậm miệng, đếm
hơi thở theo khí ra vào, biết khí phát chỗ nào, mất chỗ nào. Ý có
chỗ nghỉ thì không được đếm hơi thở, có chậm nhanh lớn bé cũng không
được đếm, tai nghe tiếng loạn cũng không được đếm. Đếm hơi thở mà ý
tại hơi thở là đếm không rành. Luyện ý ở ý, mới là ngưng. Đếm hơi
thở mà ý chỉ tại hơi thở đó là không rành. Nên biết ý do đâu dấy
lên, khí mất ở đâu, đó mới nên đếm. Nhân duyên đến thì được định ý.
Thủ ý là niệm hơi thở ra vào. Đã niệm hơi thở thì không sinh ác, nên
gọi là thủ ý. Hơi thở gặp nhân duyên thì sinh, không có nhân duyên
thì diệt. Nhân duyên dứt, hơi thở ngưng.
Sổ tức là chí thành. Hơi thở không loạn là nhẫn nhục. Sổ tức, khí
nhẹ, không còn biết ra vào. Nên giữ một niệm như vậy là ngưng. Hơi
thở ở thân cũng là ở ngoài. Được nhân duyên, hơi thở sinh. Tội chưa
hết, nên có hơi thở. Dứt nhân duyên, hơi thở không còn sinh nữa.
Sổ tức để là theo thiền thứ hai. Tại sao? Vì không đợi niệm, nên là
theo thiền thứ hai. Sổ tức là không thủ ý. Niệm tức mới là thủ ý.
Hơi thở từ ngoài vào, hơi thở chưa hết, hơi thở đang vào, ý đang
hết, thức đang đếm. Mười hơi thở có mười ý là mười giây. Tương tùy
có hai ý là hai giây. Chỉ có một ý là một giây. Không được hơi thở
mà đếm là ác ý không thể buộc. Ác ý ngưng mới được đếm. Đó là hoà
điệu, có thể dùng ý buộc. Đã được hơi thở thì bỏ hơi thở. Đã được
tương tuỳ thì bỏ tương tùy. Đã được chỉ thì bỏ chỉ. Đã được quán thì
bỏ quán, chớ trở lại. Chớ trở lại là chớ lại đếm. Hơi thở cũng khiến
ý. Ý cũng khiến hơi thở. Có chỗ niệm là hơi thở khiến ý. Không có
chỗ niệm là ý khiến hơi thở.
Hơi thở có bốn việc: Một là gió, hai là khí, ba là thở, bốn là hít.
Có tiếng là gió, không tiếng là khí, ra vào là thở, khí ra vào không
hết là hít.
Sổ tức dứt ngoài. Tương tuỳ dứt trong. Đếm từ ngoài vào là dứt
ngoài, cũng là muốn rời ngoại nhân duyên. Đếm từ trong ra là muốn
rời nội nhân duyên. Ngoài là rời thân. Trong là rời ý. Rời thân, rời
ý đó là tương tùy. Hơi thở ra vào đó là hai việc.
Sổ tức là muốn dứt nhân duyên trong ngoài. Trong ngoài là những gì?
Mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý gọi là trong. Sắc, tiếng, mùi, vị,
xúc, niệm là ngoài. Hành tức là khiến ý hướng không. Chỉ muốn ngưng
các ý còn lại. Vì sao hướng không? Vì trong hơi thở không làm gì cả.
Sổ tức ý chạy không tức thời biết là tội nặng, ý nhẹ tội vì dẫn ý
đi nhanh, nên không biết. Hành đạo đã được hơi thở, tự chán hơi thở,
ý muốn chuyển, không còn muốn đếm. Như vậy là được hơi thở. Tương
tùy, chỉ, quán cũng vậy. Biết hơi thở ra vào diệt. Diệt là được
tướng hơi thở biết sinh tử không còn dùng là được tướng sinh tử. Đã
được tứ thiền, chỉ niệm không là trồng giống đạo.
Hành tức đã được định, không còn biết khí ra vào thì có thể quán.
Một là nên quán năm mươi lăm việc. Hai là nên quán mười hai nhân
duyên trong thân.
Hỏi: Hơi thở ra vào, há có chỗ?
Đáp: Lúc hơi thở vào, đó là chỗ của nó. Khi ra hơi thở, đó là
chỗ của nó.
Sổ tức, thân ngồi, thọ, tưởng, hành, thức ngưng không hành động. Đó
là ngồi. Niệm tức đắc đạo lại tính toán là vì hơi thở không biết gì!
Hỏi : Niệm tức đắc đạo tại sao không biết?
Đáp: Ý biết hơi thở, hơi thở không biết ý. Đó là không biết
gì.
Người ta không thể được tính
toán ý, nên khiến sổ tức, muốn khiến ý định. Tuy sổ tức, chỉ không
sinh ác, không có trí tuệ. Nên làm gì để được trí tuệ? Từ một đến
mười, phân biệt định và loạn, biết cách đối trị cho thuốc. Khi đã
được định ý thì theo trí tuệ, mà được tính toán theo quán.
Hỏi: Đếm (sổ) là gì?
Đáp: Đếm là việc làm, ví như người có việc mới đi làm. Đó là
đếm tội. Người tu đếm phước.
