Giới thiệu: Tập san Pháp Luân.
Kính bạch chư Tôn Hòa thượng, Thượng Tọa, Đại đức Tăng Ni, cùng các
huynh đệ trong và ngoài nước.
Thưa quý vị cư sĩ Phật tử,
Thưa chư vị Thiện tri thức,
Tinh thần
“hoằng pháp vị gia vụ, lợi sinh vi bổn hoài” là trách nhiệm chung không
chỉ người xuất gia mà ngay cả người tại gia cùng cộng hành xây dựng để góp
phần làm cho vườn hoa giác ngộ ngày thêm đơm bông kết trái, tô điểm hương
sắc tâm linh ngày một thăng tiến, đem lại nhiều lợi lạc cho cuộc đời.
Theo tinh
thần đó, Tăng ni Phật tử trẻ Việt Nam đã và đang theo học tại các trường
Phật học, Đại học trong và ngoài nước đã cùng nhau hình thành Tập san
Pháp Luân, nhằm làm nơi trao đổi kiến thức cơ bản Phật học,
khích lệ tinh thần thế hệ Tăng ni trẻ và Phật tử trau dồi kỹ năng viết
lách, tham gia nghiên cứu, củng cố kiến thức Phật học. Qua đó gởi gắm
những kiến thức mà mình đã học hỏi được từ các bậc tôn túc, kinh nghiệm tu
tập trong đời sống chia sẻ đến mọi người để cùng sách tấn lẫn nhau trên lộ
trình đi đến giải thoát.
Vì mục đích
như vậy, Ban biên tập TSPL ra đời và đã ra mắt độc giả đến nay được 4 số.
Nay xin trân trọng giới thiệu và gởi đến Chư tôn đức, quý vị TSPL số 5 với
chuyên đề Vu Lan Báo Hiếu.
Để cho TSPL
càng ngày càng khởi sắc hơn từ nội dung cho đến hình thức, BBT rất mong
được sự đóng góp bài viết, ý kiến của quý vị, bằng cách gởi thư về đóng
góp ý và bài viết cho tập san qua địa chỉ E-mail:
tsphapluan@yahoo.com ; hay E-mail:
nsphapluan@yahoo.com
Xin chân
thành cảm ơn và kính chúc Chư tôn đức, quý vị mùa Vu-lan an lạc và hạnh
phúc.
Trân trọng
BBT. TSPL
III. BẢN THÂN TA ĐỐI VỚI NHỮNG QUAN HỆ CHUNG QUANH:
Đức Phật dạy người Phật tử không những chỉ sống cho chính
bản thân mình thôi, mà còn sống với, và liên hệ với những quan hệ chung
quanh mình. Bởi vậy, cho nên Phật tử phải có bổn phận hoàn thành chức năng
làm người của mình, từ phạm vi nhỏ hẹp gia đình cho đến phạm vi rộng lớn
là cộng đồng xã hội. (Ở đây chúng ta phải hiểu sự quan hệ đó, không những
chỉ dành cho người với người mà thôi, mà còn chỉ chung cho mọi sự vật có
liên hệ duyên khởi có ích lợi cho chúng ta). Vì sự tồn tại và hạnh phúc
của chính ta, chính là sự tồn tại và hạnh phúc của cộng đồng xã hội.
a/ Gia đình:
Vì liên hệ huyết thống máu mủ đắp đổi lẫn nhau và những
liên hệ trực tiếp hằng ngày với nhau:
1/ Đối với cha mẹ và con cái:
- Người con phải hoàn thành năm điều kính thuận đối cha
mẹ.
a. Cung phụng đầy đủ về vật chất cũng như tinh thần,
không để thiếu thốn.
b. Muốn làm gì thưa cha mẹ biết.
c. Không trái điều cha mẹ làm.
d. Không trái điều cha mẹ dạy.
e. Không cản chánh nghiệp mà cha mẹ làm.
Đó là năm điều kiện bắt buộc người con phải hoàn thành
chức năng làm con và, bổn phận làm người của mình đối với cha mẹ trong một
gia đình, nếu gia đình đó muốn có cuộc sống êm ấm đầy ấp hạnh phúc thường
xuyên trong nhà.
- Ngược lại, cha mẹ cũng có năm chức năng và bổn phận của
mình đối với con cái.
a. Ngăn con đừng để làm ác.
b. Chỉ bày những điều ngay lành.
c. Thương yêu đến tận xương tủy.
d. Chọn nơi hôn phối tốt đẹp.
e. Tùy thời cung cấp đồ cần dùng.
Đức Phật dạy:
“Này Thiện Sinh, kẻ làm con kính thuận và cung phụng
cha mẹ thế thì phương ấy được an ổn không có điều lo sợ”
và ngược lại như trên.
2/ Đối với chồng và vợ cũng phải có năm điều.
- Chồng đối với vợ phải thực hiện đầy đủ năm chức năng làm
chồng của mình trong cuộc sống thường ngày đối với vợ:
a. Lấy lễ đối đãi nhau.
b. Oai nghiêm không nghiệt.
c. Cho ăn mặc phải thời.
d. Cho trang sức phải thời.
e. Phó thác việc nhà.
- Ngược lại vợ cũng phải hoàn thành năm chức năng làm vợ
của mình đối với chồng:
a. Dậy trước.
b. Ngồi sau.
c. Nói lời hòa nhã.
d. Kính nhường tùy thuận.
e. Đón trước ý chồng.
Phật dạy:
“Này Thiện Sinh, ấy là vợ đối với chồng cung kính đối
đãi nhau, như thế thì phương ấy được an ổn không điều gì lo sợ”
và ngược lại như trên.
3/ Đối với chủ tớ cũng phải có năm điều.
- Chủ nhà đối với những người giúp việc trong gia đình
cũng phải hoàn thành đúng năm chức năng và bổn phận của mình đối với những
người giúp việc:
a. Tùy khả năng mà sai sử.
b. Phải thời cho ăn uống.
c. Phải thời thưởng công lao.
d. Thuốc thang khi bệnh.
e. Cho có thời giờ nghỉ ngơi.
- Ngược lại những người giúp việc trong gia đình thì cũng
phải hoàn thành đầy đủ năm chức năng và bổn phận của mình để giúp chủ nhà:
a. Dậy sớm.
b. Làm việc chu đáo.
c. Không gian cắp.
d. Làm việc có lớp lang.
e. Bảo tồn danh giá chủ.
Đức Phật dạy:
“Này Thiện Sinh, nếu chủ đối với tớ được như vậy thì
phương ấy được an ổn không điều chi lo sợ” và
ngược lại như trên.
Đó là năm điều kiện cần và đủ để những người thân thuộc
cùng sống trong một gia đình, có liên hệ trực tiếp hằng ngày trong một gia
đình cần phải có của một gia đình Phật tử chúng ta, nếu gia đình đó muốn
có hạnh phúc an vui thường xuyên hiện hữu trong gia đình. Ở đây vừa có
liên hệ huyết thống và liên hệ trực tiếp trong một gia đình thuộc phạm vi
nhỏ, ngoài ra chúng ta còn có những quan hệ với, thuộc phạm vi gián tiếp,
mà gần nhất là bà con quyến thuộc, xa chút nữa là Sư trưởng, Sa-môn,
Bà-la-môn cho đến bạn bè.
b/ Xã hội:
Đây là những quan hệ với xã hội không phải là những quan
hệ trực tiếp như trong một gia đình, mà là những quan hệ gián tiếp rộng ra
ngoài xã hội, mà một thành viên trong một gia đình, trong một xã hội cộng
sinh cần phải có những liên hệ duyên khởi trong cuộc sống này. Qua đó,
chúng cũng cần có những điều kiện để điều hòa cuộc sống, trong một trật tự
mà mọi thành viên trong xã hội đó tham gia và, cần hoàn thành chức năng
làm người đúng nghĩa của nó mới mong mang đến hạnh phúc cho mọi người
được. Theo đức Phật mối quan hệ đó phải đặt nền tảng trên những điều kiện
như dưới đây chúng tôi sẽ trình bày, đối với mỗi thành viên trong xã hội,
và mỗi thành viên phải hoàn thành chức năng bổn phận của mình đối với
chính mình trước đã, và sau đó mới đến xã hội, và ngược lại.
1/ Chúng ta đối với bà con và, ngược lại.
- Đối với bà con chúng ta phải lấy năm điều thân kính đối
với bà con1:
a. Chu cấp.
b. Nói lời hiền hòa.
c. Giúp đạt mục đích.
d. Đồng lợi2
e. Không khi dối.
- Bà con cũng phải lấy năm điều đối lại:
a. Che chở cho mình khỏi buông lung.
b. Che chở cho mình khỏi hao tài vì buông lung.
c. Che chở khỏi sự sợ hãi.
d. Khuyên răn nhau lúc ở chỗ vắng người.
e. Thường ngợi khen nhau.
Đức Phật dạy:
“Này Thiện Sinh! Người biết thân kính bà con như vậy
thì phương ấy được yên ổn không điều chi lo sợ”
và ngược lại như trên.
2/ Đệ tử (chúng ta) đối với Sư trưởng và, ngược lại.
- Đệ tử cung phụng thờ kính
Sư trưởng có năm việc:
a. Hầu hạ cung cấp điều cần.
b. Kính lễ cúng dường.
c. Tôn trọng quý mến.
d. Thầy có dạy bảo điều gì không trái nghịch.
e. Thầy có dạy bảo điều gì nhớ kỹ không quên.
