ÚC
CHÂU
Một vùng đất xa xôi với những ngôi chùa Phật giáo trong thời đại
mới
Hoang Phong
Trong vòng mười năm qua, số Phật tử
Úc châu gia tăng gần gấp đôi. Nguyên do là những người di dân Á châu từ
xa đến định cư, sự nhiệt tâm và sùng đạo của họ chẳng những đã đem đến
sinh khí cho phần đất này mà hơn thế nữa đã lan rộng vào lòng người Úc
châu gốc Tây phương.
(Đây là một bài báo trong tờ
Nguyệt san GEO của Pháp, số 342 phát hành tháng 8 năm 2007, đặc biệt
viết về Phật giáo. Bài viết : Florence DECAMP,
Hình ảnh : Dean SEWELL, Lược dịch : Hoang Phong)
Trong một đường phố thật ngăn nắp của thành phố
Sydney, nếu không có một làn khói mỏng thoảng đưa một mùi hương thơm vừa
dịu lại vừa cay như mùi cỏ cháy nơi hoang dã, thì có lẽ không có ai ngờ
được là có một ngôi chùa nơi đây. Chẳng những ngôi chùa thu mình sau một
bức tường, mà bức tường cũng chẳng có một dấu hiệu gì đặc biệt, nếu
người đi đường không nhón chân để cố tình nhìn vào thì không thể nào
thấy được ngôi chùa bên trong. Ngôi chùa Sze Yup, có hai cánh cửa màu
đỏ, màu đỏ của hoa mào gà, quyện chặt với mùi thơm của khói hương, đã
được những người di dân Trung quốc xây dựng từ hơn một thế kỷ nay trên
một mảnh đất trồng rau. Từ lúc thành lập, ngôi chùa vẫn sinh hoạt đều
cho đến nay. Kín đáo nhưng sinh động và phồn thịnh. Giống như hình ảnh
chung của Phật giáo Úc châu.
Vào năm 2001, Phật giáo đã chính thức trở thành tôn
giáo đứng hàng thứ nhì ở Úc sau Thiên chúa giáo, với 358 000 phật tử,
tức 2% dân số. Số người Phật giáo gia tăng 80% so với lần kiểm kê năm
1996, thật là một sự gia tăng chớp nhoáng và do đó đã biến Úc thành một
nước Tây phương có số Phật tử gia tăng nhanh nhất. Các viên chức thuộc
Văn phòng thống kê Úc châu, ngay từ năm 2001 đã phải thêm một ô mới là «
Phât giáo » trong tờ kiểm kê dân số. Các tôn giáo thuộc Cơ đốc giáo
trong khi đó lại thu hẹp, trở nên già nua và không còn nhìn Phật giáo
như là một thứ tôn giáo có tính cách ngoại lai và mang đặc tính tò mò
nhất thời nữa.
Lý cho chính là các phong trào di dân Á châu đã làm
cho làn sóng Phật giáo dâng cao. Một vài thương gia người Trung quốc ở
Sydney, một số người Nhật mò ngọc trai định cư ở Broom trên bờ biển phía
Tây, một số người Tích lan đẵn mía định cư từ cuối thế kỷ XIX trong vùng
Queensland : chính những người này đã cùng nhau dựng lên ngôi chùa Phật
đầu tiên ; ngôi chùa này tọa lạc ở một nơi thật xa xôi tận miền Bắc,
trên hòn đảo Thursday, trong một eo biển nơi mà mõm đất của quần đảo Nam
dương gần đụng vào lục địa Úc châu. Những người Phật giáo Hindou từ các
đảo Java và Sumatra xử dụng thuyền đánh cá của người Nam dương và mượn
con đường biển này để đến Úc châu.