Vì sao chỉ là mười? Một ý dấy lên là một. Hai ý dấy lên là hai. Đếm
hết ở mười, đến mười là xong. Cho nên, nói đến mười là phước. Lại có
tội, vì không thể phá hơi thở, nên là tội. Cũng nói ý sinh tử không
mất, theo thế gian rồi, không cắt đứt việc thế gian là tội. Sáu tình
là sáu việc hiệp với thọ, tưởng, hành, thức là mười việc, ứng với
mười hơi thở trong. Giết, trộm, dâm, hai lưỡi, ác khẩu, nói dối, nói
thêu dệt, tật đố, sân giận, si mê ứng với mười hơi thở ngoài. Đó
gọi là chỉ không làm.
Hỏi: Mười sáu việc là gì?
Đáp: Mười sáu việc nghĩa là đếm đến mười sáu gọi là sổ, tương
tuỳ, chỉ, quán, hoàn, tịnh. Đó là mười sáu việc, làm không rời là
theo đạo.
Hỏi: Sổ tức niệm gió là theo sắc, lấy gì ứng với đạo?
Đáp: Hành ý ở việc đếm không niệm sắc, khí hết thì
diệt, theo vô thường, biết vô thường là đạo. Người tu muốn được đạo,
nên phải biết hai việc ngồi và hành. Một là ngồi hai là hành.
Hỏi: Ngồi với hành giống hay không giống?
Đáp:
Có lúc giống, có lúc không giống. Sổ tức, tương tuỳ, chỉ, quán,
hoàn, tịnh, sáu việc này có lúc là ngồi, có lúc là hành. Vì sao? Sổ
tức thì ý định, đó là ngồi. Ý theo các pháp, đó là hành. Đã dấy ý
không rời là hành, cũng là ngồi. Phép toạ thiền thì một không đếm
hai, hai không đếm một. Một đếm hai nghĩa là đếm một hơi thở chưa
xong thì nói là hai. Đó là một đếm hai. Như vậy là quá tinh tấn. Hai
đếm một nghĩa là hơi thở đã vào hai, liền nói một. Đó là hai đếm
một. Như vậy là tinh tấn bất cập. Từ ba đến bốn, năm đến sáu, bảy
đến tám, chín đến mười, mỗi tự có bộ phận, nên phân biệt sở thuộc. Ở
một đếm một, ở hai đếm hai, đó là làm đúng pháp, liền theo tinh tấn.
Có ba lối ngồi theo đạo. Một là ngồi sổ tức. Hai là ngồi tụng kinh.
Ba là ngồi vui nghe kinh. Đó là ba. Ngồi có ba cấp. Một là ngồi hiệp
vị. Hai là ngồi tịnh. Ba là ngồi không có kết. Ngồi hiệp vị là gì?
Là ý bám lấy hạnh không rời, đó là ngồi hiệp vị. Ngồi tịnh là gì? Là
không niệm nghĩ, đó là ngồi tịnh. Ngồi không có kết là gì? Là kết đã
hết, đó là ngồi không có kết.
Hơi thở có ba nhóm. Một là hơi thở tạp. Hai là hơi thở tịnh. Ba là
hơi thở đạo. Không hành đạo, đó là hơi thở tạp. Đếm đến mười, hơi
thở không loạn, đó là hơi thở tịnh. Đã được đạo, đó là hơi thở đạo.
Hơi thở có ba nhóm. Có hơi thở
lớn. Có hơi thở vừa. Có hơi thở nhỏ. Miệng có nói gì, gọi là hơi thở
lớn ngưng. Nghĩ đạo hơi thở vừa ngưng. Đạt tứ thiền, hơi thở nhỏ
ngưng.
Hỏi: Phật vì sao dạy người sổ tức thủ ý?
Đáp:
Có bốn lý do. Một là vì không muốn cảm thọ. Hai là vì tránh loạn ý.
Ba là vì đóng cưả nhân duyên, không muốn gặp sanh tử. Bốn là vì muốn
được đạo Nê hoàn.
Ví như nói mặt trời không chiếu sáng có bốn lý do. Một là vì có mây.
Hai là vì có bụi. Ba là vì có gió lớn. Bốn là vì có khói. Sổ tức
không được cũng có bốn lý do. Một là vì nghĩ sinh tử tính toán. Hai
là vì ăn uống nhiều. Ba là vì mệt mỏi. Bốn là ngồi không được đổi
đất tọâi. Bốn việc ấy đều có tướng dạng. Ngồi sổ tức bỗng nghĩ việc
khác thì mất ý hơi thở, đó là tướng nghĩ tính toán. Xương khớp đều
đau, không thể ngồi lâu, đó là tướng ăn nhiều. Thân thể nặng nề, tâm
ý mờ mịt, chỉ muốn ngủ, đó là tướng mệt mỏi. Bốn mặt ngồi không được
một hơi thở, đó là tướng đất tội.Vì biết tội, nên kinh hành. Nếu
ngồi đọc văn kinh, ý không làm tội, ma cũng tiêu dần.
Người tu hành đạo, nên nhớ gốc. Gốc là gì? Là tâm, ý, thức. Đó là
gốc. Ba gốc đó đều không thấy. Đã sinh liền diệt. Ý gốc không còn
sinh, được ý đó là ý đạo. Ý gốc đã diệt, không bị thọ nhân duyên
sinh thì dứt. Ý định ngày càng thắng. Ngày
càng thắng thì ý định. Có khi được ý định từ sổ tức. Có khi được ý
định từ tương tuỳ. Có khi được ý định từ chỉ. Có khi được ý định từ
quán. Tuỳ lúc được định nhân duyên mà làm thẳng.