Kẻ làm đệ tử cần phải hoàn thành bổn phận cung phụng thờ
kín Sư trưởng với năm điều ấy.
- Thầy cũng có năm điều để săn sóc đệ tử:
a. Dạy dỗ có phương pháp.
b. Dạy những điều chưa biết.
c. Giải nghĩa rành rõ những điều trò hỏi.
d. Chỉ cho những bạn lành.
e. Dạy hết những điều mình biết không lẫn tiếc.
Đức Phật dạy:
“Này Thiện Sinh, nếu đệ tử kính thuận, cung kính Sư
trưởng, thì phương ấy được an ổn không có điều lo sợ.”
và ngược lai như trên.
3/ Chúng ta đối với hàng Sa-môn, Bà-la-môn, và ngược lại.
- Kẻ đàn việt chúng ta cung phụng cúng dường các hàng
Sa-môn, Bà-la-môn với năm điều:
a. Thân hành từ.
b. Khẩu hành từ.
c. Ý hành từ.
d. Đúng thời cúng thí.
e. Không đóng cửa khước từ.
- Ngược lại, Sa-môn, Bà-la-môn cũng khuyên dạy chúng ta
theo sáu điều3:
a. Ngăn ngừa chớ để làm ác.
b. Chỉ dạy điều lành.
c. Khuyên dạy với thiện tâm.
d. Cho nghe những điều chưa nghe.
e. Những gì đã được nghe làm cho hiểu rõ.
g. Chỉ vẻ con đường sanh thiên.
Đức Phật dạy:
“Này Thiện Sinh, nếu đàn việt kính phụng hàng Sa-môn,
Bà-la-môn như thế thì phương ấy được an ổn không điều gì lo sợ”
và ngượi lại như trên.
Tóm lại, muốn hoàn thành một nam nữ Phật tử chân chánh
đúng nghĩa của nó, thì như đức Phật đã dạy, trước hết phải hoàn thành chức
năng làm người của chính mỗi người trong chúng ta, kế đến cá nhân chúng ta
đối với những thành viên gần nhất là gia đình, và xa hơn nữa là ngoài xã
hội, và ngược lại, mỗi người trong xã hội sau khi hoàn thành chức năng và
bổn phận của chính mình rồi sau đó mới đối với xã hội, gia đình như người
khác đã đối với chính mình. Có như vậy chính bản thân của mỗi người an lạc
hạnh phúc thì gia đình xã hội mới an lạc và hạnh phúc được. Nếu cá nhân
mỗi thành viên mà không hoàn thành chức năng và bổn phận của chính mình
thì sẽ không có bất cứ một xã hội nào được gọi là an lành hạnh phúc cả.
TĐT.
(hết)
Chú thích:
Tâm Phương
1. Giao Chỉ (Chiao Chih)
* Bối cảnh chính trị-xã hội Giao Chỉ
111 BC-39 AD thời Bắc thuộc
Quận Giao Chỉ gồm có 10 huyện: An Định, Luy Lâu (Liên
Lâu), Cú Lậu, Mê Linh, Khúc Dương, Bắc Đái, Khể Từ, Tây Vu, Long Biên và
Chu Diên.
Giao Chỉ (Chiao Chih) từ trước những năm 40 AD là một nước
độc lập có chủ quyền, có pháp luật riêng (Luật Việt).
Sau nhà Trưng (40-43) mất, Mã Viện mở cuộc thanh trừng qui
mô, chúng càn quét những lãnh tụ kháng chiến Giao Chỉ, vây bắt hơn 300 “cừ
soái”, đưa đi đày sang Linh Lăng1 (Trung Quốc) tạo nên thế
chính trị Giao Chỉ bất ổn. Rồi nhiều người đã tìm đường sống trước những
đợt thanh trừng qui mô của chính quyền xâm lược phương Bắc bằng cách cải
trang vào chùa, hiện trạng đã tạo nên cao trào “ẩn dương nương Phật” sau
thời nhà Trưng. Một Thiều Hoa, một Nàng Xuân, một Bát Nàn, họ là những
lãnh tụ Giao Chỉ tiêu biểu cho nhóm người “làm lại cuộc đời trong cửa
Phật” để chờ ngày nêu cao cờ nghĩa đấu tranh cho độc lập dân tộc.
Từ sau nhà Trưng đến trước Sĩ Nhiếp đất nước lại rơi vào
tình trạng nội thuộc Trung Quốc.
Đến sau khi Hán Linh Đế (168-189) băng hà, các phương loạn
lạc, chỉ có Giao Châu tạm yên, “các bậc dị nhân phương Bắc” tìm sang lánh
nạn (Mâu Tử, tựa Lý hoặc luận).
Đến thời Sĩ Nhiếp, 20 năm (206-226) tự trị, Giao Chỉ tạm
yên ổn bên cạnh thế chiến Tam Quốc, là đất tạm yên cho dân lánh nạn từ
phương Bắc đến.
Ngô Chí: “Sĩ phu quận Giao Chỉ học vấn đã ưu bác, lại tùng
chính thành công, ở trong đại loạn, bảo toàn một quận, hơn hai mươi năm,
cương trường vô sự, dân không thất nghiệp, bọn đến trọ ở2 đều
được nhờ ơn”. Ngô Chí 4 tờ 7b7-11 cho biết: “Nhiếp và anh em đều là anh
hùng các quận, đứng đầu một châu, khắp ở muôn dặm, uy tôn vô thượng (...),
đương thời quý trọng, chấn phục trăm man, Úy Đà không đủ hơn”.
248 TL, Bà Triệu khởi nghĩa.
280 TL, Khương Tăng Hội mất
2. Ngã đường đạo Phật vào Việt Nam
Đạo Phật vào Việt Nam theo ngã đường nào? Có 7 sử kiện
cung cấp thông tin về ngã đường đạo Phật đến Việt Nam.
2.1. Về mặt địa dư.
Việt Nam nằm trong bán đảo Đông Dương vốn là nơi giao lưu
giữa 2 nền văn minh xưa nhất Châu Á mà cũng có thể là xưa nhất của cả loài
người, đó là 2 nền văn minh Ấn-Hoa, do đó đã tiếp nhận ảnh hưởng do từ 2
phía: Ấn Độ và Trung Hoa.
Lại nữa, bán đảo Đông Dương nằm giữa biển Đông và vịnh
Bengale, được tạo thành bởi những dãy núi từ Tây Tạng chạy dài về Đông Nam
ra đến biển Đông. Ở giữa các giải núi đó là những
thung lũng, cũng là nơi phát nguồn của những con sông lớn như sông Mênam
tạo thành đồng bằng Thái Lan; sông Mêkông tạo thành các đồng bằng
Campuchia và Nam Việt Nam; và sông Hồng, sông Đà tạo thành đồng bằng Bắc
Việt Nam. Với một vị trí giao lưu như vậy, Việt Nam đã trở thành chiếc cầu
nối liền sự giao lưu giữa Ấn Độ và Trung Hoa, vì thế Việt Nam còn có tên
gọi là bán đảo Ấn-Hoa (Indus-Chinos). Ngay từ những thế kỷ đầu trước lịch
Tây, đất Giao Chỉ (old Vietnam) vốn:
Là con đường thông sứ giữa Trung Hoa với các hải đảo Nam
Thái Bình Dương.
Là cửa ngõ, trạm dừng chân trong quan hệ buôn bán giữa
Ấn-Hoa; giữa Ấn-Hoa với các nước La Mã, Hy Lạp. Nói chung là trong quan hệ
buôn bán giữa Ấn Độ với Viễn Đông và Địa Trung Hải.
Là “ngã tư các dân tộc và văn minh” (Crossroad of de
civilisation=Carrefour despeuples et de civilisation)3.
2.2. Về mặt thời tiết-gió mùa
Ấn Độ là một bán đảo khổng lồ nằm bên bờ vịnh Bengale,
Đông Dương cũng là một bán đảo nằm về Đông Nam Thái Bình Dương. Trong khi
đó Giao Chỉ (old Vietnam, là một phần của bán đảo Đông Dương) lại là cửa
ngõ đi vào Trung Hoa, do vậy tính chất khí hậu, gió mùa đã trở nên nguyên
do chủ yếu quyết định cho tuyến trình giao lưu trên biển giữa Ấn-Hoa; và
giữa Ấn-Hoa với các hải đảo Nam Thái Bình Dương. Như vậy, trên hành trình
giao lưu trên biển, các thương nhân Ấn phải theo gió mùa Tây Nam để đi về
Viễn Đông, qua Đông Nam Á, Mã Lai, Nam Dương, Phù Nam, Giao Chỉ, v.v... Từ
Giao Chỉ họ đi vào Trung Hoa. Khi đến Giao Chỉ họ phải dừng chân đến sang
năm, chờ gió mùa Đông Bắc để trở về Ấn Độ. Trong khi nằm chờ một năm ròng
rã đó, đủ thời gian để họ sinh hoạt giao lưu về kinh tế, nông nghiệp, y
học, đặc biệt là về tôn giáo với dân bản xứ.