Nhà nhân chủng học người Úc là Adolphus
Elkin nghiên cứu trong suốt cuộc đời ông về những bộ lạc bản địa có viết
một quyển sách về những chuyện ma thuật, trong đó ông có nói đến việc
thiền định và sự tin tưởng của người bản địa về hiện tượng tái sinh,
theo ông đây là những dấu tích cho thấy ảnh hưởng của Phật giáo trên
phần đất này của Úc châu. Sự tiếp xúc giữa người bản địa nơi miền Bắc Úc
châu và những người Á châu từ xa đến đã xảy ra vào thế kỷ XV, có nghĩa
là khoảng hai trăm năm trước khi những nhà mạo hiểm Âu châu tiến vào
mảnh đất « Terra australis » (tiếng La tinh có nghĩa là : Đất phương
Nam) mà họ hằng mơ ước. Nhưng những người Phật giáo chính thức đầu tiên
đến Úc là những người cu-li Trung quốc, họ đổ bộ lên đất Úc để chạy theo
phong trào đổ xô đi tìm vàng vào năm 1848. Đến năm 1925 họ thành lập
Tiểu hội Đạo Pháp (The Little Cercle of the Dharma) và đặt trụ sở ở
Melbourne, đây là hiệp hội Phật giáo lâu đời nhất trên đất Úc. Các hiệp
hội khác tiếp nối nhau ra đời sau đó, hầu hết các hiệp hội sau này đều
do những người Úc châu gốc Âu châu đứng ra thành lập, chẳng hạn trong số
họ có ông Leo Berkeley, một thương gia ở Sydney, Bà Marie Byles, một
trong những gương mặt lớn nhất của Phật giáo Úc châu. Hầu hết những
người này đã từng sống trong các vùng Á châu và họ đã tiếp xúc với
truyền thống Phật giáo. Họ hết sức say mê và quyết tâm tu tập. Trong
suốt tiền bán thế kỷ XX, môn đệ của Phật ở Úc châu rất ít ỏi và không ai
biết đến họ. Khởi sự từ năm 1950 trở đi, mới thấy hình thành những nhóm
tu học Phật Pháp, các nhóm này đứng ra mời nhiều nhà sư và sư ni đến Úc.
Chồi ghép nở hoa từ đó. Ngoài những người Á châu giữ một vai trò then
chốt đối với Phật giáo trong giai đoạn đầu, người ta chỉ thấy có vài
người Âu châu lẻ loi đứng ra quảng bá giáo lý của Phật. Hoàn cảnh lúc ấy
thật bất lợi vì chạm phải chủ trương tập trung mọi nổ lực để bảo tồn văn
hoá của nước Úc. Mãi cho đến năm 1960, lúc ấy chính phủ Úc mới bị dồn
vào thế chống đỡ, phải làm bất cứ gì để duy trì một nước Úc da trắng và
theo đạo Ki-tô, và bảo vệ « tiền đồn của giống dân Anh quốc trong vùng
biển phía Nam », đây là lời tuyên bố của Thủ tướng Úc châu John Curten
trong thời kỳ Đại chiến Thế giới Thứ hai.
Vào đầu thập niên 1970, nhiều người Úc đến thẳng Miến
điện và Thái lan để tu học và quy y Phật giáo. Một số quay về Úc để
giảng dạy. Cuộc đuổi bắt xuôi ngược nhộn nhịp này diễn ra giữa Á châu và
Úc châu, đã góp công vun xới và tăng cường sinh lực cho nền triết học
Đông phương tại Úc. Nhiều tu viện mọc lên. Từng đợt người tị nạn tiếp
nối nhau, họ là những người Việt Nam, Lào, Campuchea, Tây tạng, rồi tiếp
theo lại có những người di dân Đài loan, Hồng Kông và Singapour nhập bọn
và tạo ra cả một giai điệu đại diện đầy đủ những học phái lớn Phật giáo,
điều này lại càng hấp dẫn người Tây phương mạnh mẽ hơn nữa.
Nhờ những đóng góp của người thế tục làm công quả,
Phật giáo bước sâu hơn vào đời sống xã hội.
Vào năm 2001, những người Phật giáo « không phải là
dân sắc tộc thiểu số », có nghĩa là dân có nguốn gốc Âu châu, được Hiệp
hội Nghiên cứu Ki-tô giáo (Christian Research Association) ước tính vào
khoảng 30 000 người trên đất Úc châu, tức vào khoảng 8% đến 9% tổng số
Phật tử. Ông Brian White cho biết như sau : « Ngày nay, tỷ lệ người quy
y Phật giáo cao hơn như thế rất nhiều, nhưng họ không nhất thiết phô
trương cho mọi người thấy tín ngưỡng của họ ». Ông Brian White là một
người Phật giáo và là chủ tịch Hội đồng cố vấn Phật giáo của Tiểu ban
New South Wales, ông quản lý phần lớn những hội đoàn thuộc Tiểu ban này.