Hành tức cũng theo tham. Vì sao? Vì ý đã định nên vui. Bèn phải đếm
hơi thở ra, hơi thở vào, khi niệm diệt. Hơi thở sinh thì thân sinh.
Hơi thở diệt thì thân diệt, vẫn chưa thoát nổi khổ sinh tử. Tại sao?
Vì vui đã đếm như vậy thì tham ngưng.
Sổ tức muốn nhanh, tương tuỳ muốn chậm. Có lúc sổ tức phải yên từ
từ, tương tuỳ lúc ấy lại phải nhanh. Vì sao? Sổ tức, ý không loạn,
nên yên từ từ. Sổ (tức) loạn, nên phải nhanh. Tương tuỳ cũng giống
như vậy. Đếm thứ nhất cũng tương tuỳ, chỗ nghĩ khác. Tuy sổ tức, nên
biết khí ra vào, ý bám vào đếm. Sổ tức lại thực hành tương tuỳ chỉ
quán là không được hơi thở đời trước có tập ở tương tuỳ chỉ quán,
tuy được tương tuỳ chỉ quán, phải trở về dấy lên từ sổ tức. Sổ tức ý
không rời, đó là rời pháp. Làm phi pháp, sổ tức, ý không theo tội, ý
tại thế gian theo tội.
Sổ tức là vì không muốn loạn ý. Ý vì không loạn, lại thực hành tương
tuỳ, chứng được bậc trên. Ý biết là chỉ. Chỉ đồng nhất với quán.
Hoàn đồng nhất với tịnh.
Hành đạo được vì ý thì phải đảo ý, nghĩa là nên lại sổ tức. Nếu đọc
kinh rồi, lại hành thiền vì ý, nghĩa là không sổ tức và thực hành
tương tuỳ.
Đức Phật có sáu ý sạch, gọi là sổ tức, tương tuỳ, chỉ, quán, hoàn,
tịnh. Sáu việc ấy có thể chế ngự vô hình. Hơi thở cũng là ý, cũng
chẳng phải ý. Vì sao? Khi đếm, ý tại hơi thở, nên là vậy. Khi không
đếm, ý và hơi thở mỗi tự đi, nên là chẳng phải ý. Từ hơi thở, ý
sinh. Khi đã ngưng, không có ý. Người ta không sai khiến ý, ý sai
khiến người ta. Người sai khiến ý nghĩa là sổ tức, tương tuỳ, chỉ,
quán, hoàn, tịnh. Niệm kinh 37 phẩm, đó là sai khiến
ý. Người không hành đạo, tham cầu theo dục, đó là ý sai khiến con
người ta. Hơi thở có dơ, dơ hơi thở không bỏ thì không được hơi thở.
Dơ hơi thở là gì? Đó là lúc ba độc dấy lên thì trong thân thật tối,
nên gọi ba tối. Ba độc, một là tham dâm, hai là sân giận, ba là ngu
si.
Lúc sổ tức, ý ở sổ tức. Lúc chưa sổ tức, có ba ý. Có ý thiện, có ý
ác, có ý không thiện, không ác. Muốn biết người được tướng hơi thở,
nên xem vạn vật và các sắc đẹp, ý không còn bám vào, đó là được
tướng hơi thở. Ý còn bám vào, đó là chưa được, phải lại tinh tấn
thực hành. Ý dục trong nhà hết, nghĩa là sáu tình là nhà ý, tham ái
vạn vật đều là nhà ý.
Tương tuỳ là làm các pháp lành, từ đó được thoát, phải cùng tương
cũng nói không tuỳ năm ấm sáu nhập, hơi thở cùng ý tương tuỳ.
Hỏi: Thứ ba (là) chỉ . Vì sao ngưng (chỉ) ở đầu mũi ?
Đáp: Vì sổ tức, tương tuỳ, chỉ, quán,
hoàn, tịnh đều từ mũi ra vào. Ý quen chỗ cũ, cũng dễ hết, vì thế
nên bám vào đầu mũi. Ý ác đến, cắt dứt hành thiền. Có lúc ngưng ở
đầu mũi. Có lúc ngưng ở trong lòng. Ngưng là ở chỗ bám vào. Tà đến
loạn ý người ta, quán thẳng một việc, các ác đến, lòng không phải
động. Lòng vì thế không sợ. Chỉ có bốn. Một là sổ chỉ. Hai là tương
tuỳ chỉ. Ba là tỉ dầu chỉ. Bốn là tức tâm chỉ. Chỉ là năm sướng sáu
nhập phải chặn ngưng.
Hơi thở vào đến đầu mũi thì ngưng, nghĩa là ác không còn vào,
đến đầu mũi thì ngưng. Hơi thở ra đến hết thì bám đầu mũi,
nghĩa là ý không còn rời thân làm hướng theo ác, nên bám vào mũi.
Cũng có nghĩa lúc hơi thở mới vào, thì một niệm hướng theo không còn
chuyển, hơi thở ra vào cũng không còn biết. Đó là chỉ.
Chỉ là thở ra thở vào, biết ý trước ra, không biết ý sau ra. Biết ý
trước là quán ý tướng, liền xem xét hơi thở ra vào, thấy chúng băng
hoại thì nhận được tướng. Sợ sinh tử, bèn bỏ ý, liền theo tướng đạo
ý.
Chớ làm tương tùy, chỉ nhớ bám vào đầu mũi, nhân duyên năm ấm
không còn nhớ, tội dứt, ý diệt cũng không hít hơi thở. Đó là chỉ.