Trong những chuyến đi xa hằng năm với nhiều tháng lênh
đênh trên biển cả như thế, cho nên trong mục đích cầu mong cho trời yên
biển lặng, những thương gia Ấn Độ vốn có tín ngưỡng Phật, Bồ-tát mà trong
đó tín ngưỡng Phật Nhiên Đăng Dipankara và Bồ-tát Quán Thế Âm
Avalokitesvara là tiêu biểu của tín ngưỡng thời bấy giờ nên họ đã thờ
phụng Phật, Bồ-tát theo đoàn thuyền. Và trong chuyến đi xa như vậy, họ
cũng sẵn lòng đón tiếp, thỉnh mời những Danh Đức, Cao Tăng nào có mục đích
‘đi xa giáo hóa’ theo đoàn thuyền với quan niệm được phúc lành cho chuyến
đi, được trời yên biển lặng. Chính do vậy, cho nên các bậc Danh Đức, Cao
Tăng Phật giáo đã đi về Viễn Đông và “gieo hạt” niềm tin Phật trên vùng
đất mới.
2.3. Về mặt biến cố lịch sử.
Đạo Phật truyền rộng ra các nước ngoài cõi Ấn Độ do nhiều
nguyên nhân, mà trong đó có 4 điểm nổi bật:
1. Vào giữa thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên, đại đế A-dục
(Asoka) (273-232) chinh phạt dân Kalinga đến tận bờ biển Đông Ấn, một số
dân bản xứ đã phải bỏ quê hương ra đi tìm đường sống, đây là dịp tạo nên
đợt di dân ra nước ngoài.
2. Đến những năm đầu công nguyên, người Kushans vào đánh
chiếm Ấn Độ, lại tạo nên đợt dời dân tương tợ.
3. Vào những thế kỷ thứ 1 trước và sau Công nguyên, Phật
giáo Đại thừa chuyển hướng hưng thịnh. Bấy giờ các trung tâm Phật giáo
được thành hình và dần dần trở nên những trung tâm Phật giáo Đại thừa tiêu
biểu mà điển hình là các trung tâm Aramavati và Narajunakonda ở miền dọc
biển Đông Ấn Độ. Từ các trung tâm nầy đã đào tạo những “nhà truyền giáo”
và cung cấp sản phẩm mỹ thuật như: tượng Phật ra các nước Phật giáo khác.
4. Với khuynh hướng “Chúng sanh vô viên thệ nguyện độ” đã
khiến những Tăng sĩ Phật giáo Đại thừa Ấn Độ, người mà trên đường giáo hóa
đã đem chất liệu Phật truyền rộng đến các cõi xa xăm ngoài ngàn dặm.
Như vậy, đạo Phật được truyền rộng ra các nước là do từ
nhiều nguyên nhân mà trong đó các xứ trên đảo biển Nam Thái Bình Dương như
Indonexia, xứ Đông Dương v.v... đã được “Ấn Độ hóa” (Hinduization), thì
nơi đây chính là vùng đất tốt để những nhà truyền giáo phát triển đạo Phật
trên vùng đất mới. Theo ông G. Ferrand trong tạp chí Journal Asiatigue
juillet aut 1919 khẳng định thì: “Những bước đầu Ấn Độ hóa v.v... xứ
Indonexia phải xảy ra trước Công nguyên”4. Việt Nam cũng nằm
trong vòng ảnh hưởng “Ấn Độ hóa” nầy và như vậy Phật giáo cũng đã đến Việt
Nam trước Công nguyên.
2.4. Về mặt kinh tế.
Một trong những nguyên nhân chủ yếu về sự lớn mạnh của Ấn
Độ vào những năm đầu kỷ nguyên TL, đó là do mở rộng buôn bán.
Bấy giờ, các đế quốc ở Trung Đông, như La Mã, Hy Lạp đang
lớn mạnh, sự phát triển buôn bán rất là phồn thịnh, nhất là có nhu cầu lớn
về mặt hàng xa xỉ. Trong khi Ấn Độ vào những thập niên đầu của thế kỷ I TL
đã có quan hệ buôn bán với các đế quốc La-Hy và do đó Ấn Độ đã thu vào số
vàng rất lớn. Rồi bỗng hoàng đế Vespasien (69-79TL) ra lệnh chấm dứt cuộc
chảy máu vàng, do đó Ấn Độ vào thế kỷ đầu TL đã buộc phải hướng về Đông
Nam Á và Viễn Đông trong quan hệ buôn bán để tìm số vàng mà mình cần
(Sewell sđd). Chính do thế đã chuyển trào lưu “Ấn Độ hóa” hướng về Viễn
Đông và Phật giáo cũng theo con đường đó mà được truyền bá và lớn mạnh ở
Viễn Đông, trong đó có Giao Chỉ (old Vietnam).
2.5. Về mặt ngôn ngữ.
Trên trục giao lưu Ấn-Hoa, Giao Chỉ là nơi thuận lợi về
mặt địa dư, thời tiết, khí hậu, v.v… Bên cạnh đó, sự giao lưu về các mặt:
văn hóa, xã hội, ngoại giao, chính trị, nhất là về kinh tế ngày càng phát
triển, cho nên trên vùng đất Ấn-Hoa nầy, ngôn ngữ giao tiếp cũng được mở
rộng trong cộng đồng xã hội. Nói cách khác, Giao Chỉ là đất duy nhất hội
đủ những yếu tố cho một thị trường giao lưu quốc tế, nơi đây con người có
khả năng giao tiếp bằng hai thứ tiếng Ấn-Hoa; và bằng hai thứ chữ viết
Sanskrit-old Chinese. Mà điều quan trọng hơn cả là Đất nầy có thể tìm
người thông dịch dễ dàng cho những nhà truyền giáo.
2.6. Về mặt tìm hiểu tên đất, đồ vật xưa.
Các tài liệu sử Trung Hoa có nói đến những vương quốc nhỏ
được “Ấn Độ hóa” nằm rải rác ở các đảo biển Nam Thái Bình Dương như Giava
(Ye Tiao-Yavadvipa)5, Xumatra, và ở Nam Dương như: Chợ Hạt Tiêu
(Takkala), đảo Long Nảo (Karpuradvipa), đảo Dừa (Narikeladvipa), thị trấn
Vàng (Kanakapuri) v.v... Đó là những vùng đất rất tốt cho các cuộc dời dân
đến ở, và vì thế, số người Ấn dời chỗ ở ra các đảo biển Đông ngày càng
nhiều. Vương quốc Phù Nam (Founan) là vùng đất tiêu biểu trong số đó mà
lịch sử dựng nước lại do chính người Bà-la-môn Ấn Độ tên là Kaundinya tạo
nên vào thế kỷ thứ I TL6
Ngoài ra, tại nhiều nơi trên vùng đất các vương quốc đó,
người ta đã tìm thấy nhiều đồ vật xưa còn lại mang đủ loại hình phong phú,
từ trang sức cho đến đồ dùng trong sinh hoạt hằng ngày. Tại Ấn Độ cũng như
ở Phù Nam (Founan), người ta đã tìm được những đồng tiền vàng của đế quốc
La Mã. Tại Quảng Nam tìm thấy tượng Phật Đông Dương, là những kỷ vật còn
lại đẹp nhất của trường phái điêu khắc thuộc trung tâm Phật giáo Amaravati
Ấn Độ7. Những chứng tích điển hình như thế đã cho thấy sự quan
hệ giao lưu giữa Ấn-Hoa với La-Hy (La Mã-Hy Lạp); giữa Ấn-Hoa với Viễn
Đông. Chính từ cửa ngõ giao lưu buôn bán nầy, đạo Phật Ấn Độ được truyền
ra nước ngoài. Việt Nam nằm trong vùng ảnh hưởng nầy, vậy Việt Nam tiếp
nhận đạo Phật do con đường nào và từ bao giờ?
2.7. Con đường Tơ Lụa (the route silk).
Ngã đường truyền giáo của đạo Phật.
Giới học giả Tây phương điển hình là Prjuluki, Ông cho
rằng Phật giáo truyền ra nước ngoài qua con đường buôn bán (trade). Thật
vậy, vào những thế kỷ đầu trước cũng như sau Công nguyên, tơ lụa là những
mặt hàng thường dùng trong giới mua bán của nhiều nước lớn. Đạo Phật do
theo ngã đường mua bán mà được truyền ra các nước ngoài, nên con đường đem
giáo lý Phật đến các nơi còn được gọi là “con đường Tơ Lụa”. Nói cách
khác: Con đường Tơ Lụa, ngã đường truyền giáo của đạo Phật. Con đường
truyền giáo này:
Theo đường biển, phương Nam, đạo Phật đến các nước Tích
Lan (Sri Lanka) Miến Điện (Myanma), Thái Lan (Thailand), Java (Diệp Điều
Quốc), Nam Dương (Indonexia), Mã Lai (Malayxia), Phù Nam (Founan), Chân
Lạp (Campuchia), Chiêm Thành (Chàm-Champa), Giao Chỉ (North Vietnam). Các
nước Phật giáo trong ảnh hưởng phương Nam gọi là Phật giáo Nam truyền hay
Phật giáo Nam tông.