Ông còn nói thêm rằng : « Không có con số thống kê chính thức nào cả,
nhưng số người Phật giáo Úc châu có nguốn gốc Tây phương chắc chắn cũng
phải lên đến một phần ba hay một phần tư tổng số Phật tử. Người Tây
phương càng lúc càng quan tâm nhiều hơn đến triết học và phương pháp tu
tập Phật giáo ». Chỉ cần nhìn vào con số gia tăng nhanh chóng của chùa
chiền, tu viện, thư viện, các trung tâm giảng huấn, an cư và những người
gốc Tây phương lui tới những nơi đó thì cũng đủ hiểu. Có khoảng 230 hiệp
hội vào năm 1998, ngày nay con số này đã tăng lên 570, các hội đoàn này
được ghi trong niên giám của trang web Bouddhanet.net, một trong những
trang Internet đầy đủ nhất và được nhiều người xem nhất. Khoảng 50 000
đến 100 000 người mở xem trang web này mỗi ngày. Trụ sở của « Vị Phật
điên tử » toạ lạc trên một đỉnh đồi xanh tươi, cách thành phố Sydney 800
cây số về phía Bắc, trong một tu viện mang tên Boddhi Tree (Bồ Đề). Vị
giám đốc mới của trang web là Nhà sư Bodhicitta, một người Úc còn trẻ
quy y và giảng dạy trong các trường Đại học và thường diễn thuyết chung
quanh đề tài « Tiến bộ kỹ thuật, Tính cách hiện đại và Đạo Pháp ». Nhưng
nếu nghĩ rằng Phật giáo Úc châu tách rời khỏi xã hội, chỉ biết tập trung
vào thiền định và mạng Internet, là một điều sai lầm. Hàng tăng lữ ở Úc
còn đi xa hơn các nước khác nữa, họ hoạt động thật hăng say : nào là
diễn thuyết, hội nghị, du học…Nhờ vào sự giúp sức của những người thế
tục làm công quả, họ trực tiếp tham dự vào những sinh hoạt của các hội
đoàn. Những người Phật giáo thay nhau thuyết giảng, thăm viếng những
người đau ốm và những người lâm vào cảnh tù đày. Họ giúp đỡ sinh viên
trong các trường đại học, kể cả việc giúp một tay…cho công an. Năm vừa
qua Nhà sư Ban Ruo Shi, người gốc Trung quốc, là người Phật giáo đầu
tiên gia nhập vào số một trăm tuyên úy hợp tác với sở cảnh sát của Tiểu
ban New South Wales, nếu công an cần đến họ. Nhà sư Ban Ruo Shi ăn mặc
đồng phục màu xanh dương đại diện cho luật pháp, nhưng huy hiệu trên áo
lại có hình bánh xe tượng trưng cho tín ngưỡng của ông. Ông hoạt động
bên cạnh cảnh sát trong các công tác bên ngoài và cả trong văn phòng,
chỉ dẫn cho các sĩ quan công an về cách thiền định, giúp đỡ tinh thần
cho những ai cần đến ông, bất cứ họ thuộc tín ngưỡng nào.
Từ các trạm cảnh sát của thành phố Sydney cho đến
chốn rừng sâu của đảo Tasmanie, từ những sa mạc đỏ của vùng Ayers Rock
cho đến những bải cát dài bất tận trên bờ biển của thị trấn Broome, Phật
giáo bùng ra trên khắp miền đất nước Úc châu. Cho đến cả vùng đất trồng
nho ở Bendigo cũng đang xây dựng một tháp xá lợi lớn nhất trong thế giới
phương Tây. Các kiến trúc sư và các kỹ sư xây cất dự kiến « sức chịu
đựng của tháp là một ngàn năm », tháp xây rập khuôn với tháp Gyangtse
thế kỷ XV ở Tây tạng. Tháp sẽ thành hình vào năm 2010, cao 50 thước. Vị
giám đốc chương trình xây dựng cho biết : « Đây là dấu hiệu bất khả
kháng về sự thiết lập của Phật giáo ở Tây phương », chính vị giám đốc
này cũng là người đứng ra tổ chức chuyến viếng thăm Úc châu lần thứ năm
của Đức Đạt-Lai Lạt-Ma vào tháng sáu vừa qua, nhân dịp này Đức Đạt-Lai
Lạt-Ma đã đến Bendigo để ban phép lành cho nền móng của tháp đang xây
cất, tên tháp là « Vô lượng Từ bi Đại Bảo Tháp ».