Chớ làm tương tuỳ, nghĩa là nhớ lại ý niệm ra vào, theo nhân
duyên năm ấm, không còn hít hơi thở.
Thứ tư là quán. Quán hơi thở
lúc băng hoại cùng quán thân thể khác hơi thở, có nhân duyên thì
sinh, không nhân duyên thì diệt. Tâm ý nhận tướng,
nghĩa là ý muốn có chỗ được, tâm tính toán nhân duyên gặp lúc phải
diệt, bèn cắt dứt chỗ muốn không còn hướng tới, đó là tâm ý nhận
tướng.
Vì biết nhân duyên nên cùng quán nhau, nghĩa là thức biết
nhân duyên năm ấm, hơi thở ra cũng quán, hơi thở vào cũng quán. Quán
là quán năm ấm. Đó là cùng quán, cũng ứng với ý và ý tướng quán, là
hai nhân duyên, ở trong dứt ác, nhớ đạo.
Quán hơi thở ra khác, hơi thở vào khác, nghĩa là hơi thở ra
là hành uẩn, hơi thở vào là tưởng uẩn. Có lúc hơi thở ra là thọ uẩn,
hơi thở vào là thức uẩn, tuỳ nhân duyên dấy lên, mà nhận uẩn. Chỗ ý
hướng tới không có thường dùng cho nên là khác. Người tu nên phân
biệt, biết đó cũng là hơi thở ra diệt thì hơi thở vào sinh, hơi thở
vào diệt thì hơi thở ra sinh. Vì không có, nghĩa là ý người
và ý muôn vật dấy lên thì đã diệt, vật sinh lại chết, đó là vì không
có. Chẳng phải hơi thở ra là hơi thở vào, chẳng phải hơi thở vào là
hơi thở ra, chẳng phải nói lúc hơi thở ra, ý không nhớ hơi thở vào,
khi hơi thở vào, ý không nhớ hơi thở ra. Chỗ nhớ khác, nên nói chẳng
phải.
Tin trong, nghĩa là vào trong đạo, gặp nhân duyên đạo thì tin
đạo, đó là tin trong.
Thứ năm hoàn bỏ kiết, nghĩa là bỏ bảy ác của thân.
Thứ sáu tịnh bỏ kiết, là bỏ ba ác của ý.
Đó gọi là hoàn. Hoàn là ý không
còn dấy lên ác. Ác thì không hoàn. Hoàn thân gọi là hoàn ác. Đạt thứ
năm hoàn vẫn có thân, cũng không thân. Vì sao? Có ý có thân, không ý
không thân. Ý là hạt giống của người. Đó gọi là hoàn. Hoàn nghĩa là
ý không còn dấy ác. Dấy ác, đó là không hoàn, cũng có nghĩa trước
trợ thân, sau trợ ý. Không giết, trộm, dâm, hai lưỡi, ác khẩu, nói
dối, nói thêu dệt, đó là trợ thân. Không ganh ghét, sân giận, ngu
si, đó là trợ ý. Hoàn năm ấm ví như mua vàng mà được đá, bèn vứt
quẳng xuống đất không dùng. Con người đam ái năm ấm, bị đau khổ,
liền không tham muốn, đó là hoàn năm ấm. Liền thấy chỗ diệt hết là
gì? Không có gì, đó là chỗ diệt.
Hỏi: Đã không có gì, vì sao là chỗ?
Đáp: Chỗ không có gì có bốn chỗ. Một
là chim bay lấy không trung làm chỗ. Hai là La Hán lấy Niết bàn làm
chỗ. Ba là đạo lấy không có làm chỗ. Bốn là pháp tại chỗ quán.
Hơi thở ra, hơi thở vào, nhận tướng năm ấm nghĩa là ý niệm tà
nhanh chuyển hoàn về chính, dùng hiểu biết sống động mà cắt đứt, là
nhận tướng năm ấm. Nói nhận, nghĩa là nhận tướng không nhận, vì nhận
tướng năm ấm, biết nó dấy lên chỗ nào, diệt chỗ nào. Diệt là nhận
mười hai nhân duyên. Con người sinh ra từ mười hai nhân duyên, cũng
từ mười hai nhân duyên mà chết. Không nhớ (niệm) là không niệm năm
ấm. Biết dấy chỗ nào, diệt chỗ nào, nghĩa là nhân duyên thiện ác dấy
lên rồi lại diệt, cũng có nghĩa khí sinh diệt, niệm thì sinh, không
niệm thì chết. Ý với thân giống nhau, đó là đạo cắt đứt sinh tử. Tại
cõi sinh tử đó, mọi việc ác đều từ ý mà đến.
Nay không phải là trước, trước không phải là nay, nghĩa là
niệm nghĩ trước đã diệt, niệm bây giờ không phải là niệm trước, cũng
có nghĩa việc làm đời trước, việc làm đời nay, mỗi tự có phước. Cũng
có nghĩa việc thiện nay làm không phải việc ác làm trước đó. Cũng có
nghĩa hơi thở bây giờ không phải là hơi thở trước đó, hơi thở trước
đó không phải là hơi thở bây giờ.
Làm phân biệt sinh tử là ý niệm sinh thì sinh, niệm diệt thì
diệt, nên gọi sinh tử, phải phân biệt vạn vật và thân, quá khứ vị
lai phước là rút hết. Vì sao? Hết vì sinh liền diệt, diệt liền hết.
Đã biết hết, nên phải hết sức tìm.