Theo đường bộ, phương Bắc, đạo Phật đến các nước vùng cao
nguyên Trung bộ Châu Á như: Kế Tân, Khương Cư (Sogdiane), Vu Điền, Qui Tư,
Sa Lạc, Cao Xương, Đại Nhục Chi, An Tức, Tây Tạng (Tibet) Mông Cổ
(Mogolia), Trung Hoa (China), Đại Hàn (Korea), Nhật Bản (Japan), Việt Nam,
v.v... Các nước Phật giáo trong ảnh hưởng phương Bắc gọi là Phật giáo Bắc
truyền hay Phật giáo Bắc tông. Ngoài ra còn phải ghi nhận một ngã đường
khác nữa đó là:
Theo đường thủy-bộ về hướng Tây-Nam, bắt đầu từ Nam Ấn hay
Trung Ấn rồi đến Miến Điện, qua Vân Nam, Lào, vào Việt Nam, mà cũng có thể
do từ Miến Điện theo sông Mênam, sông Mêkông, qua Thái Lan hay qua Lào rồi
vượt Trường Sơn vào Thanh Hóa, Nghệ An, để đến Việt Nam.
Như vậy đã rõ, với 6 sử kiện điển hình trên cho thấy là
đạo Phật đến Việt Nam theo 3 ngã đường: thủy, bộ và thủy-bộ. Trong khi đó,
Giao Chỉ (old Vietnam) vốn là nơi gặp gỡ giữa hai dòng Phật giáo Nam-Bắc
truyền, vì thế, ngay từ rất sớm, đạo Phật đã được “gieo hạt” trên vùng đất
nầy. Tuy nhiên trong buổi “bình minh “của Phật giáo Giao Chỉ (Chiao Chih),
con đường thủy từ phương Nam đóng vai chủ yếu và lớn mạnh hơn cả so với
con đường bộ phương Bắc cũng như so với con đường thủy-bộ Tây-Nam. Đến
đây, vấn đề được đặt ra là vùng đất nào của Việt Nam tiếp nhận Phật giáo
đầu tiên.
(còn nữa)
TP.
Chú thích:
1. Hậu Hán thư 116 tờ 6a 11
2. “Bọn đến trọ ở” là chỉ cho Sĩ nhân Trung Quốc đến để tỵ
nạn, con số lên đến hàng trăm người
3. Nguyeãn Ñaêng Thuïc - Lòch söû tö töôûng Vieät Nam,
T.II tr ?
4. Nguyễn Tài Thư chủ biên, Sđd, tr 14
5. Nguyễn Tài Thư chủ biên, Lịch sử Phật giáo Việt Nam,
tr14, 1988
6. Lê Hương - Sử liệu Phù Nam. tr 43-51
7. Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, T.1, tr 24.
1974
Trí Lộc
Cuộc đời hoằng pháp của đức Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật
thành công rực rỡ trên xứ Ấn, một quốc gia đa dạng về chủng tộc và dị biệt
về tôn giáo, để hôm nay Phật pháp được lưu truyền trên khắp năm châu, sự
hoằng pháp vĩ đại ấy luôn có một phần đóng góp không nhỏ của các vị thánh
đệ tử của Ngài. Truyền thống của Phật giáo đã bình chọn được mười vị thánh
đệ tử lớn nhất, có công trạng hoằng pháp cũng như những năng lực đặc biệt
nhất, vượt lên trên hàng ngàn vị thánh đệ tử khác. Đứng đầu trong mười vị
thánh ấy là tôn giả Sàriputta (Xá-lợi-phất). Đạo Phật là đạo của trí tuệ
“Duy tuệ thị nghiệp”, mà tôn giả Sàriputta được xem là đệ tử có trí tuệ
bậc nhất trong hàng ngàn bậc thánh đệ tử của đức Phật. Hơn nữa, trong tiền
kiếp tôn giả Sàriputta và tôn giả Moggalli Kolita (Mục-kiền-liên) đã được
đức Phật Amomadari thọ kí trong tương sẽ là hai vị đệ tử lớn, như hai cánh
tay phải và trái của đức Phật Thích Ca (theo Túc sanh truyện). Do vậy, tôn
giả Sàriputta luôn được xem là bậc thánh đứng đầu trong hàng đệ tử của đức
Phật Thích Ca, là cánh tay phải đắc lực của Ngài.
1. Dòng tộc và sự xuất thế
Tôn giả Sàriputta (Xá-lợi-phất), sinh trưởng tại làng
Upatissa, thuộc thành Vương-xá, nước Ma-kiệt-đà. Đây là một ngôi làng trù
phú, cổ kính tiêu biểu cho những sức sống tâm linh với những đền thờ, tháp
miếu uy nghi; trong ấy thờ nhiều vị thần như: Thần Brahma có bốn mặt, thần
Nàgà hình rắn khổng lồ, thần Nandì hình bò mộng to lớn, thần Sudra có ngàn
mắt và bốn tay, thần Hunuman hình khỉ đen đúa, v.v… Ngoài ra, trong các am
động, cội cây lớn còn có rất nhiều vị thần. Cả hàng trăm vị thần cùng ngồi
hòa mình trước sự chiêm ngưỡng và thờ cúng của mọi người.
Thân mẫu Ngài tên là Sàri (Xá-lợi), là một thiếu nữ thuộc
dòng Bà-la-môn, dung mạo đoan trang, tư chất thông tuệ, rất giỏi về biện
luận. Thân phụ Ngài là đại luận sư dòng Bà-la-môn tên Vaganta (Đề-xá), vừa
là tộc trưởng của ngôi làng, cũng là trưởng giáo trong hàng Bà-la-môn,
tinh thông kinh điển Vệ-đà và các chú thuật, toán số v.v… môn sinh của ông
có đến mấy trăm người. Lúc bấy giờ ông đã gần 50 tuổi, mẹ Ngài trẻ tuổi
hơn ông nhiều, do phong tục tảo hôn theo luật Manu của Ấn giáo, bà đã về
với chồng lúc mới 10 tuổi. Dù đầy đủ danh vọng và quyền uy cũng như sự
giàu có, nhưng ông bà luôn u buồn vì chưa có con để nối dõi. Nếu ông có
con thì có thể lấy tên làng để đặt tên cho con mình, vì ông là tộc trưởng
của làng nên có được sự vinh hạnh ấy, và để kế thừa truyền thống tâm linh
cao cả, cũng như gia sản giàu có của mình. Do vậy, trong các buổi lễ tế
thần cũng như những thời lễ riêng, vợ chồng ông lúc nào cũng sắm sanh mọi
vật phẩm để cúng tế và thành tâm cầu nguyện:
“Kính lạy đức Brahma vô năng thắng! Là linh hồn ti
tiểu đầy nhiễm ô và bụi bặm do Ngài sáng tạo ra, con đã dọn sạch bản ngã
bằng nước thiêng Soma, bởi trầm tư và thiền định. Con lắng dịu mọi vọng
tưởng, chỉ còn một khát khao nối truyền tông hệ. Xin Ngài ban cho con một
mụn con thơ. Con là linh hồn lạc lõng bơ vơ không còn đâu làm điểm tựa
trên cuộc đời này. Vậy khát khao ấy là duy nhất và chơn chánh. Kẻ nô lệ
của Ngài sẽ mừng vui tri ân Ngài mà làm một ngôi bảo tháp uy nghi và tạc
tượng Ngài, trầm hương, trái cây, mâm súc vật, tế lễ quanh năm v.v… để bảo
truyền linh phúc đầy ơn phúc của Ngài lan rộng ra bốn châu thiên hạ v.v…
Kính lạy đức Brahma tối thượng tôn, Hóa Sanh chủ, Vô Năng thắng! Xin Ngài
ban cho con một mụn con thơ!”.
Cuối cùng thì ước mơ của hai vợ chồng đã đến. Một hôm, sau
buổi lễ cầu nguyện, thấy trong mình có những chuyển biến, với những dấu
hiệu khác thường, bà Sàri biết trong mình đã thọ thai, bà rất mừng rỡ đến
thưa cùng chồng:
“Này thần linh của thiếp! Kẻ nô lệ đã trải qua những
khoảnh khắc xuất thần. Một vài linh điển ân triệu từ đấng Tối Cao đã ban
xuống, rung động 32 đốt xương sống, rồi tụ sức nóng ở đốt cuối cùng v.v…”
Ông Vaganta hết sức vui mừng, biết rằng điều ước nguyện
của mình sắp thành hiện thực, ông tổ chức lễ cúng tế, nguyện cầu nhiều hơn
và truyền mở tiệc khoản đãi cả làng.
Bà Sàri vốn là một nữ Bà-la-môn thông thái hiểu biết
nhiều, rất giỏi về biện luận. Trước đây, mỗi lần biện luận điều thua cậu
em của mình là Câu-hy-la, một đại luận sư nổi tiếng thời ấy, nhưng lạ lùng
thay lúc nàng thọ thai, mọi luận giải điều vượt hẳn cậu em. Câu-hy-la đoán
biết đứa bé mà người chị mình đang mang trong bụng sẽ là một thiên tài về
sau không ai sánh kịp; sợ rằng sau này mình sẽ tranh luận thua đứa cháu
mình thì thiên hạ sẽ coi thường; do vậy, ông đã phát nguyện vào tàng kinh
các ẩn mình nghiên cứu kinh điển của các học phái, phương pháp biện luận
v.v... Ẩn mình gần hai mươi năm, nghiên cứu miệt mài đến nỗi móng tay của
ông ta ra thật dài mà không chịu dành thời gian để cắt, vì thế người đương
thời còn gọi ông là Trường Trảo Phạm chí (ông Phạm chí có móng tay dài).