Ngoài ngọn tháp đang xây dựng này, Úc châu còn có một
ngôi chùa lớn nhất ở Nam bán cầu. Đó là ngôi chùa Nan Tien, « Thiên
đường miền Nam », vương lên xừng xửng trong vùng phụ cận của thành phố
kỹ nghệ Wollongong. Vào lúc hừng đông những người trong chùa ra sân
luyện Tài-chi bằng những điệu múa thật nhẹ nhàng để chào đón mặt trời
đang ló dạng. Vườn tược của chùa rộng hai mươi hai mẫu, cây cỏ được cắt
xén cẩn thận. Chùa có 1 000 tượng Phật, mái chùa rộng mênh mộng lợp bằng
185 000 miếng ngói màu đỏ cam thật đẹp, tráng men bóng loáng. Chùa Nan
Tien trở thảnh một nơi du lich nổi tiếng, lễ khánh thành được tổ chức
vào năm 1995, có ba vị bộ trưởng trong chính phủ tham dự.
Nơi Trung tâm thiền định Aloka, hành giả chỉ được ăn
một bữa cơm mỗi ngày
Ngày nay ngôi chùa được các sư ni người Đài loan quản
lý và hàng nghìn người Úc đến viếng chùa với cả gia đình, họ lưu lại
trong một ngày chủ nhật, hoặc an cư vài ngày hoặc ở lại vài năm để tu
học. Chùa giảng dạy về Phật giáo, thiền định, nấu cơm Tàu, viết chữ
thảo…kể cả việc kinh doanh. Tổ hợp Nan Tiên được trang bị một khách sạn
gồm một trăm giường, nhiều phòng diễn thuyết và hội nghị, và cả nơi tổ
chức đám cưới. Người ta cho biết rằng tất cả những tiện nghi này dành
cho Phật tử hoặc những người « có lòng tín ngưỡng thật sự » xử dụng. Bà
nữ Tiến sĩ Judith Snodgrass (ghi chú thêm của người dịch : Bà Judith
Snodgrass là một Phật tử và cũng là một chuyên gia lỗi lạc về Phật giáo)
thuộc Đại học Western Sydney, bà giải thích rằng Phật giáo tìm thấy một
đà phát triển lớn lao tại Úc châu, chắc hẳn vì Úc châu không chịu ảnh
hường nặng nề của Tin lành như trên đất Mỹ, và cũng không mang gánh nặng
lịch sử và truyền thống như ở Âu châu. Xã hội Úc hình thành từ những
phong trào di dân đã đứng lên đòi hỏi một nền văn hoá đa nguyên và thu
nạp những gì thích nghi không cần phải kiểu cách màu mẻ gì cả.
Sau hết, hình như cơ duyên cũng đưa đẩy và đem đến
cho nền triết học hài hoà với thiên nhiên của Phật giáo một tầm quan
trọng lớn lao như hiện nay. Tại Úc từ nhiều năm, hạn hán xảy ra trầm
trọng chưa từng thấy trong lịch sử. Những vùng ruộng lúa trở thành sa
mạc, những bầy gia súc gầy còm bị đem đi giết ; vì thiếu mưa, nhiều ngôi
làng sắp biến mất trên bản đồ. Nhà sư Mahinda vừa giễu cợt vừa thốt lên
rằng « Phải cần bao nhiêu lít nước để nuôi một con bò để cho ra một
miếng bí-tết ? ».