Thấy từ trên đầu không có gì
đến, nghĩa là con
người không do đâu mà tới, ý dấy lên làm người. Cũng có nghĩa con
người không tự làm mà đến, là có chỗ từ đó mà đến. Con người tự làm
tự được, đó là không có chỗ từ đó mà đến.
Sinh tử nên phân biệt, nghĩa là biết phân biệt năm ấm, cũng
có nghĩa biết phân biệt ý sinh tử. Ý con người là thường, biết không
có thường, cũng là phân biệt.
Sau xem không có chỗ nghĩa là nay hiện tại không thấy tội vì
con người ở tại sinh tử nên sẽ không thoát được tội, nên gọi sau xem
không có chỗ.
Chưa được dấu đạo thì không được trung mạng hết, nghĩa là đã
được 15 ý thì không được chết nửa chừng. Đòi hỏi phải được 15 ý thì
theo đạo cũng chuyển lên tới A la hán. Được đạo nửa chừng cũng không
được trung mạng hết là hơi thở, ý, thân gồm ba việc, nghĩa là ý
thiện ác đòi hỏi phải được đấu đạo, cũng lại vỡ nửa chừng. Hơi thở
chết, lại sinh, ý thiện khởi lại diệt, thân cũng không được chết nửa
chừng.
Tịnh là gì? Các điều tham dục là bất tịnh, trừ khử tham dục, đó là
tịnh. Tướng năm ấm là gì? Ví như lửa là ấm, củi là tướng. Từ sổ tức
đến tịnh, đó đều là quán, nghĩa là quán thân tương tuỳ, chỉ, quán,
hoàn, tịnh vốn là không có. Nội ý sổ tức, ngoại ý dứt ác nhân duyên,
đó là hai ý.
Hỏi: Vì sao không trước trong ngoài quán thân thể, ngược lại
trước sổ tức, tương tuỳ, chỉ, quán, hoàn, tịnh?
Đáp: Vì ý không tịnh, không thấy thân. Ý đã tịnh, liền thấy
hết thân trong ngoài. Đạo hành có 19 hành dụng, vì con người có 19
bệnh, cũng có19 món thuốc. Quán thân, nghĩ chất dơ, đó là thuốc
ngưng tham dâm, nghĩ lòng bốn đẳng, đó là thuốc ngưng sân giận, tự
tính vốn do nhân duyên gì mà có, đó là thuốc ngưng ngu si, an ban
thủ ý, đó là thuốc đa niệm.
Trong ngoài tự quán thân thể. Thân là gì? Thể là gì? Xương thịt là
thân. Sáu tình hợp lại là thể. Sáu tình là gì? Là mắt hạp sắc, tai
nhận tiếng, mũi tìm hương, miệng muốn mùi, thân rờ nhỏ láng, ý làm
gieo hồng là si, là vật hữu sinh. Thân thể trong ngoài sở dĩ vì sao
lại nói lại? Là người tham cầu có lớn nhỏ, có trước sau. Là điều
muốn được phải phân biệt quán. Quán thấy là niệm, niệm nhờ thấy quán
là biết. Thân thể ngưng là ngồi thì nghĩ đứng, đứng thì nghĩ ý,
không rời ở chỗ thực hành, chỗ ý bám vào là thức. Đó là thân quán
ngưng.
Hơi thở ra, hơi thở vào lúc niệm diệt. Lúc niệm diệt là gì? Là lúc
niệm khí ra vào hết, ý và hơi thở diệt là lúc niệm hơi thở ra hơi
thở vào diệt. Ví như vẽ lên không trung thì không có chỗ, ý sinh
tử, ý đạo đều vậy. Hơi thở ra, hơi thở vào lúc niệm diệt cũng không
nói hơi thở và hơi thở ý, mà nói lúc diệt là lúc hơi thở ra hơi thở
vào niệm diệt. Vật từ nhân duyên sinh, dứt gốc là lúc diệt. Quán
thấy thống dạng trong ngoài là thấy thống dạng do đâu nổi lên, mà
quán, đó là kiến quán.
Thống dạng trong ngoài là vật tốt ngoài là dạng ngoài, vật
xấu ngoài là thống ngoài, thích ý trong là dạng trong, không thích ý
trong là thống trong (nhân duyên) ở trong là pháp trong, nhân duyên,
ở ngoài là pháp ngoài. Cũng có nghĩa mắt là trong, sắc là ngoài, tai
là trong tiếng là ngoài, mũi là trong hương là ngoài, miệng là trong
mùi là ngoài, tâm là trong niệm là ngoài. Thấy đẹp nhỏ láng, ý muốn
được là dạng, thấy thô xấu, ý không dùng là thống. Chúng đều theo
tội, quán thống dạng ngưng. Nếu tay người đau, ý không thấy đau,
ngược lại nghỉ mọi nổi đau khác của thân, như vậy đem ý ở chỗ đau để
ngưng đau, đau cũng có thể nghỉ, cũng có thể không nghỉ, nghĩ đau
không có chỗ bám. Tự ái thân, phải quán thân người khác, ý yêu thân
người khác, phải tự quán thân mình, cũng để ngưng.