Trưởng tộc Vaganta hết sức yêu mến vợ, ông đã cho nhiều nữ
tỳ hầu hạ và chăm sóc vợ rất chu đáo trong thời gian nàng mang thai. Ngày
tháng dần trôi và ngày mãn nguyệt khai hoa cũng đã đến, nàng Sàri đã sanh
hạ một hoàng nam khôi ngô tuấn tú hết sức phi phàm. Sắc diện và dung mạo
của bé như một sư tử chúa lông vàng bước ra từ động báu, tên làng là
Upatissa đã được dùng để đặt tên cho bé, kết hợp cùng với tên của người mẹ
là Sàri, nên tên của hoàng nhi được gọi là đủ là Sàri Upatissa, nhưng tên
thường gặp trong kinh tạng là Sàriputta (Xá-lợi-phất), nghĩa là người con
trai của bà Xá-lợi.
Không phải vô tình hay ngẫu nhiên, tất cả cũng nhờ vào
nhân duyên tiền kiếp, trong lúc cả làng Upatissa đang tổ chức đại lễ ăn
mừng sự chào đời của con trai trưởng giáo, tộc trưởng của làng mình, thì
tại làng Kolita kế cận, cũng đang tổ chức lễ vui mừng sự chào đời của con
trai tộc trưởng làng của họ, và hoàng nhi này cũng được lấy tên làng để
đặt tên là Kolita, gọi đủ là Moggalli Kolita (Mục-kiền-liên).
Cảm tạ ân đức thần linh đã ban cho mình một hoàng nam như
ý, trưởng giáo Vaganta đã tổ chức nhiều cuộc tế lễ linh đình và mở tiệc
thiết đãi dân làng. Về sau, ông còn xây thêm một bảo tháp để cúng tế, đúng
như lời nguyện cầu trước kia.
2. Thuở thiếu thời
Thân phụ Ngài là tộc trưởng, là đại luận sư và cũng là
trưởng giáo Bà-la-môn, nên ngay từ lúc vừa biết nói, biết chạy; hoàng nam
Sàriputta, được nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục rất chu đáo. Ngoài ra,
Ngài còn được thân phụ truyền dạy những câu mật chú, những nghi thức tế
lễ, nguyện cầu và Ngài cũng được thân phụ thường dẫn theo để tham dự các
khóa lễ. Năm lên sáu tuổi Sàrputta đã được phụ thân mời ba vị thầy uyên
bác tại thành Vương-xá về dạy các môn: Ngữ pháp, luận lý, triết học v.v…và
các môn học thường thức khác, riêng thân phụ chàng hàng ngày vẫn truyền
dạy nhiều môn học, nhất là tế lễ. Mẹ chàng, bà Sàri cũng dạy con nhiều
điều, nhưng lại lo sợ tham vọng của chồng mình muốn nhét mọi môn học cho
đứa con còn quá nhỏ. Trái lại những điều lo sợ của bà, vốn là thần đồng tu
học từ nhiều kiếp, Sàriputta lãnh hội rất mau chóng mọi môn học. Chưa đầy
một năm sau, thân phụ của Ngài phải hết sức ngạc nhiên về khả năng tiếp
thu cũng như sự thông tuệ của con mình, ông rất hãnh diện tuyên bố rằng:
Chỉ cần vài năm nữa thôi thì các vị thầy uyên bác kia sẽ không còn điều gì
để dạy cho con ta nữa!
Năm lên 8 tuổi, một sự kiện hy hữu đã xảy ra. Thời ấy
trong nước Ma-kiệt-đà có hai anh em trưỡng giả, em tên là Cát-lợi, người
anh là A-già-la mở tiệc đãi đằng vua quan và các luận sư, đồng thời tổ
chức buổi tranh luận về các môn triết học, khoa học, số luận học, kinh
điển v.v… Trong hội trường tranh luận, có thiết kế một ghế cao để dành cho
vị luận sư nào giỏi nhất, tranh luận thắng thì được ngồi lên đó. Trong
buổi lễ ấy cha chàng cũng được mời đến, và người con yêu quý của mình cũng
được dẫn theo, khi buổi lễ bắt đầu mọi người ngồi theo vị trí đã được sắp
sẵn, chỉ riêng mình Ngài chạy đến chỗ ngồi cao nhất dành sẵn cho người
tranh luận giỏi nhất, mọi người đều kinh ngạc, cho là chú bé nghịch ngợm,
vô phép, chưa biết gì, nhưng bằng tài thông minh ứng xử của mình,
Sàriputta đã làm đẹp lòng mọi quần thần và các luận sư, buổi hội thảo
tranh luận vô tình đã trở nên hấp dẫn mọi vấn đề hầu như đều dồn về phía
cậu bé, mọi câu hỏi trên mọi lãnh vực được đưa ra, Sàriputta đã trả lời
khúc chiết, nghĩa lý thích hợp, mọi vấn đề đều thông suốt giống như những
câu trả lời của một đại luận sư nổi danh nhất, toàn thể cử tọa trong buổi
hội thảo tranh luận đều kinh ngạc, và họ đều cho rằng cậu bé Sàriputta
xứng đáng được ngồi vào ghế danh dự cao cả ấy. Các luận sư đều khâm phục,
cha chàng rất hãnh diện và cũng tự nhận thấy rằng tài trí của mình không
bằng cậu con yêu, đặc biệt là quốc vương xứ Ma-kiệt-đà rất đẹp lòng và cảm
mến tặng luôn một thôn trang cho Sàriputta. Tuổi ấu thơ của Sàriputta đã
nổi danh vang lừng như vậy, và cũng kỳ lạ thay bé Kolita ở làng bên cũng
nổi danh về thông tuệ.
Gia đình của Sàriputta và gia đình của Kolita có sự giao
hảo thân mật từ bảy đời, nên hai trẻ được bố mẹ tạo cho nhiều cơ hội cho
hai trẻ gặp nhau cùng vui chơi và sinh hoạt một cách rất hòa thuận và vui
vẻ. Có một điều đặc biệt là tự thân Kolita và Sàriputta gọi nhau là huynh
đệ, Sàriputta là huynh và Kolita là đệ không cần ai chỉ dạy. Năm lên 12
tuổi, Sàriputta càng nổi tiếng thêm, các môn học về số học tự nhiên học,
địa lý, chiêm tinh, triết học v.v… được nhiều vị thầy uyên bác do cha
chàng mời thêm tiếp tục truyền trao, trí tuệ của trẻ Sàriputta được các
bậc thầy công nhận như là đại dương dung chứa hàng trăm con sông kiến
thức, bao nhiêu kiến thức đều được tiếp thu không bao giờ có dấu hiệu tràn
đầy. Hạnh phúc càng nhân đôi khi mà vợ Ông, bà Sàri các năm sau lại sanh
thêm nhiều người con nữa.
Năm lên 15 tuổi, đúng như lời thân phụ chàng dự tính, các
vị thầy uyên bác đã gặp ông và nói rằng: “Thưa trưởng giáo, sở học và chữ
nghĩa của chúng tôi thì có hạn mà sự thông minh và lòng ham hiểu biết của
công tử thì vô hạn. Chúng tôi, mỗi người chỉ làm thầy công tử một môn học,
công tử hiện nay có khả năng làm thầy chúng tôi nhiều môn học khác”. Và
tất cả các vị thầy xin được rút lui. Cũng ở tuổi này Sàriputta đã có xung
quanh mình cả trăm đồ chúng theo học.
Những năm 17, 18 tuổi chàng chuyên sâu vào nghiên cứu về
kinh điển Vệ-đà, đây là kinh điển truyền thống mà dòng dõi Bà-la-môn phải
thừa kế. Với trí thông minh và sự hiểu biết của mình, chàng suy tư sâu sắc
trên mọi khía cạnh của hệ thống kinh, nhưng kinh này lại tổng hợp nhiều
tri thức phức tạp đa dạng phong phú và đôi khi lại có nhiều mâu thuẫn
nhau, chàng không sao giải đáp và hiểu tất cả được. Truyền thống của kinh
này lại chỉ cho phép ghi nhận hoặc học thuộc và không được hoài nghi.
Những suy tư và thắc mắc của Sàriputta ngày càng sâu lắng, không bao giờ
chàng dám tự mãn hay tự cao mà luôn suy tư, khiêm tốn vì biết rằng còn rất
nhiều điều mà mình chưa biết được, những bài thánh ca, tán tụng, cầu khẩn,
tế lễ, thần chú, mà truyền thống Bà-la-môn cho rằng sẽ đưa đến Phạm thiên
tối cao hằng hữu, siêu thế v.v… cũng chưa đem đến một ánh sáng nào cho
mình, bóng tối về sự hoài nghi đã bắt đầu xuất hiện trong tâm chàng.
Đến tuổi 18, Chàng đã có phong độ và tư cách của một đạo
sư lỗi lạc. Cha chàng đã giao tất cả những sự tế lễ cũng như những môn
sinh của ông cho chàng đảm trách. Tuy nhiên những phút giây đơn độc, suy
tư một mình, hay những khi dạo một mình chàng vẫn có những u hoài, những
thắc mắc nan giải trong lòng.
(còn nữa)
Thích Đồng Thành
Có những chiều thu nhặt lá vàng,
Nghe lòng tràn ngập nỗi miên man,
Chạnh nhớ ân sâu tình man mát,
Ôi lòng mẹ đó cứ thênh thang.