Chính ông là vị sư trụ trì của Trung tâm thiền định
Aloka, ông quyết định cắt bớt những bữa ăn của những người đến tu học và
chỉ cho phép họ được ăn mỗi ngày một bữa. Khía cạnh đạm bạc này của Phật
giáo có lẽ không phải là khía cạnh có thể hấp dẫn được người Úc châu,
nhưng đã gây ra một tiếng vang về môi sinh. Hầu hết dân chúng đều sống
trong những thành phố lớn dọc theo ven biển và quay lưng lại với cây cỏ
của rừng khô, họ đang phải đối đầu với sự suy thoái của môi sinh. Nhà sư
Mahinda bảo rằng « Họ đang lo sợ cho thế giới này sẽ sụp đổ. Phật giáo
giữ vai trò trấn an họ ».
Chính thức họ là những người Thiên chúa giáo, nhưng
trong tim họ đã trở thành người Phật tử
Năng hoạt, hướng về kẻ khác và quan tâm đến môi sinh,
ấy là đặc tính của người Phật giáo Úc châu, tuy nhiên họ rất kín đáo
không gây chú ý cho kẻ khác. Cần phải có những buổi triển lãm nơi bảo
tàng viện, hoặc trong những buổi lễ khánh thành một ngôi đại tự chẳng
hạn, hay một bài báo cho biết là những người Phật giáo từ đây đã bắt đầu
đông hơn những người Thiên chúa giáo rửa tội, thì người ta mới bất chợt
nhận ra trong một thoáng nào đó, có một tôn giáo đang lớn mạnh trong yên
lặng. Ông Brian White giải thích như sau : « Những gì ta thấy được hay
nghe được về Phật giáo chỉ là phần ló trên mặt nước của một ngọn núi
băng trên Bắc cực ». Và nhất là Phật giáo không khuyên người khác phải
bỏ đạo để theo đạo khác, cho nên người Úc châu thường tuyên bố họ theo
cả hai « nhà thờ » một lượt. Do đó đã sinh ra một loại tín đồ mới gọi là
Thiên-chúa-Phật-giáo hay Do-thái-Phật-giáo. Chẳng hạn như trường hợp ni
sư Robina Curtin. Người phụ nữ này đã 62 tuổi, lớn lên trong một gia
đình gồm bẩy người con, một gia đình sống trong hung bạo. Ngày còn rất
trẻ bà đã muốn noi theo gương của Bà Thánh Thérèse de Lisieux để đi tu.
Nhưng khi lớn lên, bà lại trở thành một thành viên hoạt động cho một
nhóm cực tả bênh vực nữ quyền và đồng tính luyến ái. Sau đó bà lại học
võ thuật, rồi trở thành ni sư và…hộ vệ viên cho Đức Đạt Lại Lạt-Ma. Ngày
nay, với tiếng cười xập tường của bà, bà đang điều khiển một Hiệp hội
Giải thoát Nhà tù (Liberation Prison Project), một hiệp hội giúp đỡ tù
nhân, do chính bà đứng ra thành lập, hiệp hội phân phát sách vở, trao
đổi thư từ với tù nhân, thăm viếng hàng nghìn người bị giam giữ trong
hàng trăm trại giam ở Hoa kỳ, Úc châu, Phi châu, Thái lan…Không phải để
huấn dụ họ theo về với Phật giáo nhưng chỉ để giúp họ tìm lại chính con
đường của họ. Ni sư Robin Courtin đoan chắc với mọi người rằng càng đi
sâu vào Phật giáo bà lại càng đánh giá cao hơn nền giáo dục nguyên thủy
mà bà đã được hưởng. Trường hợp của bà Elisabeth cũng thế, bà thường dẫn
đứa con gái nhỏ của bà đến chơi đùa với đàn mèo trong sân chùa Sze Yup.
Bà nói rằng : « Tôi vẫn giữ lề lối của một người Thiên chúa giáo để
tránh gây chấn động cho cha mẹ tôi, nhưng trong tim, tôi là một Phật
tử…Trong lần kiểm kê dân số vừa qua, tôi không gạch chéo vào một ô nào
cả. Chính phủ không cần phải biết tôi theo tôn giáo nào ». Lại thêm một
Phật tử nữa lọt qua mạng lưới…
Hoang Phong
Pháp quốc, 10.08.07
---o0o---
Trình bày: Vĩnh Thoại
Cập nhật: 01-10-2008