Thống dạng trong ngoài sở dĩ
nói lại là vì sao? Là người ta thấy sắc, yêu có dày mỏng, ý họ không
đẳng quán, vì có khác nhiều với ít. Lại phân biệt quán, đạo thì phải
nội quán, có si thì phải ngoại quán, để tự chứng. Thống dạng của
thân tâm, mỗi tự khác. Bị lạnh nóng, dao gậy đau lắm, đó là thân
thống. Được cơm ngon, xe chở, áo đẹp, các tiện nghi thân thể, đó là
thân dạng. Tâm thống là thân lo mình, lại lo người khác và muôn
việc, đó là tâm thống. Tâm được điều nó thích và các niềm vui, đó là
tâm dạng.
Quán tướng ý có hai nhân duyên, ở trong dứt ác, nhớ đạo. Một là năm
sướng, sáu duyên phải chặn đứt. Người quán tự quán thân mình, thân
không biết thô tế, vì đạt được mới biết, đó là ý ý tương quán. Ý ý
tương quán thì hơi thở cũng là ý, đếm cũng là ý. Khi đếm, quán hơi
thở là ý ý tương quán. Ý quán ngưng là muốn dâm chặn không làm, muốn
sân nhuế chặn không giận, muốn si chặn không phát, muốn tham chặn
không tìm, hết thảy các việc ác không nhắm tới, đó là quán ngưng,
cũng nói vì biết kinh ba mươi bảy phẩm thường niệm
không rời , là chỉ.
Hơi thở ra hơi thở vào hết
định thì quán. Hết là
hết tội, định là hơi thở ngăn ý. Định quán là quán chỉ hoàn tịnh.
Tận chỉ là ta có thể nói phải, hiểu phải, thay đổi hết phải, đó là
tận chỉ. Hơi thở được dấy lên như bố thí, làm phước, hết thảy pháp
lành, đã dấy lên thì liền diệt. Ý lại niệm tà, nhắm tập làm tội,
cũng vô số. Đời xưa đời nay, ý không tương tuỳ như vậy. Người khác
cũng vậy. Đã biết giác thì thường dứt, đã dứt là ý trong ngoài. Ý
quán ngưng. Nội ngoại các pháp, nội pháp là thân, ngoại pháp là tha
nhân, có pháp tự giữ giới, có pháp không giữ giới, đó là các pháp
nội ngoại. Nội pháp gọi là thực hành trí tuệ không rời kinh Ba
mươi bảy phẩm, hết thảy việc khác, ý không rơi vào trong, hành
đạo thì được đạo. Đó là nội pháp. Ngoại pháp là theo sanh tử, là làm
sinh tử nên được sinh tử không thoát. Hết thảy phải dứt, đã dứt là
nội ngoại pháp quán ngưng.
Pháp quán ngưng: Là mọi người đều tự thân làm thân, biết thực
chẳng phải thân ta. Vì sao? Có mắt có sắc, mắt cũng không phải thân,
sắc cũng không phải thân. Vì sao? Người đã chết, có mắt vẫn không
thấy gì, có sắc cũng không đáp lại gì. Thân như vậy chỉ có thức, nó
cũng chẳng phải thân. Vì sao? Thức không có hình, cũng không có chỗ
ngưng nhẹ. Như thế, hiểu mắt, tai , mũi, lưỡi, thân, ý cũng vậy. Có
được sự thấy hiểu đó là pháp quán ngưng. Cũng nói không niệm ác là
ngưng, niệm ác là không ngưng. Vì sao? Vì ý làm.
III – VỀ MẶT NỘI DUNG : Phật dạy kinh an ban thủ ý
quyển thượng.
Hơi thở ra, hơi thở vào tự
hiểu, hơi thở ra, hơi thở vào tự biết.
Đương lúc ấy là hiểu, về sau là biết. Hiểu là hiểu hơi thở dài ngắn.
Biết là biết hơi thở sinh diệt thô tế chậm nhanh.
Hơi thở ra hơi thở vào hiểu hết tâm. Là hiểu hơi thở ra vào,
lúc muốn báo là hết, cũng biết vạn vật và thân sinh lại diệt. Tâm là
tâm ý. Thấy quán không là hành đạo, được quán thì không còn
thấy thân, liền theo không. Không có gì là ý không có chỗ
bám. Ý không có chỗ bám, nhân vì có cắt đứt sáu nhập, liền được hiền
minh. Hiền là thân. Minh là đạo. Biết ra chỗ nào, diệt chỗ nào
nghĩa là ví như nghĩ đá, đá ra thì gỗ vào, đá liền diệt. Năm ấm cũng
vậy. Sắc ra thì thống dạng vào. Thống dạng ra thì tưởng vào, tưởng
ra thì hành vào, hành ra thì thức vào. Đã phân biệt điều đó, mới
theo kinh Ba mươi bảy phẩm.
Hỏi: Tư duy đạo vô vi là gì ?
Đáp: Tư là tính toán. Duy là nghe. Vô là không nghĩ vạn vật.
Vi là làm như nói. Đạo là được. Cho nên nói tư duy đạo vô vi. Tư là
niệm, duy là phân biệt trắng đen. Đen là sinh tử, trắng là đạo. Đạo
không có gì, đã phân biệt không có gì thì không làm gì, nên nói tư
duy đạo vô vi. Nếu biết có chỗ làm, chỗ bám là chẳng phải tư duy. Tư
cũng là sự vật, duy là hiểu ý. Ý hiểu liền biết việc 12 nhân duyên.
Cũng nói tư là nghĩ, duy là biết.