Mỗi khi những làn gió thu dịu mát trở về, trời đất nhuốm
màu quan san, nhìn từng chiếc lá vàng đơn độc đang cuộn vào hư không mênh
mông vô tận, nghe tiếng rỉ rích của những giọt mưa ngâu bên bờ sông xa
vắng, có lẽ, trong chúng ta, ai cũng cảm thấy cõi lòng mình dấy lên một
nỗi niềm bâng khuâng, xao xuyến kỳ lạ. Bâng khuâng bởi giữa vũ trụ bao la
kia, thân phận mình sao quá bé nhỏ, tầm thường và mong manh; xao xuyến vì
trong cõi cảnh túy sanh mộng tử này đời mình vẫn còn diễm phúc được sinh
ra và lớn khôn trong bầu trời tình thương hiền hòa và trong mát của cha và
mẹ.
Từ thuở còn nằm trong nôi, con thơ đã biết đến quê hương
qua những lời ru ngọt ngào và tha thiết của mẹ. Những lời ru ấy tuy dung
dị, nhưng đã gieo vào tâm hồn con thơ những ý niệm thật đẹp, thật đáng yêu
về tình người và lẽ sống, nhen nhúm trong con hoài bão vào và hy vọng bình
dị mà thiêng liêng, lắng sâu mà tha thiết. Trải qua bao năm tháng của đời
mình, con thơ mới dần thấu hiểu được gì là quê hương, đâu là tình mẹ:
Quê nghèo có mái tranh xiêu,
Có con đò nhỏ sớm chiều đón đưa,
Có hoa cau, có bóng dừa,
Có người mẹ đã bạc phơ mái đầu.
Mẹ và quê hương, hai tên gọi dường như cách biệt ấy đã
quyện vào nhau để nâng niu, nuôi dưỡng và đưa lối con thơ vào một thế giới
kỳ hoa dị thảo. Quê hương có nắng sớm mai của trời xuân, có tiếng võng đưa
kẽo kẹt giữa trưa hè, có đàn cò thẳng cánh trên đồng lúa xanh, có những
đêm trăng rằm thanh bình, êm ả v.v… tất cả những nét kiêu kì đó của tạo
hóa sẽ trở nên vô vị, xa lạ nếu như nơi ấy thiếu đi hình bóng thân thương
và lời ru ngọt ngào của mẹ.
Vào những ngày đông rét mướt, mẹ chống chọi với cái buốt
giá của đất trời để con mình được ấm êm trong chăn gối. Những lúc gió xuân
đến, dù thiếu thốn trăm bề, mái tranh nghèo hãy còn siêu vẹo, mẹ vẫn cố
xoay sở cho con được chiếc áo mới để con không cảm thấy tủi thân với chúng
bạn xung quanh. Mẹ yếu đi để con vạm vỡ, mẹ già đi để con khôn lớn. Từ
khoảnh khắc tinh mơ cho đến đêm khuya tĩnh mịch, suốt bốn mùa luân chuyển
của đất trời, mẹ dãi dầu trong nắng mưa, nhẫn chịu trong gian khó, dành cả
tuổi thanh xuân, hy sinh trọn đời mình để đổi lấy một thứ rất tầm thường
trong cuộc sống: nụ cười của con. Nụ cười ấy là niềm vui của mẹ,
một niềm vui thật bình dị nhưng cao quý biết bao.
Có lẽ chính nét cao thượng của tình thương đó mà hình
tượng người mẹ đã trở thành một biểu tượng thiêng liêng trong nhiều nền
văn hóa của loài người và hiếu hạnh được xem là một trong những đức tính
cao đẹp nhất để thẩm định nhân cách mỗi người, đặc biệt là trong văn hóa Á
Đông.
Truyền thống cổ xưa của Ấn Độ cho rằng một vị thầy tâm
linh bằng mười vị thầy thế tục, một người cha bằng một trăm vị thầy tâm
linh, nhưng một người mẹ thì bằng một ngàn người cha, người nào đền đáp
được công ơn của cha mẹ chính là người cao thượng trên đời này. A-dục
vương, vị hoàng đế vĩ đại nhất trong lịch sử cổ đại Ấn Độ đã từng sắc chỉ
cho khắc những lời giáo huấn của đức Phật cho những thanh niên Licchavi
trên tấm bia Brahmagiri như sau: “Mẹ, cha và các vị thầy cần phải được
chăm sóc chu đáo, lòng từ bi phải được ban trải đến khắp chúng sanh, chân
lý phải được tuyên thuyết rộng rãi cho mọi người… đây là những phẩm tính
tự nhiên tự ngàn xưa, chúng là cho cuộc sống được trường cửu và mọi người
cần phải kính cẩn tôn thờ.” Đạo lý thờ cha kính mẹ vốn đã là một
nguyên lý sống rất thực, rất gần gũi với những trái tim nơi xứ sở văn hóa
lâu đời ấy.
Đối với người Trung Quốc, hiếu hạnh được xem là một đức
tính cụ thể nhất để đánh giá nhân cách của một con người. Họ trân trọng
Hiếu kinh, họ ngưỡng mộ những tấm gương hiếu hạnh. Bàng bạc trong văn
chương trí thức hay bình dân, chúng ta thấy tấm gương một Vương Tường vùi
mình trong băng lạnh để hơi nóng làm tan băng hầu bắt cá đem về nuôi mẹ,
một Ngô Mãnh chỉ mới tám tuổi ngủ không mặc áo, chịu bị muỗi đốt để cha mẹ
được ngủ yên…Khổng Tử thì không ngớt lời khen ngợi những người chí hiếu,
Mạnh Tử thì luôn nhắc đến mẹ trong nỗi niềm khôn khuây. Ngài Tông Mật, vị
tổ thứ năm của Hoa Nghiêm tông trong Phật giáo Trung Quốc đã từng viết
rằng: “Từ thuở hỗn mang của vũ trụ cho đến ngày nay, có một nhân tố
thấm nhuần cả đất trời, hợp nhất người và thần, nối liền giữa kẻ cao sang
và người nghèo khó, được hàng tín đồ Khổng, Thích tôn sùng, nhân tố ấy
không gì khác hơn là đạo hiếu.”
Con người sinh ra trong cõi đời này không thể chỉ biết
sống với bản năng, dục tính hay chạy theo một tham vọng viễn vông, xa lạ
nào đó để rồi đời mình bị chôn vùi trong lo sợ, khao khát và khổ đau. Sự
cao thượng hay thấp hèn của mỗi người đều tùy thuộc vào nhân cách, phẩm
hạnh của người ấy. Nhân cách hay phẩm hạnh ấy được hiệp thành không chỉ từ
mỗi hành vi, lời nói mà ngay cả từ những ý niệm vi tế trong tâm thức của
họ. Sống là phải hiểu đạo lý, là phải biết vươn lên theo ánh sáng chân lý
của cuộc đời. Cha mẹ là hiện thân của lẽ sống, của tình thương, là một
nguồn hạnh phúc cao quý nhất trên thế gian này. Thờ ơ với cha mẹ, chúng ta
đã vô tình bị vuột mất khỏi tầm tay một cơ hội hy hữu, quí giá mà sau này
ta sẽ không tìm được ở bất cứ nơi đâu hay bất cứ lúc nào trên trần gian
này. Mỗi giây phút, mỗi sát na của thời gian cứ thoáng qua thật mau, lắm
lúc con tỉnh ngộ lại thì hỡi ôi đã quá muộn màng, còn đâu nữa lẽ sống và
tình đời, còn chi nữa hạnh phúc và thương yêu. Bài thơ quạ hiền mất mẹ đã
phần nào diễn tả nỗi niềm thống thiết của người con khi mẹ qua đời:
Từ ô thất mẫu,
Á á hổ ai âm,
Triêu dạ bất phi khứ,
Chung niên thủ khố lâm…
Tích hữu Ngô Khởi giả,
Mẫu một tang bất lâm,
Ta tai tư đồ bối,
Kỳ tâm bất như cầm.
Quạ hiền bị mất mẹ, tiếng kêu thật thảm thiết bi ai, suốt
ngày chẳng chịu bay đi và trọn năm quanh quẩn trong rừng cũ, nơi mà mẹ
mình ngày xưa thường sống… Xưa có một người tên Ngô Khởi, mẹ mất nhưng
chẳng chịu về thọ tang, thương thay cho bọn người như thế, tâm họ đâu bằng
tấm lòng của loài cầm thú nơi rừng sâu. Xem thế cũng đủ để biết rằng tình
mẫu tử là một thứ tình thật thiêng liêng luôn âm ỉ trong từng nguồn mạch
cơ thể của vạn triệu sinh linh trên trần gian này.
Trong đạo Phật, hình tượng người mẹ luôn là biểu tượng tỏa
sáng của tâm nguyện, nhân cách và sự hy sinh. Tình thương của mẹ gồm thâu
cả bốn loại tâm vô lượng từ, bi, hỉ và xả. Khi biết mình thọ thai, người
mẹ cảm nhận niềm vui của tâm từ. Dầu chưa hình dung được hình dáng con
mình, mẹ vẫn luôn muốn bảo bọc, nâng niu con. Khi con cất tiếng khóc chào
đời, một tình thương con dấy lên trong lòng mẹ, mẹ muốn xoa dịu và chia sẻ
nỗi đau của con. Lúc con bắt đầu biết bò, biết đi, biết cười, biết nói, mẹ
cùng hoan hỉ với niềm vui của con. Khi con lớn lên, tiếp xúc với cuộc đời,
ra đi theo ước vọng riêng, mẹ nâng cánh con bay vào cuộc đời, không ôm giữ
con cho riêng mình.