Dứt sinh tử, được thần túc là ý có chỗ niệm thì sinh, không
chỗ niệm thì tử. Được thần túc thì có thể bay đi, nên nói phải dứt
sanh tử. Được thần túc có năm ý. Một là hỷ, hai là tin, ba là tinh
tấn, bốn là định, năm là thông. Bốn thần túc, niệm không tận lực thì
được năm thông, tận lực thì tự tại hướng sáu thông. Người tu đạo bốn
thần túc, được năm thông tận ý thì có thể được sáu thông tận ý,
nghĩa là vạn vật ý không muốn. Một tín, hai tinh tấn, ba ý, bốn
định, năm trí, năm việc này là bốn thần túc.
Niệm là lực gồm sáu việc, từ tín là thuộc niệm bốn thần túc, từ hỷ,
từ niệm tinh tấn, từ định, từ trí. Đó là thuộc năm căn. Từ tín định
gọi là tín đạo. Từ lực định gọi là tinh tấn, từ ý định gọi là ý niệm
định, từ thí định gọi là hành đạo. Vì trồng nên có gốc. Việc hữu vi
đều là ác, liền sinh tưởng không thể được thắng, nghĩa là đắc thiền
thì nhân là lực, cũng có nghĩa ác không thể thắng thiện ý, diệt lại
nổi lên, nên là lực. Lực định là ý ác muốn đến không thể phá được ý
thiện, nên là lực định.
Người tu hành đạo chưa được quán, nên tính toán được quán. Khi
quán gì, ý không còn chuyển là được quán. Chỉ ác một pháp là toạ
thiền quán hai pháp. Có lúc quán thân. Có lúc quán ý. Có lúc quán
hít hơi thở. Có lúc quán hữu. Có lúc quán vô. Ở chỗ nhân duyên, nên
phân biệt quán.
Chỉ ác một pháp là quán hai pháp. Ác đã hết thì ngưng. Quán
là quán đạo.
Ác chưa hết không thấy đạo. Ác
đã hết mới được quán đạo.
Chỉ ác một pháp là biết ác hết thảy có thể chặn. Không bám ý
là ngưng, cũng là được tưởng hơi thở theo ngưng. Được tưởng hơi thở
theo ngưng là chỉ ác một pháp, vì ác đã ngưng thì được quán là quán
hai pháp, là được bốn sự thật, là hành tịnh.
Phải còn hành tịnh là biết khổ, bỏ tập, biết diệt, hành đạo, như khi
mặt trời mọc, trong sạch chuyển ra 12 cửa, nên kinh nói theo đạo để
được thoát. Dẹp tối chiếu sáng như khi mặt trời mọc, ví như mặt trời
mọc phần nhiều thấy là dẹp các tối. Tối là khổ. Sao biết là khổ? Có
nhiều cản trở nên biết là khổ. Bỏ tập là gì? Là không gây sự. Chứng
diệt là gì? Là không có gì. Đạo là biết rõ khổ, dứt tập, chứng diệt,
niệm đạo. Biết từ khổ sinh. Không bị khổ thì cũng không có biết. Đó
là khổ. Chứng diệt là biết người thảy phải già bệnh chết, chứng là
biết vạn vật đều phải diệt. Đó là chứng diệt. Ví như mặt trời mọc
làm bốn việc. Một là dẹp tối, nghĩa là trí tuệ phá dẹp được ngu si.
Hai là chiếu sáng, nghĩa là si trừ thì trí tuệ còn lại. Ba là thấy
sắc vạn vật là thấy các chất dơ của thân. Bốn là làm thành thục vạn
vật, nếu không có mặt trời mặt trăng, vạn vật không thành thục. Con
người không có trí tuệ thì ý si cũng không nấu chín.
Làm trên đầu đều làm là việc phải làm đã làm. Không nói
phân biệt, có nghĩa làm năm đúng. Tiếng, thân, tâm đều làm.
Từ sự thật, niệm ý pháp bám vào trong pháp:
Từ sự thật niệm ý pháp bám vào chỗ niệm thì liền sinh, đó là tìm
sinh tử. Được sinh tử thì tìm đạo. Được đạo thì trong ngoài tuỳ chỗ
dấy lên. Đó là niệm ý pháp.
Bám vào trong pháp là từ bốn sự thật tự biết ý sinh thì phải được,
không sinh là không được. Thế liền dẹp ý, sợ không dám phạm, làm gì,
niệm gì thường ở đạo. Đó là ý bám vào trong pháp.
Đó gọi là pháp chính từ gốc sự thật dấy lên vốn bám ý. Pháp
chính gọi là pháp đạo. Từ sự thật nghĩa là bốn sự thật.
Dấy lên vốn bám yù nghĩa là chỗ muôn việc sinh tử hướng tới đều
vốn từ ý dấy lên, liền bám ý, liền có ý do năm ấm dấy lên cần phải
cắt đứt. Cắt gốc thì năm ấm liền dứt, có lúc nó tự cắt, không niệm.
Ý tự dấy lên là tội, lại không định ở đạo là tội. Vì chưa hết.
Ý bám vào pháp trong có nghĩa ý sự thật niệm vạn vật là theo
ngoại pháp, ý trong không niệm vạn vật là không theo đạo pháp trong.
Năm ấm là pháp sinh tử. Kinh 37 phẩm là pháp đạo.
Ý bám pháp trong là chặn năm ấm không phạm, cũng có nghĩa
thường niệm đạo không rời. Đó là ý bám pháp trong. Chỗ gốc chính là
chỗ ở ngoài là vật, gốc là phước, chỗ ở trong gồm 37 kinh phẩm,
hành đạo chẳng phải mỗi một lúc. Cho nên, nói chỗ gốc có nghĩa
kinh pháp 37 phẩm, khi theo thứ tự mà làm thì ý không vào
tà làm chánh, nên gọi là chỗ gốc chính. Chỗ gốc chính mỗi tự làm
khác, đem vô vi đối với gốc, đem vô cầu đối với chính, đem vô vi đối
với vô vi, đem không thường làm đối với đạo, đem không có đối với
cũng không có chỗ, cũng không có gốc, cũng không có chính, là không
có gì. Định giác thì nhận thân. Như vậy pháp nói đạo gọi là pháp
định. Nói đạo là nói do từ nhân duyên mà đắc đạo. Thấy nhận hiện ấm
là nhận năm ấm. Có vào là vào trong năm ấm. Nhân có sinh tử ấm là
nhận chính. Chính là đạo tự chính, chỉ phải tự chính tâm. Người hành
an ban thủ ý, được sổ tức, được tương tuỳ, được chỉ, thì hoan hỷ.
Bốn thứ ấy ví như cọ lửa thấy khói, không thể nấu chín đồ, được vui
gì vì chưa được điểm chính thoát ra.
An ban thủ ý có 18 quấy rối, khiến người không theo đạo. Một là
ái dục. Hai là sân nhuế. Ba là si. Bốn là hỉ lạc. Năm là mạn. Sáu là
nghi. Bảy là không nhận hành tướng. Tám là nhận tha nhân tướng. Chín
là không niệm. Mười là tha niệm. Mười một là không niệm đầy. Mười
hai là quá tinh tấn. Mười ba là tinh tấn bất cập. Mười bốn là khiếp
sợ. Mười lăm là cưởng chế ý. Mười sáu là lo. Mười bảy là hấp tấp.
Mười tám là không lường ý hành ái. Đó là 18 quấy rối. Không giữ 18
nhân duyên đó thì không được đạo. Gĩư lấy thì được đạo.
Không nhận hành tướng là không quán 36 vật, không niệm
kinh 37 phẩm. Đó là không nhận hành tướng.
Nhận tha nhân tướng, nghĩa là chưa đạt được 12 thở, liền thực
hành tương tuỳ. Đó là nhận tha nhân tướng.
Tha niệm là khi hơi thở vào, niệm hơi thở ra, khi hơi thở ra,
niệm hơi thở vào. Đó là tha niệm.
Không niệm đầy là chưa được thiền thứ nhất, liền niệm thiền
thứ hai. Đó là không niệm đầy.
Cưởng chế ý
là ngồi loạn ý không được hơi thở, nên kinh hành đọc kinh để loạn
không khởi. Đó là cưỡng chế ý.
Tinh tấn vì trí tuệ mà đi trong sáu việc ấy, nghĩa là sổ tức,
tương tuỳ, chỉ, quán, hoàn, tịnh. Đó là sáu. Hít là gì? Hơi thở là
gì? Khí là gì? Lực là gì? Gió là gì? Ngăn là hơi thở ý, là mạng thủ
khí, là gió nghe thấy, là lực có thể nói năng co duỗi theo đạo, là
có cử động sân nhuế.
Phải từ thủ ý mà được đạo, thì nhờ gì mà được thủ ý? Từ đếm chuyẻân
được hơi thở, hơi thở chuyển được tương tuỳ, chỉ, quán, hoàn, tịnh
cũng vậy.
Hành đạo muốn được ngưng ý, phải biết ba việc. Một là trước quán
niệm thân vốn từ đâu lại, chỉ từ năm ấm làm mà có, dứt năm ấm thì
không sinh ra lại, ví như gởi gấm chốc lát. Ý không hiểu, niệm chính
đạo để tự chứng. Hai là phải tự nội thị trong lòng theo hơi thở vào
ra. Ba là hơi thở ra, hơi thở vào, khi niệm diệt, hơi thở ra nhỏ
nhẹ. Khi niệm diệt, thì biết không có gì là gì? Ý định thì biết
không. Biết không thì biết không có gì. Vì sao? Hơi thở không trở
lại thì chết. Biết thân chỉ do khí làm nên, khí diệt thì không. Hiểu
không thì theo đạo.
Cho nên, hành đạo có ba việc. Một là quán thân. Hai là ngưng tiếng
miệng. Ba là ngưng ý niệm hành. Sáu việc này nhanh được hơi thở.
Yếu kinh nói nhất niệm gọi là nhất tâm, gần niệm gọi là biết
thân, đa niệm gọi là nhất tâm, bất ly niệm gọi là bất ly niệm. Thân
hành bốn việc đó thì nhanh được hơi thở.
Tọa thiền sổ tức, tức thời định ý, đó là phước bây giờ. Bèn an ổn
không loạn, đó là phước vị lai. Càng lâu tiếp tục lại an định, đó là
phước quá khứ. Toạ thiền sổ tức không được định ý, đó là tội bây
giờ. Bèn không an ổn, loạn ý dấy lên, đó là tội đương lai. Toạ thiền
càng lâu, mà không an định, đó là tội quá khứ. Cũng có lỗi của thân,
lỗi của ý. Thân sổ tức đúng, mà không được, đó là lỗi của ý. Thân sổ
tức vậy mà không được đó là lỗi của thân.
Toạ thiền tự biết được định ý, ý vui là loạn ý, không vui là đạo ý.
Toạ thiền niệm hơi thở đã ngưng, liền quán. Quán ngưng lại hành hơi
thở. Người hành đạo nên lấy điều đó làm phép thường.