Tình thương của mẹ như thế không bao giờ làm tổn thương mà
trái lại còn bồi đắp cho tâm hồn và thể xác của con. Vào mùa hạ, có những
cơn mưa rào ào ạt đổ về làm cho mặt đất tinh khôi kia bị xói mòn, loang
lổ, cuốn trôi những lớp phù sa màu mỡ trong lòng đất. Tình thương của mẹ
không ào ạt, hồ hởi như những cơn mưa rào kia mà trái lại nó giống như cơn
mưa râm âm thầm, rỉ rích, thấm sâu vào lòng đất, vào từng tế bào, từng
mạch máu của con, xoa dịu những niềm ray rức của đời con, mang đến cho con
một niềm tin về lẽ sống cuộc đời.
Đức Phật dạy rằng cha mẹ là những vị thầy đầu tiên và cũng
cao cả như Phạm Thiên, vị thần cao tột nhất trong huyền thoại Ấn Độ, do
vậy người con phải luôn tưởng nhớ đến những thâm ân cao cả của cha mẹ
mình. Văn học Phật giáo có kể lại rằng vì cảm niệm thâm ân của mẹ, đức
Phật đã đến cung trời Đao Lợi, nơi mẹ mình thác sanh sau khi lìa đời, để
giảng pháp cho mẹ. Ngài cũng giảng pháp cho cha, giúp phụ vương liễu ngộ
chân lý để thoát khỏi vòng luân hồi.
Theo Phật giáo, trên đời này có ba loại người con, đó là:
người con kém hơn cha mẹ về mọi mặt (Avajata); những người con có cùng khả
năng như cha mẹ (Anujata); và những người con siêu việt cha mẹ mình
(Atijata). Nếu người con biết sống hướng thượng, vượt hẳn những khả năng
của cha mẹ thì đó là một niềm tự hào cho gia đình, bằng không người con
phải cố noi gương cha mẹ chứ đừng bao giờ có điều gì yếu kém hơn cha mẹ vì
đó là một điều tủi hổ cho mình và gia đình mình.
Người con phải biết ơn cha mẹ mình, phải chăm sóc họ thật
chu đáo. Nếu cha mẹ có làm gì sai, con cái phải giúp cha mẹ từ bỏ những tà
nghiệp đó, phải khuyến hóa cha mẹ làm các việc lành. Nếu cha mẹ không có
chánh tín thì con phải làm sao để gieo niềm tin chân chánh trong lòng cha
mẹ. Nếu cha mẹ vô luân, người con phải khuyên cha mẹ sống theo luân lý đạo
đức. Nếu cha mẹ không được học hỏi những lời giáo huấn quí báu thì người
con phải tạo điều kiện cho cha mẹ. Nếu cha mẹ không rộng lượng, người con
phải khuyên họ độ lượng. Nếu cha mẹ không hành thiền để tăng trưởng tuệ
giác thì người con phải khuyến khích họ hành thiền. Nếu cha mẹ đang theo
con đường thuần thiện thì người con phải theo gương họ. Làm được như vậy,
người con đã báo ân cha mẹ mình một cách ý nghĩa nhất trong cuộc đời này.
Trong Kinh Tăng Chi, đức Phật thường khen ngợi những người
biết ơn và biết báo ơn một cách chân chính. Ngài dạy rằng người biết ơn
là hạng người hy hữu trong đời này: “Này các Tỳ-kheo, sự xuất hiện của
ba hạng người trên thế gian này thật là hy hữu. Những gì là ba? Sự xuất
hiện của đức Như Lai, bậc A La Hán, bậc Chánh Đẳng Giác trên thế gian này
thật là hy hữu; cũng vậy, người có thể tuyên thuyết pháp và luật mà đức
Như Lai đã dạy; và người luôn chánh niệm, biết ơn thì thật là hy hữu trên
thế gian này.” Ngài còn dạy rằng một người cao thượng là người biết ơn
và luôn ghi nhớ công ơn mà mình đã nhận từ người khác. Biết ơn và chánh
niệm là những đặc điểm của một người cao thượng.
Trong hàng đệ tử của đức Phật, tôn giả Xá-lợi-phất là một
người con hiếu trí kiêm toàn. Khi biết thọ mạng của mình không còn bao lâu
nữa, Tôn giả liền xin phép đức Phật được trở về thăm lại và nhập diệt tại
quê nhà. Từ lâu mẹ Ngài vẫn còn tin theo Bà-la-môn giáo, dù gia sản đồ sộ,
bà vẫn không quen thực hành hạnh bố thí, cúng dường và tu tập theo chánh
đạo. Khi trở về quê, Tôn giả thị hiện bệnh tật, Đế Thích và các thiên
chúng khác đến vấn an, mong được hầu hạ, nhưng Tôn giả từ chối vì rằng
xung quanh Ngài đã có nhiều pháp hữu chăm lo. Sau khi chư thiên từ giã Tôn
giả, bà Xá-lợi liền vào hỏi thăm và được biết rằng trong số chư thiên đó
có cả người mà mình đang tôn thờ: trời Đế Thích - một chúng sanh đang còn
trầm luân, trí tuệ và đạo lực kém xa con mình. Bà vô cùng bất ngờ và sự
kiện đó đã chuyển hướng cuộc đời của bà theo Chánh pháp.
Hạnh hiếu là thánh hạnh của tôn giả Xá Lợi Phất, là Bồ-tát
hạnh của Bà-la-môn nữ-tiền thân của đức Địa Tạng Vương (Kinh Địa Tạng Bồ
Tát Bổn Nguyện), là Phật hạnh của Thiểm Tử- tiền thân của đức Phật Thích
Ca (Kinh Bổn Sanh, Phật Thuyết Bồ Tát Thiểm Tử Kinh).
Gương hiếu của Thiểm Tử được đề cập khá nhiều trong các
tác phẩm văn học Phật giáo Trung Quốc và là một mẫu chuyện rất cảm động về
đạo hiếu. Nội dung mẫu chuyện ấy như sau:
Có một vị Bồ-tát du hóa trong nhân gian, Ngài gặp một đôi
vợ chồng già nua, mù loà và không có con cái. Cả hai vợ chồng đều có ước
nguyện vào rừng núi để sống gần gũi với thiên nhiên hoang dã, dành thời
gian còn lại trong đời mình để tu niệm thân tâm. Vì sợ rằng đôi vợ chồng
già ấy sẽ gặp bất trắc trong rừng sâu nên Bồ-tát bèn tái sanh trong gia
đình ấy để chăm sóc cho họ. Khi sanh được một cậu con trai, hai vợ chồng
vô cùng sung sướng và đặt tên con là Thiểm Tử. Lớn lên Thiểm Tử rất mực
ngoan hiền và chăm sóc cha mẹ mình thật chu đáo. Năm tháng trôi qua, cha
mẹ của Thiểm Tử đã quên đi ý nguyện ban đầu. Một hôm Thiểm Tử nhắc lại cho
cha mình ước muốn ngày xưa và chàng hứa rằng sẽ hầu hạ cha mẹ chu đáo nếu
họ thích vào rừng sâu. Nghe lời hứa của con, đôi vợ chồng bèn bán tất cả
gia sản và cùng vào chốn thâm sơn. Tại nơi trú ẩn mới, Thiểm Tử cất một
gian nhà tranh, giăng giây khắp nơi để hướng dẫn lối đi cho cha mẹ và vẫn
chăm sóc song thân một cách chu đáo như thuở trước. Gia đình Thiểm Tử sống
chung với muông thú xung quanh, làm bạn chim chóc của núi rừng.
Khi mùa xuân đến, mỗi lần đến hồ lấy nước, Thiểm Tử thường
choàng áo da hươu vì chàng không muốn làm khuynh động các loài thú bên hồ.
Sáng hôm đó, quốc vương xứ ấy đi săn trong khu rừng nơi Thiểm Tử đang
sống. Thấy một đàn hươu bên hồ, nhà vua bèn vội vàng giương cung, một con
hươu gục ngã bên dòng nước. Nhà vua vui mừng thúc ngựa đến bên hồ nước,
nhưng đau xót thay con vật bị trọng thương kia lại là Thiểm Tử. Nhà vua
sửng sốt và hỏi Thiểm Tử vì sao lại mặc áo da hươu. Thiểm Tử thuật lại mọi
chuyện và nói rằng suốt bao năm qua, chưa có một con thú nào làm hại đến
mình mà giờ đây, chàng lại trúng tên độc của một đồng loại. Nếu chàng chết
đi thì cha mẹ cũng không thể sống được vì không ai chăm sóc cho họ. Trong
lúc cái chết đang đến gần người con đức hạnh và hiếu thảo, dông tố và mưa
gió ào ạt nổi lên khắp nơi, chim muông đều kêu la thảm thiết. Nhà vua vô
cùng lo sợ và hối hận rằng vì một chút vui thú, mình đã hại đến một người
con hiếm thấy. Song Thiểm Tử tâu với vua rằng đây là nghiệp quả của mình
chứ không phải lỗi của nhà vua, điều mà chàng lo nhất là hai đấng song
thân không có người phụng dưỡng. Cảm động trước tấm lòng chí hiếu của
Thiểm Tử, nhà vua hứa sẽ chăm sóc cha mẹ chàng chu đáo nếu như chàng qua
đời. Thiểm Tử chỉ đường cho nhà vua đến am tranh và trút hơi thở cuối
cùng.
Khi hay tin dữ, cha mẹ Thiểm Tử đau đớn vô cùng, họ mong
được sờ lên thi thể người con yêu của mình. Người cha ôm đôi chân và bà
mẹ thì tựa đầu con vào lòng. Sau đó bà lại liếm vết thương, hút chất độc
ra và mong rằng con sẽ sống lại dù mình phải hy sinh. Trong cơn đau đớn
tột độ, hai vợ chồng bèn lập lời thề rằng nếu Thiểm Tử là một người con
chí hiếu thì chất độc kia sẽ tan biến, con mình sẽ sống lại. Lời thề ấy
cảm thấu đất trời, mũi tên bỗng bậc ra, chất độc tan dần và Thiểm Tử sống
lại.
Thiểm Tử là hiện thân của một người con chân chính, luôn
hướng cha mẹ mình về một đời sống hướng thượng. Người con như thế quả là
một nhân duyên lớn, là thiện tri thức để cha mẹ có thể thăng hoa nhân cách
và đạo nghiệp của mình.
Vào ngày rằm tháng bảy, người ta thường về chùa để cầu
nguyện cho mẹ cha, để dự lễ Bông Hồng Cài Áo, đó là những nghĩa cử thật
cao đẹp và ý nghĩa để người con có thể sống với cha mẹ bằng trọn trái tim
nhiệt thành của mình. Nguồn hạnh phúc tinh thần đó thật dung dị nhưng lại
vô cùng thâm thuý và thiêng liêng, không thể đánh đổi bằng vật chất giả
tạm của thế gian. Áo em cài một đoá hoa hồng, cõi lòng em trào dâng một
niềm vui sướng vì đời mình vẫn còn có mẹ. Đôi khi người ta thường gắn thêm
một chiếc nơ bên dưới bông hồng để làm biểu tượng cho cha, cha còn là nơ
xanh, cha mất là nơ trắng. Thật bất hạnh cho những ai bỗng cảm tủi thân
khi người ta cài lên áo mình một đoá hoa trắng, nơ trắng. Làm sao có thể
nói hết được tâm sự của người cài hoa trắng, một tâm sự đơn côi, trống
vắng, như bầu trời đêm không một ánh sao, như một ngày buốt giá không một
tia nắng rọi về.
Nếu là người được cài hoa hồng, nơ xanh, bạn hãy vui lên,
hãy đặt trọn niềm tin vào những ước vọng tươi sáng của mình vì bên cạnh
bạn, trong trái tim bạn vẫn còn hiện hữu một dòng suối tình thương thật
trong mát và ngọt ngào, một nguồn động viên thật mạnh mẽ, thâm sâu. Giữa
những đa đoan của cuộc sống, bạn nên dành cho mình những giây phút trầm
lắng để tiếp xúc với song thân, nhất là khi làn da mẹ trở nên nhăn nheo,
khi từng sợi tóc của cha đã nhuốm bạc, khi vẻ đẹp của mẹ trong tuổi thanh
xuân không còn nữa. Chính những khoảnh khắc đó, bạn thực sự sống với cha
mẹ bằng niềm tri ân chân thành và ý nghĩa nhất. Có như thế, thì dẫu mai
sau, dù sống ở phương trời nào đi nữa, dù đang vượt qua đoạn đường nào
trong hành trình xa xăm của cuộc đời, bạn vẫn thấy trong trái tim mình,
trong máu thịt mình một niềm an lạc miên trường, một tình thương và lẽ
sống muôn phần cao quý.
Mùa Vu Lan PL 2548
TĐT.
Viên Quang
Từ khi du nhập vào Việt Nam, Phật giáo nhanh chóng cùng
hòa quyện với dân tộc thành một thể thống nhất. Lịch sử Việt Nam không thể
tách rời lịch sử Phật giáo Việt Nam. Chính vì vậy, Phật giáo có ảnh hưởng
rất lớn đối với đời sống tinh thần của người dân Việt, được thể hiện qua
nhiều phương diện, văn học dân gian cũng như các tác phẩm điêu khắc v.v...
mà nhất là các lễ hội truyền thống. Trong đó, Vu Lan được xem là lễ hội
khá tiêu biểu.
“Vu Lan hay Vu Lan Bồn là dịch âm Phạn tự (Ullambana). Còn
có một dịch âm nữa là Alamnàna. Trí Húc Đại sư nói, Vu-lan-bồn dịch nghĩa
là Cứu đảo huyền: giải cứu cái khổ như sự bị treo ngược. Như vậy, Vu Lan
có nghĩa là bản kinh chỉ cách giải cứu cái khổ khốn cấp trong các đường
dữ, đó là nghĩa chính, và Vu-lan-bồn toàn là dịch âm Phạn tự. Tuy nhiên,
nhờ trùng âm, ngẫu nhiên chữ Bồn lại có nghĩa của chữ Trung Hoa, và quan
trọng là chữ ấy, kinh văn dùng để nói đến dụng cụ đặt đồ hiến cúng, trong
cách Cứu đảo huyền. Như vậy, Vu-lan-bồn ngẫu nhiên mà có cái nghĩa Bồn Vu
Lan. Nhưng nghĩa này chỉ phụ thuộc, dầu theo kinh văn, nghĩa này khá quan
trọng”. (Kinh Vu Lan, HT Trí Quang dịch, bản in 2004, tr.52).
Vu lan là một ngày lễ truyền thống của Phật giáo, một ngày
lễ nhuốm đậm màu sắc về tình người và đạo đức, mang một ý nghĩa cao cả và
thiêng liêng, thắp lên một ngọn đèn giải thoát soi sáng cho những sinh
linh đang còn chìm ngập trong cõi u đồ đen tối. Vu lan còn giúp cho những
ai đang còn hiện hữu trên cuộc đời nầy ít nhất cũng một lần hồi tưởng về
cội nguồn của mình, cái nơi mà trong mỗi con người chúng ta đã từng nhắc
đến “cây có cội nước có nguồn”. Chúng ta sanh ra từ đâu “trước có tổ tiên
ông bà cha mẹ, rồi sau mới có mình”.
Đúng vậy, phàm làm người ai cũng có tổ tiên ông bà cha mẹ.
Sống trên cuộc đời, chúng ta cần phải làm tròn đôi chữ hiếu đạo-nhân tình.
Đến lúc ta phải cần đến nó cũng như nhịp đập của con tim để cần thiết cho
sự sống. Hiếu đạo-nhân tình là một vấn đề cần thiết để gìn giữ linh hồn
đạo đức văn hóa nhân loại. Vì rằng, làm sao có thể có một nền văn hóa mà
không có hiếu đạo-hiếu nghĩa của con cái đối với tổ tiên ông bà cha mẹ. Và
làm sao có thể có một mầm mống đạo đức mà xây dựng trên cơ sở không có
tình người, trước tiên là tình cha, tình mẹ đối với con cái của mình.
Trước hết, ơn cha nghĩa mẹ đối với con cái thì cao như
trời, rộng như biển, không bút mực ngôn từ nào có thể diễn tả hết được.
Thứ nhất, chúng ta sống giữa cuộc đời có biết bao thứ để
đáng quý, đáng trân trọng. Nhưng mà cái đáng quý nhất, cái đáng trân trọng
nhất là ta được làm thân người. Vì rằng, trong kinh đức Phật có dạy: thân
người khó được mà dễ mất. Khó được mà được là phần lớn do ở cái ân sinh,
dễ mất mà còn là phần lớn do ở cái ân dưỡng. Vậy nên, hầu như toàn bộ hành
trang vào đời của chúng ta đều thuộc vào bố mẹ. Cho nên người xưa có
nói:
“Phụ hề sinh ngã
Mẫu hề cúc ngã
Ai ai phụ mẫu
Sanh ngã cù lao
Dục báo thâm ân
Hạo thiên võng cực”
“Cha sinh ta ra
Mẹ nuôi nấng ta
Thương thay cha mẹ
Nuôi ta nhọc nhằn
Muốn báo ơn dày
Nhưng công ơn cha mẹ
Như trời xanh cao rộng vô cùng”
Thứ hai, mẹ cưu mang mười tháng cực khổ khó nhọc. Ngay từ
khi ta còn trong trứng nước mẹ đã đi đứng kiêng dè, uống ăn thận trọng, vì
sợ động đến thai nhi. Rồi khi ta có tiếng khóc chào đời, bao nhiêu tình
thương của mẹ đã dành hết cho ta. “Nuôi con chẳng quản chi thân, bên ướt
mẹ nằm bên ráo con lăn”, mẹ đã không từ nan dơ bẩn, đớn đau miễn sao con
mình được no ấm, an lành.
Còn cha thì lao nhọc vất vả không sợ bất cứ một khó khăn
nguy hiểm nào, miễn chỉ cần tìm được miếng cơm manh áo để lo cho sự sống
của con, lo cho con đường công danh sự nghiệp sau này.
Đó là chưa kể đến nếu ta lỡ có một bịnh tật nào, hay lỡ
vào đường tù tội, hay sa vào đường thất sủng sự nghiệp công danh, thì cha
mẹ nguyện sao có thể hy sinh đời
